{"id":8633,"date":"2026-11-15T12:42:40","date_gmt":"2026-11-15T09:42:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8633"},"modified":"2026-11-16T00:16:13","modified_gmt":"2026-11-15T21:16:13","slug":"devrim-uzerine-uc-yanilsdevrim-uzerine-uc-yanilsama-dort-diyalektik-iktidar-realizmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8633","title":{"rendered":"Devrim \u00dczerine: \u00dc\u00e7 Yan\u0131lsama, Be\u015f Diyalektik ve \u0130ktidar Realizmi"},"content":{"rendered":"<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Devrimi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00fc\u00e7 temel yan\u0131lsama \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fc de devrimi kendi i\u00e7 i\u015fleyi\u015finden de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131dan ithal edilmi\u015f ahlaki ya da hukuki \u00f6l\u00e7\u00fctlerden hareketle yarg\u0131l\u0131yor; \u00fc\u00e7\u00fc de devrimin ger\u00e7ekte ne oldu\u011funu de\u011fil, ne olmas\u0131 gerekti\u011fini anlat\u0131yor.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Birinci yan\u0131lsama liberal-demokratiktir. Devrimin i\u015fleyen bir burjuva demokrasisinin i\u00e7inden do\u011fdu\u011funu varsayar: se\u00e7imler yap\u0131l\u0131r, kom\u00fcnistler iktidara gelir, ard\u0131ndan hukuku ask\u0131ya al\u0131p ter\u00f6r rejimi kurarlar. So\u011fuk Sava\u015f enformasyon ayg\u0131t\u0131n\u0131n dola\u015f\u0131ma soktu\u011fu bu \u015fablon tarihsel olarak yanl\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck devrimlerin hi\u00e7biri i\u015fleyen bir demokratik d\u00fczenin i\u00e7inden \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r; hepsi sava\u015f yenilgisi, ekonomik iflas ve me\u015fruiyet kriziyle \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f eski rejimlerin enkaz\u0131 \u00fczerinde y\u00fckselmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130kinci yan\u0131lsama Tro\u00e7kisttir. Devrimci s\u00fcre\u00e7leri &#8220;ki\u015filik k\u00fclt\u00fc&#8221;, &#8220;k\u00f6t\u00fc lider&#8221; veya &#8220;ihanet&#8221; kavramlar\u0131yla a\u00e7\u0131klar. Bu, birinci yan\u0131lsaman\u0131n sol ambalajl\u0131 versiyonudur: yap\u0131sal ve s\u0131n\u0131fsal zorunluluklar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131larak tarihsel s\u00fcreci ki\u015fiselle\u015ftirir; nesnel ko\u015fullar\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 iktidar realizminin yerine ki\u015filik analizini koyar.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc yan\u0131lsama, devrimi toplumun rasyonellik d\u00fczeyinden koparmakt\u0131r. \u0130ki kar\u015f\u0131t u\u00e7ta g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: kapitalizmin yap\u0131sal irrasyonelli\u011finden yola \u00e7\u0131karak &#8220;her ko\u015fulda devrim olur&#8221; diyen dogmatik \u00e7izgi ile i\u015fleyen kurumlara ve sosyal g\u00fcvencelere bakarak &#8220;art\u0131k devrim olmaz&#8221; diyen tasfiyeci \u00e7izgi. \u0130kisi de ayn\u0131 y\u00f6ntemsel hatay\u0131 yapar: kapitalizmin yap\u0131sal irrasyonelli\u011fi ile konjonkt\u00fcrel i\u015fletimsel rasyonelli\u011fi aras\u0131ndaki fark\u0131 g\u00f6rmez. 1929 Buhran\u0131 ve Ekim Devrimi&#8217;nin yaratt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7la emperyalist merkezlerde devreye sokulan sosyal devlet ve t\u00fcketim entegrasyonu, kapitalizmin irrasyonelli\u011fini kitleler nazar\u0131nda uzun s\u00fcre perdeledi. 2008 kriziyle birlikte bu tampon mekanizma \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc ve sistemin irrasyonelli\u011fi yeniden \u00e7\u0131plak hale geldi. \u00d6zcesi, devrim talebi kapitalizmin irrasyonelli\u011finin kitleler taraf\u0131ndan do\u011frudan deneyimlendi\u011fi t\u0131kanma anlar\u0131nda g\u00fc\u00e7lenir; g\u00f6rece rasyonel i\u015fletildi\u011fi d\u00f6nemlerde zay\u0131flar.