Daha önce İran’la ilgili olarak yazmış olduğum yazılarda, İran yönetici sınıfı içindeki bölünmeden söz etmiş, Kasım Süleymani, cumhurbaşkanı Reisi suikastlerinin bu bölünmüşlük haliyle bağlantısının olduğunu belirtmiştim.

İran’da bugünkü rejim genel olarak toplumsal sınıf formasyonunda, burjuvazinin kompozisyonunda, bu  sınıfın uluslararası finans kapitale eklemlenmesi konusunda önemli değişiklikler meydana getirdi.

Merkezdeki burjuvaziye çevre sermayesinin eklemlenmesi, “yeni burjuvalar”ın önünün açılmasıyla,  burjuva sınıfının  genel olarak genişlemesi, sermayenin büyümesi, ve nihayet, onun belli bir kesiminin devlet olanaklarıyla, tekelleşerek palazlanması temin edildi.

Bugün İran finans kapitali mevcut rejimin kendisinin daha fazla palazlanmasına, bunun için zorunlu gördüğü uluslararası finans kapitale eklemlenmesine engel oluşturduğunu görmektedir. Yani dün destek olanın bugün köstek olduğunun farkındadır.

İran’da son yıllarda olup bitenlere bu açıdan da bakmak gerekiyor.

Emperyalizm basitçe, İran’ın da aralarında yer aldığı, “küresel güney” tabir edilen ülkelere dışsal, onların dışında cereyan eden, onlara dışarıdan empoze edilen bir olgu değildir.

Her şeyden önce, emperyalizm belli ülkelerin dış siyasetine indirgenmemelidir. Emperyalizm, kapitalin dinamiklerinin ya da hareket yasalarının işleyinin bir sonucu olarak ortaya çıkan bir olgudur. Bir sistem olarak kapitalizmin belli  aşamadaki görünümüdür. Dolayısıyla bu sistemin bileşimindeki bütün öğeleri, güçleri kat eder. İsterseniz, bileşenleri dolayısıyla içsel işleyişi olan bir olgu olarak görülmesi gerekir diyelim.

Hatırlayalım, 1979 “rehine krizi” sırasında İran devleti, bugüne göre ABD karşısında çok daha güçsüz bir görüntü veriyordu. Buna rağmen ABD yönetimi o zaman bugünküne benzer etkili bir müdahaleden kaçınmıştı.

O zaman İran’da ayrıcalıklı konumunu yitirmiş merkezdeki büyük sermaye ve büyük toprak sahiplerinin önemli bir kesimi böyle bir Amerikan operasyonunu, ilan etmemiş olsalar da, destekliyorlardı.  Ama görece küçük sermaye, merkezden dışlanmış taşra sermayesi,  küçük mülk sahipleri, işçiler, köylüler, genel olarak halk sınıfları rejimin yanındaydılar. Üstelik devrimci koşullar içinde, yüksek bir devrimci politizasyon seviyesindeydiler.

Rejim, geçmişteki devrimci enerjisinden, kapasitesinden burjuvaziyi sınıf olarak takviye etmek, palazlandırmak adına çoktan feragat etti. Bugün palazlanmış finas kapital, ve ona eklemlenmiş “yeni burjuvazi” de -muhtemelen- büyük ölçüde rejimin değişmesini talep ediyorlar.

Bu arada unutmayalım, sadece nicelik olarak değil, nitelik olarak da belli bir ekonomi-politik ve entelektüel gücü temsil eden diasporanın  İran’la canlı bağları halen devam ediyor.

Özcesi, daha önce de İran’la ilgili olarak söylemiş olduğum gibi, İran’daki rejim burjuvazinin çoğalmasına, sermayeyinin yoğunlaşmasına gayret ederken, geniş kapsamlı, stratejik bir restorasyona yanaşmadı.

Bir yandan siyasal demokrasinin alanı popülist bir anlayışla görece genişletilirken, siyasal karar organları iyice daraltıldı. Yani siyasal demokrasi alanını genişletmek, kararlara katılımı da genişletmek anlamına gelmiyordu. Tersine, daralmayı temsil ediyordu.

Politizasyon düzeyi de buna göre düştü. Baskılandı. Toplumun depolitizasyonu rejimin popülist yaklaşımının arkasında sürekli teşvik edildi (Yeri gelmişken, SSCB’nin çöküşünde de Leninist öncü parti anlayışının partiyi ele geçirmiş nomenklatura tarafından istismarı önemli bir rol oynamıştı. İşçi sınıfını ve diğer toplum sınıflarını depolitize edecek adımlar, popülist söylemlerle gizlenmeye çalışılarak kararlılıkla uygulandı. Burada sorun partinin öncülüğü değil, onun istismar edilerek, siyasetin dar bir kadronun ayrıcalığı olarak görülmüş olmasıydı. Öncü parti, siyaset kanallarını açar, demokratik katılımı teşvik eder. Siyaseti partiye, onun da iyice daraltılmış organlarına hapsetmez. Çöküşe işçi sınıfının tepki verip, direnememesi bu olguyla alakalıdır.Tabii işçi sınıfına da bu depolitizasyon için bir bedel ödenecekti: Ekonomizm. Politik sınıf bilinci yerine, ekonomik sınıf bilinci teşvik edildi. Biz biliyoruz ki, ikincisi, birincisi olmadan işlevsel olamıyor)

İran’a ve müttefiklerine ABD ve İsrail tarafından bu kadar kolay ve etkili olarak müdahale edilebilmesi, İran yönetiici sınıfı içindeki bölünme(ler) olmadan izah edilemez.