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Devrim Bir S\u00fcre\u00e7tir: Talep ve \u00d6nderlik Diyalekti\u011fi<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Yayg\u0131n kabul\u00fcn aksine hi\u00e7bir b\u00fcy\u00fck devrim, kitlelerin &#8220;sosyalist devrim istiyoruz&#8221; talebiyle soka\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131yla ba\u015flamaz. Devrimler somut, ivedi taleplerle ba\u015flar: bar\u0131\u015f, ekmek, toprak, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ancak bu talepler kendili\u011finden siyasal bir programa d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Kitlelerin da\u011f\u0131n\u0131k ho\u015fnutsuzlu\u011funu somut bir siyasal talebe terc\u00fcme eden \u00f6nderliktir. Diyalektik \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc i\u015fler: kitleler kendi yak\u0131c\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 dile getiren talebi benimsedik\u00e7e \u00f6nderli\u011fe me\u015fruiyet kazand\u0131r\u0131r. Devrimci siyaset ne yaln\u0131zca kendili\u011finden talepte ne de kitleden kopuk bir \u00f6rg\u00fct iradesinde; ikisinin birbirini \u00fcreten gerilimli d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kar.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Burada \u00f6nderlik, dar bir kadronun iradesi de\u011fil, s\u0131n\u0131fsal temsil kapasitesidir. Kitlelerin g\u00fcndelik taleplerini o s\u0131n\u0131f\u0131n tarihsel \u00e7\u0131karlar\u0131yla ba\u011flayabilme yetene\u011fidir. Bu kapasite yoksa ortada \u00f6nderlik de\u011fil, Blanqui&#8217;nin gizli cemiyetlerinde oldu\u011fu gibi bir komplo \u00f6rg\u00fct\u00fc vard\u0131r. Lenin&#8217;in \u00f6nc\u00fc parti kurgusu tam da bu ba\u011f\u0131 kurma kapasitesi \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. \u00d6rg\u00fct temsil etti\u011fi s\u0131n\u0131ftan koptu\u011fu an bu kapasiteyi yitirir; geriye yaln\u0131zca \u00e7\u0131plak bir devlet ayg\u0131t\u0131 kal\u0131r ve o ayg\u0131t eninde sonunda kendi kurucular\u0131n\u0131 da tasfiye eder.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Be\u015f Diyalektik<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Devrimci s\u00fcre\u00e7lerin i\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramak i\u00e7in be\u015f temel diyalektik ili\u015fkiyi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmadan okumak gerekir:<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Birincisi, nesnel ve \u00f6znel fakt\u00f6rler diyalekti\u011fidir. Sava\u015f, k\u0131tl\u0131k ve devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi nesnel ko\u015fullard\u0131r; bunlar\u0131 okuyup \u00f6rg\u00fctleyen irade ise \u00f6znel fakt\u00f6rd\u00fcr. Kritik ayr\u0131m \u015fudur: ko\u015fullar\u0131n kendisi ve onlar\u0131 do\u011fru okuman\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc nesneldir; buna kar\u015f\u0131l\u0131k iktidar\u0131 kullanma ara\u00e7lar\u0131 \u00f6znel tercihleri i\u00e7erir. Tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n en s\u0131k d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc tuzak, \u00f6nderli\u011fin iktidar\u0131 kullanma ara\u00e7lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak onun tarihsel ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okuma kapasitesini de ink\u00e2r etmektir.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130kincisi, neden ve vesile diyalekti\u011fidir. Her b\u00fcy\u00fck siyasal k\u0131r\u0131lma kamuoyuna g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir vesile \u00fczerinden sunulur; ancak vesile hi\u00e7bir zaman as\u0131l neden de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin 1937&#8217;deki Atat\u00fcrk-\u0130n\u00f6n\u00fc ayr\u0131\u015fmas\u0131 d\u0131\u015f politika ba\u015fl\u0131klar\u0131 ve Nyon Konferans\u0131 vesilesiyle sahnelenmi\u015f olsa da, as\u0131l neden vaktiyle Kadro hareketinin de teorize etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcrokratik devlet\u00e7i \u00e7izgi ile piyasa eksenli sermaye birikimi modeli aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131fsal-iktisadi y\u00f6nelim \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ara\u00e7 ve ama\u00e7 diyalekti\u011fidir. Devrim ama\u00e7 d\u00fczleminde rasyoneldir; \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ve t\u0131kanm\u0131\u015f bir d\u00fczeni y\u0131kma iradesi ak\u0131lc\u0131d\u0131r. Ara\u00e7 d\u00fczleminde ise irrasyoneldir; zor, hukuk d\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Ne var ki ara\u00e7, yaln\u0131zca amaca hizmet etmekle kalmaz, s\u00fcreklile\u015fti\u011finde amac\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme ve a\u015f\u0131nd\u0131rma kapasitesine de sahiptir.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bi\u00e7im ve i\u00e7erik diyalekti\u011fidir. Tarihsel olarak kurumsal bi\u00e7im, onu ta\u015f\u0131yacak toplumsal i\u00e7erikten \u00f6nce do\u011fabilir (Paris Kom\u00fcn\u00fc&#8217;nde oldu\u011fu gibi); ya da tam tersine, siyasal bi\u00e7im eski toplumsal i\u00e7eri\u011fi tasfiye edemeyip onunla uzla\u015farak kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine hapsolabilir. Her iki durumda da bi\u00e7im ile i\u00e7erik aras\u0131ndaki bu gerilim devrimin kaderini belirler.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Be\u015fincisi, a\u015fa\u011f\u0131dan ve yukar\u0131dan m\u00fcdahale diyalekti\u011fidir. Eski d\u00fczenin ideolojik ve maddi kal\u0131nt\u0131lar\u0131 alt\u0131nda bi\u00e7imlenmi\u015f kitlelerin kendili\u011finden hareketi, yeni toplumun maddi zeminini haz\u0131rlar; ama eski yap\u0131lar\u0131 par\u00e7alayacak ve yeni toplumsal ili\u015fkileri \u00f6recek yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya kurucu bir m\u00fcdahale olmadan kal\u0131c\u0131 bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratamaz. Ancak bu yukar\u0131dan m\u00fcdahale de tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir; a\u015fa\u011f\u0131da kendi yeni s\u0131n\u0131fsal ve toplumsal taban\u0131n\u0131 yaratamad\u0131\u011f\u0131 ya da tabandaki direnci kal\u0131c\u0131 olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi b\u00fcrokratik s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine hapsolur, me\u015fruiyetini ve taban deste\u011fini yitirir. Devrimin kaderi, bu iki hareketin birbirini besleyip besleyemedi\u011finde belirlenir<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Me\u015fruiyet D\u00fczlemi ile \u0130\u015fleyi\u015f D\u00fczlemini Ay\u0131rmak<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Devrim tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kilitlendi\u011fi nokta, iki ayr\u0131 d\u00fczlemin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r: devrimin me\u015fruiyet d\u00fczlemi (devrim hakl\u0131 m\u0131d\u0131r?) ile i\u015fleyi\u015f d\u00fczlemi (devrim nas\u0131l i\u015fler?).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Me\u015fruiyet d\u00fczleminde devrim pek\u00e2l\u00e2 rasyonel bir hak olarak savunulabilir. Ancak bu savunma, i\u015fleyi\u015f d\u00fczlemindeki sertli\u011fi ortadan kald\u0131rmaz. \u0130ktidar\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve elde tutulmas\u0131 s\u00fcrecinde zor, devrimin d\u0131\u015fsal bir sapmas\u0131 de\u011fil, i\u00e7kin bir bile\u015fenidir. Me\u015fruiyet d\u00fczlemini i\u015fleyi\u015f d\u00fczlemine ta\u015f\u0131y\u0131p &#8220;devrim do\u011fal bir hakt\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla her arac\u0131 kendili\u011finden me\u015frudur&#8221; demek ne kadar y\u00fczeysel bir ahlak\u00e7\u0131l\u0131ksa; i\u015fleyi\u015f d\u00fczlemindeki \u015fiddete bak\u0131p &#8220;devrim gayrime\u015frudur&#8221; demek de ayn\u0131 madalyonun \u00f6teki y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Devrim bir ahlak dersi de\u011fil, bir iktidar sorunudur; iktidar ise kendi realizmini dayat\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Robespierre&#8217;in 1793&#8217;te, hen\u00fcz Ter\u00f6r&#8217;\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ka\u00e7mam\u0131\u015fken kurdu\u011fu &#8220;Ter\u00f6rs\u00fcz devrim, devrimsiz devrimdir&#8221; form\u00fcl\u00fc, bu iktidar realizminin en \u00e7\u0131plak ifadesidir (1). Eski egemen s\u0131n\u0131flar kaybettikleri iktidar\u0131 geri almak i\u00e7in her yola ba\u015fvururken, devrim onlar\u0131n direncini ikna yoluyla k\u0131ramaz. Engels&#8217;in Anti-D\u00fchring&#8217;de zoru &#8220;yeni bir topluma gebe olan her eski toplumun ebesi&#8221; olarak tan\u0131mlamas\u0131 da ayn\u0131 nesnel yasaya i\u015faret eder (2).