Hameney’in öldürülmesi, şeklen Süleymani’nin, Hamas liderlerinin, Hizbullah liderlerinin öldürülmelerine çok benziyor. ABD ve İsrail’in saldıracakları, olası hedefleri biliniyor. Buna rağmen bu olayları nasıl izah etmek gerekir, özgüvenden kaynaklanan rahatlık olarak mı yoksa çaresizlik olarak mı? Yoksa, söz konusu bölünmelerle mi? Bence hem bölünme ve hem de bölünmenin neden olduğu çaresizlik olarak.

Öte yandan, Reisi suikastı konusu kapatıldı. Pezeşkiyan’ın cumhurbaşkanı olmasıyla yönetici sınıfın  batılılar tarafından “liberal” tabir edilen kanadı hedefine, veyahut hedefinin belli bir aşamasına ulaşmış oldu. Muhtemelen Hameney’in öldürülmesi de bu “liberal” kanadın hanesine yazılacak gelişmelere vesile olacaktır. Daha önceki yazılarda da söylediğim gibi, İran’daki rejimin artık bu şekilde devam edemeyeceği anlaşılıyor. Çözülme aşama aşama mı yoksa bir vuruşta mı olacak şimdi bunu göreceğiz.

İran’ın hegemonya karşıtı bir ülke olarak tasfiyesi, emperyalizm dostu bölge ülkelerinin egemenlik alanlarının daraltılmasına hizmet edecektir. ABD-İsrail dostlarının işini iyice zorlaştıracaktır. Egemen ulusal yapıların erozyonunu hızlandıracaktır. “Amerikanın dostları” çok daha sıkı “dost” olmak zorunluluğu duyacaklardır. Aksi halde paketlenme söz konusu olabilecektir. Veyahut hapistekilerle yer değiştirme olasılığı güçlenecektir diyelim (1)

Ülkemizde faşizm süreci derinleşirken, ” Kürt barışı” nın neden zuhur etmiş olduğunu bugünkü İran saldırılarına bakınca daha net olarak kavrayabiliyoruz. “Kürt barışı” nın bu koşullarda dayatılacak yeni taleplere göre farklı mecralara doğru ilerleyeceğini söylemek de kehanet olarak görülmemelidir.

Evet buraya kadar gelmişken tekrar edelim, Amerika’nın dostları olmaz; araçları, maşaları, ya da daha nazik bir ifadeyle, uyduları olur.

Son olarak, Venezuela’daki gelişmelere de yukarıda sözünü ettiğim “iç cephe” ve popülist  depolitizasyon açısından bakılabilir. Bu arada yeri geldi, ABD devleti Venezuela devlet başkanını bir silahlı operasyonla ülkesinden kaçırdı. Rusya da Esad’a benzerini yapmadı mı? Fark, biri haydutça diğeri nazikçe(!). (2) Suriye’nin verilmesi, İran’ın kapılarını açtı. Bakalım İran’ın düşüşü kimlerin kapılarına dayanılmasını mümkün kılacak ?

Bütün bu olanlardan, devrimciler olarak çıkartacağımız eşsiz dersler var. Sürekli genelleşen, derinleşen bu kaosun bize paha biçilmez fırsatlar sunacağını hiç aklımızdan çıkarmayalım. Şundan kuşkumuz olmasın: Tarihi halklar yaparlar, ama güçlü siyasal önderlik, öncülükle yönlendirildiklerinde. Böyle bir öncülükse, öncelikle tarihsel gelişmenin doğru yönünde konumlanmakla olanaklıdır.

NOT:

(1) ABD ve İsrail’in İran’a ilk saldırıları sırasında Saadet Partisi’nin Üsküdar Meydanı’nda Gazze Mitingi vardı. Cağaloğlu’nda, ellerinde Filistin bayrakları olduğu halde Miting’e giden  10-15 kişilik (sonradan hepsinin esnaf olduğunu öğrendiğim) bir grupla karşılaştım. Söyleşimiz sırasında onlara “İsrail’i, İran’ı vurmakta olduğu için de protesto edecek misiniz, İran’a da destek olacak mısınız” diye sorduğumda,  bir sessizlik oldu, aralarında en yaşlı görünen (kuyumcu olduğunu söylemişti), Rumeli şivesiyle konuşan birisi, “yok, İran’la işimiz olmaz” dedi. “Niye, İran İslam devleti değil mi” diye sorunca, “yok, değil” dedi. Gruptakilerin bir çoğu da başlarınıyla o kişinin söylediklerini teyit ettiler. Bunun üzerine, “tamam İran sünni değil, Şii mezhebinden , ama Şii müslüman değil mi” dedim. “Kardeşim yanlış biliyorsun, İslamın 4 mezhebi var, Hanefi, Maliki, Şafi,Hanbeli. İslamda başka mezhep yok” diye yanıt verdi. Yani “İslam dünyası” nın hali bu. Önceki yazılardan birinde İran ve S.Arabistan arasındaki gerilim dolayısıyla bu duruma değinmiştim.

(2) Trump ve Putin aralarında bir zımni anlaşmaya varmışlardı. Ancak Trump’ın Ukrayna’ya istediğini yaptırması şu ana kadar mümkün olamadı. Hem Trump hem Putin hala umutlu görünüyorlar. Gelgelelim Avrupa, Rusya’nın zaferi anlamına gelebilecek böyle bir gelişmenin kendisi için ne anlama geleceğinin farkındadır. Böyle bir durumda, İran’ın yenilmesinin bölgede yaratacağı erozyonist gelişmelerin bir benzeri Avrupa’da da yaşanabilir.