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ancak diyalektik burada durmaz. Devrimci \u015fiddet k\u0131sa vadede kar\u015f\u0131-devrimin direncini k\u0131rarken, uzun vadede kendisini kullanan \u00f6zneyi de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u015eiddet, kullanan\u0131 sab\u0131rs\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r ve her bast\u0131r\u0131lan diren\u00e7 yeni bir d\u00fc\u015fman kategorisi \u00fcreterek kendi kendini besleyen bir sarmal yarat\u0131r. Bu trajediden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n tek yolu, arac\u0131n ge\u00e7ici oldu\u011funu bilmek ve nesnel ko\u015fullar de\u011fi\u015fti\u011finde geri ad\u0131m atabilmektir. Devrimi savunmak, onun ara\u00e7lar\u0131n\u0131 romantik bir \u00f6rt\u00fcyle gizlemek de\u011fil, ne olduklar\u0131n\u0131 bilerek ve ilan ederek savunmakt\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Fransa: 1789&#8217;dan 1793&#8217;e Jakoben Kopu\u015f ve S\u0131n\u0131r\u0131 G\u00f6rememek<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Frans\u0131z Devrimi, bu kuramsal \u00e7er\u00e7evenin ilk b\u00fcy\u00fck laboratuvar\u0131d\u0131r. 1789&#8217;da sahneye \u00e7\u0131kan burjuvazi ve onun siyasal temsilcisi Jirondenler, kral\u0131 devirmeden, anayasa ve meclis yoluyla mutlak\u0131yeti s\u0131n\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Onlar i\u00e7in devrim 1791 Anayasas\u0131 ile tamamlanm\u0131\u015ft\u0131; daha ileri gitmek m\u00fclkiyeti ve d\u00fczeni tehlikeye atmak demekti.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Fakat nesnel ko\u015fullar durmad\u0131. 1792&#8217;de Avrupa koalisyonuyla ba\u015flayan sava\u015f, Vend\u00e9e&#8217;deki kar\u015f\u0131-devrimci ayaklanma ve Paris&#8217;i bo\u011fan k\u0131tl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda Jirondenlerin uzla\u015fmac\u0131 hatt\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc. Devrimi kurtaran, 1793&#8217;te iktidar\u0131 alan Jakobenlerin monar\u015fiyi, aristokrasiyi ve kilise m\u00fclkiyetini yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya tasfiye eden radikal m\u00fcdahalesi oldu.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Robespierre, bu 1793 Jakoben \u00e7izgisinin \u00f6nderiydi. Tarihte &#8220;Robespierre ya da Stalin olmasayd\u0131&#8230;&#8221; derken kastetti\u011fimiz \u015fey soyut bireyler de\u011fil, o tarihsel devirlerde belirli s\u0131n\u0131fsal y\u00f6nelimlere ve egemen siyasal anlay\u0131\u015flara \u00f6nderlik eden \u00e7izgilerdir. Dolay\u0131s\u0131yla Robespierre&#8217;i &#8220;k\u00f6t\u00fc bir adam&#8221; olarak etiketlemek, 1793&#8217;\u00fcn ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 silmek demektir; o Jakoben \u00e7izgi devreye girmeseydi Frans\u0131z Devrimi me\u015fruti monar\u015fi s\u0131n\u0131r\u0131nda t\u0131kan\u0131p kalacakt\u0131. Bu, Ter\u00f6r&#8217;\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczle\u015fmesini aklamak de\u011fildir; \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczle\u015fme Robespierre&#8217;in \u00f6znel hatas\u0131yd\u0131. Ama \u00f6znel hatay\u0131 anlamak i\u00e7in \u00f6nce nesnel ko\u015fullar\u0131 anlamak gerekir.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nitekim Marx da Louis Blanc&#8217;\u0131n Robespierre&#8217;i soyut bir ahlaki &#8220;karde\u015flik&#8221; ilkesi \u00fczerinden kutsayan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 ele\u015ftirirken, Jakoben Ter\u00f6r\u00fc&#8217;n\u00fcn tarihsel i\u015flevini ve trajedisini tam bu maddi zeminde \u00e7\u00f6z\u00fcmler (3). Marx&#8217;a g\u00f6re Ter\u00f6r, feodal kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ve kar\u015f\u0131-devrimi ezmenin plebyen bir y\u00f6ntemi olarak tarihsel a\u00e7\u0131dan i\u015flevseldi; ancak Robespierre&#8217;in trajedisi, devrimi burjuva s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n en ucuna kadar ittikten sonra, yaratt\u0131\u011f\u0131 siyasal bi\u00e7imi modern burjuva toplumunun ger\u00e7ek maddi i\u00e7eri\u011fiyle kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 ve o s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesinde de toplumsal bir taban bulundu\u011funu sanmas\u0131yd\u0131. Bi\u00e7imi (Ter\u00f6r, narh, kamula\u015ft\u0131rma) sonuna kadar zorlad\u0131; ama o bi\u00e7imi ta\u015f\u0131yacak i\u00e7erik yoktu. Cumhuriyet\u00e7i burjuvazi kendi iktidar\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye ald\u0131ktan sonra art\u0131k Ter\u00f6r&#8217;\u00fc istemiyordu; sans-culottes ise sosyalist bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de\u011fil, yaln\u0131zca ucuz ekmek ve k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyet g\u00fcvencesi talep ediyordu. Her iki s\u0131n\u0131ftan da kopan Robespierre, yaln\u0131zca elindeki bask\u0131 ayg\u0131t\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kald\u0131 ve o ayg\u0131t taraf\u0131ndan tasfiye edildi.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Paris Kom\u00fcn\u00fc: \u00d6ng\u00f6r\u00fclmeyen ve Ge\u00e7 Gelen Realizm<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">1871 Paris Kom\u00fcn\u00fc, bi\u00e7im-i\u00e7erik diyalekti\u011finin ters y\u00f6nden i\u015fleyen bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fidir. Kom\u00fcn&#8217;\u00fcn toplumsal taban\u0131 modern sanayi proletaryas\u0131ndan ziyade, kapitalist tekelle\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda proleterle\u015fme tehdidi alt\u0131nda ezilen zanaatk\u00e2rlar, k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf ve vas\u0131fl\u0131 at\u00f6lye i\u015f\u00e7ilerinden olu\u015fuyordu. \u0130deolojik donan\u0131mlar\u0131 ise iki kayna\u011f\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131yd\u0131: devleti reddeden Proudhoncu anar\u015fizm ile merkezi ihtilalci iktidar\u0131 savunan Blanquici (Babeuf esinli) kom\u00fcnizan Jakobenizm (4).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bu taban ideolojik olarak &#8220;proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc&#8221;n\u00fc hi\u00e7 \u00f6ng\u00f6rmemi\u015fti. Ne var ki iktidar\u0131 ald\u0131klar\u0131 an, iktidar realizmi onlar\u0131 kendi ideolojik \u015fablonlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na itti: eski orduyu da\u011f\u0131tt\u0131lar, b\u00fcrokrasiyi par\u00e7alad\u0131lar, komiteler kurdular ve pratikte proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn i\u015fleyi\u015f hatt\u0131na girdiler. Burada siyasal bi\u00e7im, s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eri\u011fin \u00f6n\u00fcne s\u0131\u00e7ram\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu realizm hem ge\u00e7 geldi hem de eksik kald\u0131. Marx&#8217;\u0131n Hollandal\u0131 devrimci Ferdinand Domela Nieuwenhuis&#8217;e g\u00f6nderdi\u011fi mektupta alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi, Kom\u00fcn \u00e7o\u011funlu\u011fu itibar\u0131yla hi\u00e7bir anlamda sosyalist de\u011fildi ve olamazd\u0131; ancak biraz iktidar realizmi g\u00f6sterip Frans\u0131z Merkez Bankas\u0131&#8217;na el koyabilselerdi, bu ad\u0131m bile Versailles h\u00fck\u00fcmetini halk lehine ger\u00e7ek\u00e7i bir uzla\u015fmaya zorlamaya yetebilirdi (5). Proudhoncu m\u00fclkiyet sayg\u0131s\u0131 Merkez Bankas\u0131&#8217;na el konulmas\u0131n\u0131 engelledi; merkeziyet\u00e7ilik konusundaki teredd\u00fctler ise Versailles&#8217;a y\u00fcr\u00fcnmesini geciktirdi. Kom\u00fcn&#8217;\u00fcn yenilgisi realizmin yoklu\u011fundan de\u011fil, ideolojik s\u0131n\u0131rlar\u0131n izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ge\u00e7 ve eksik gelmesinden kaynakland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">1917&#8217;den Stalin&#8217;e: \u0130ktidar Realizmi, 1936 Yan\u0131lg\u0131s\u0131 ve Devlet Ayg\u0131t\u0131n\u0131n Tasfiyesi<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">1917 Ekim Devrimi, Kom\u00fcn&#8217;\u00fcn eksik b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 realizmin zaman\u0131nda ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir \u00f6nc\u00fc partiyle devreye girmesidir. Bol\u015fevikler iktidar\u0131 ald\u0131klar\u0131nda ne bar\u0131\u015f ne ekmek ne de sanayi vard\u0131; buna kar\u015f\u0131l\u0131k Merkez Bankas\u0131&#8217;na el koydular, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 par\u00e7alad\u0131lar, K\u0131z\u0131l Ordu&#8217;yu kurdular ve 14 emperyalist devletin m\u00fcdahalesini p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fcler. Ne var ki i\u00e7 sava\u015f\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bu sert realizm, Bol\u015fevik kadroyu da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc ve 1921 sonras\u0131nda partiyi \u00fc\u00e7 ayr\u0131 hatta b\u00f6ld\u00fc: NEP&#8217;i ve kulakla uzla\u015fmay\u0131 savunan Buharin&#8217;in sa\u011f \u00e7izgisi (&#8220;dural\u0131m&#8221;), Avrupa devrimlerinin yenilgisini okuyamay\u0131p d\u00fcnya devrimi s\u0131\u00e7ramas\u0131 dayatan Tro\u00e7ki&#8217;nin sol \u00e7izgisi (&#8220;s\u0131\u00e7rayal\u0131m&#8221;) ve ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k ko\u015fullar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir sanayile\u015fme ad\u0131m\u0131n\u0131 hesaplayan Lenin ve Stalin&#8217;in merkez \u00e7izgisi (&#8220;tek \u00fclkede sosyalizm&#8221;).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Burada da mesele bireyler de\u011fil, o devirlerde bu egemen siyasal anlay\u0131\u015flara \u00f6nderlik eden \u00e7izgilerdir. Tro\u00e7kist \u00e7izginin yenilgisi bir &#8220;ki\u015filik k\u00fclt\u00fc&#8221; ma\u011fduriyeti de\u011fil, nesnel ko\u015fullar\u0131 okuyamama ve s\u0131n\u0131fsal metot sorunuydu. K\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ayd\u0131n kibrinin \u00fcretti\u011fi Stalin tak\u0131nt\u0131s\u0131, Sovyetler Birli\u011fi&#8217;ndeki yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri ve devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n merkezile\u015fme zorunlulu\u011funu rakibinin ki\u015fisel karakterine ve y\u00f6netim tarz\u0131na ba\u011flamas\u0131na yol a\u00e7t\u0131; bu ki\u015fiselle\u015ftirme, de\u011fi\u015fen g\u00fc\u00e7 dengelerini g\u00f6rmesini engelledi ve nihayetinde SSCB d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla ayn\u0131 safa savrulmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Stalin&#8217;in \u00f6nderlik etti\u011fi merkez \u00e7izgi ise ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okudu, ancak 1928&#8217;de ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 kolektivizasyon ve h\u0131zl\u0131 sanayile\u015fme hamlesinin ard\u0131ndan s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesine dair iyimser bir okuma hatas\u0131 yapt\u0131 (6). Kolektivizasyonun tamamlanmas\u0131yla d\u00fc\u015fman s\u0131n\u0131flar\u0131n tasfiye edildi\u011fini varsayarak, 1936 Anayasas\u0131 ile proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnden &#8220;t\u00fcm halk\u0131n devletine&#8221; ge\u00e7i\u015fi ve genel, gizli oylu, \u00e7ok adayl\u0131 se\u00e7imleri \u00f6ng\u00f6ren bir liberalizasyon ba\u015flatt\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sovyet ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan bulgular, yayg\u0131n Bat\u0131l\u0131 ve Tro\u00e7kist paradigmay\u0131 tersine \u00e7evirmektedir (7). 1936&#8217;daki bu demokratikle\u015fme hamlesine kar\u015f\u0131 en sert direni\u015f toplumdan de\u011fil, bizzat ta\u015fradaki parti sekreterlerinden ve yerel devlet ayg\u0131t\u0131ndan geldi; yerel y\u00f6neticiler gizli oylu se\u00e7imlerde eski kulaklar\u0131n ve kar\u015f\u0131-devrimci unsurlar\u0131n iktidara s\u0131zaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek s\u00fcreci sabote ettiler. Stalin y\u00f6netimi, ayg\u0131t\u0131n bu direncini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde Robespierre&#8217;den farkl\u0131 olarak hatas\u0131n\u0131 anlad\u0131 ve geri ad\u0131m att\u0131. 1937-38 tasfiyeleri, ki\u015fisel bir paranoyan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil; 1936 liberalizasyonunu engelleyen, ta\u015frada kendi feodal \u00f6zerkli\u011fini kuran ve sanayile\u015fme ile yakla\u015fan sava\u015f haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0131kayan b\u00fcrokratik ayg\u0131t\u0131n merkez taraf\u0131ndan tasfiye edilmesiydi (8). Yejov, ba\u015flang\u0131\u00e7ta ta\u015fra b\u00fcrokrasisinin bu direncini k\u0131rmak \u00fczere merkezin iradesiyle NKVD&#8217;nin ba\u015f\u0131na getirilmi\u015f bir ara\u00e7t\u0131. Ancak tasfiye mekanizmas\u0131 harekete ge\u00e7ti\u011finde, kendi \u00f6zerk dinami\u011fini yaratarak kotalarla i\u015fleyen kontrols\u00fcz bir imha ayg\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131 noktada bizzat merkezi liderlik taraf\u0131ndan durduruldu ve tasfiye edildi.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bu noktada s\u00fcrecin mant\u0131\u011f\u0131 \u015fu tarihsel ger\u00e7e\u011fe i\u015faret eder: 1937-38 tasfiyeleri ve \u00f6zellikle Tuka\u00e7evski \u00e7evresindeki \u00f6zerk askeri kast\u0131n tasfiyesi ger\u00e7ekle\u015fmeseydi, 1941&#8217;de Alman ordular\u0131 Moskova kap\u0131lar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131nda Sovyet devleti i\u00e7inde Fransa&#8217;daki Mare\u015fal P\u00e9tain benzeri bir teslimiyet kanad\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ve devletin i\u00e7eriden \u00e7\u00f6kmesi i\u015ften bile de\u011fildi. Tasfiye 1941 yaz\u0131nda a\u011f\u0131r bir emir-komuta maliyeti yaratm\u0131\u015f olsa da, nihayetinde Hitler&#8217;i yenebilecek merkezi ve sava\u015fa haz\u0131r devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 kurmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: large;\">T\u00fcrkiye: Siyasal ve K\u00fclt\u00fcrel Alanda 1793, Sosyal Alanda Tanzimat<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kurdu\u011fumuz bu diyalektik \u00e7er\u00e7eveyi T\u00fcrkiye&#8217;ye uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6zg\u00fcl bir tabloyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. 1876 ve 1908 Me\u015frutiyetleri, Frans\u0131z Devrimi&#8217;nin 1789-1791 anayasal monar\u015fi evresine denk d\u00fc\u015fer. Gen\u00e7 Osmanl\u0131lar ve \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, t\u0131pk\u0131 Jirondenler gibi hanedan\u0131 ve hilafeti koruyarak eski rejimle uzla\u015fma i\u00e7inde imparatorlu\u011fu kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar; ancak Balkan Sava\u015flar\u0131 ve I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 bu uzla\u015fmac\u0131 modeli \u00e7\u00f6kertti.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kemal Atat\u00fcrk&#8217;\u00fc s\u0131radan bir \u0130ttihat\u00e7\u0131 devamc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rmek tarihsel bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Atat\u00fcrk, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n me\u015fruti monar\u015fist s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak siyasal, hukuki ve k\u00fclt\u00fcrel alanda T\u00fcrkiye&#8217;nin 1793 Jakoben kopu\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirdi: saltanat\u0131 ve hilafeti kald\u0131rarak egemenli\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi, Cumhuriyet&#8217;i ve laikli\u011fi kurumsalla\u015ft\u0131rd\u0131, ba\u015fkenti \u0130stanbul&#8217;dan Ankara&#8217;ya ta\u015f\u0131yarak eski imparatorluk b\u00fcrokrasisini d\u0131\u015flad\u0131 ve Harf Devrimi&#8217;nden Medeni Kanun&#8217;a kadar toplumu yukar\u0131dan d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren k\u00fclt\u00fcrel bir devrim y\u00fcr\u00fctt\u00fc.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">1923-1926 k\u0131r\u0131lmas\u0131nda Kaz\u0131m Karabekir, Rauf Orbay ve Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131&#8217;n\u0131n temsil etti\u011fi \u00e7izgi, tam da bu 1793 kopu\u015funu kavrayamayan 1908&#8217;in me\u015fruti ufkuydu. Laik olmayan bir cumhuriyetin y\u00fcr\u00fcyemeyece\u011fini tasavvur edemiyor, hilafet ve saltanat\u0131n tasfiyesiyle kurulan yeni me\u015fruiyet zeminini reddediyorlard\u0131. Programlar\u0131ndaki &#8220;dini inan\u00e7lara sayg\u0131l\u0131d\u0131r&#8221; maddesi, inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden de\u011fil, eski rejimin me\u015fruiyet \u00e7er\u00e7evesine erken bir restorasyonla geri d\u00f6nme arzusundan kaynaklan\u0131yordu. Yerle\u015fik bir burjuva demokrasisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131, geleneksel kurumlar\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu o k\u0131r\u0131lgan evrede bu &#8220;\u0131l\u0131ml\u0131 parlamenterizm&#8221;, kar\u015f\u0131-devrimin yasal siyaset kanal\u0131yla geri d\u00f6n\u00fc\u015f k\u00f6pr\u00fcs\u00fcyd\u00fc. Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn bu \u00e7izgiyi tasfiye etmesi ki\u015fisel bir otoriterlik de\u011fil, devrimin bekas\u0131n\u0131 koruyan Jakoben realizmdir.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ancak T\u00fcrkiye vakas\u0131 1793&#8217;ten kritik bir noktada ayr\u0131l\u0131r: Paris Kom\u00fcn\u00fc&#8217;nde siyasal bi\u00e7im s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eri\u011fin \u00f6n\u00fcne s\u0131\u00e7ram\u0131\u015fken, T\u00fcrkiye&#8217;de tam tersine siyasal, hukuki ve k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7im tasfiye edilmemi\u015f yar\u0131-feodal k\u0131rsal i\u00e7eri\u011fin gerisinde kalm\u0131\u015f ve onunla uzla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk devrimi, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel alanda 1793 gibi radikal bir Jakoben kopu\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirirken, sosyal alanda ve m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinde Tanzimat gibi davranm\u0131\u015f; k\u0131rsaldaki feodal m\u00fclkiyet yap\u0131s\u0131na dokunmayarak &#8220;devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 ve \u00fcstyap\u0131y\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr, ama s\u0131n\u0131fsal m\u00fclkiyet ili\u015fkilerini sarsma&#8221; metodolojisine sad\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Yeri gelmi\u015fken, &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;de proletarya yoktu, o y\u00fczden sosyalist bir yola girilemezdi&#8221; itiraz\u0131 d\u00fcz mant\u0131kla bile ge\u00e7ersizdir. 1923&#8217;te geli\u015fkin bir sanayi burjuvazisi de yoktu; ama Kemalist kadro burjuvazi ad\u0131na iktidar\u0131 al\u0131p devlet eliyle bir burjuvazi yaratt\u0131. T\u0131pk\u0131 emperyalist zincirin en zay\u0131f halkas\u0131 olan 1917 Rusya&#8217;s\u0131nda da proletarya nicel olarak zay\u0131f olmas\u0131na ra\u011fmen devrimci iktidar\u0131n izledi\u011fi sanayile\u015fme program\u0131yla modern i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 yaratmas\u0131 gibi, e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n sundu\u011fu ko\u015fullarda T\u00fcrkiye&#8217;de de sosyalist y\u00f6nelimli bir toplumsal-siyasal d\u00fczenin \u00f6n\u00fc nesnel olarak t\u0131kal\u0131 de\u011fildi. Ancak bu y\u00f6nde \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir irade ve toplumsal g\u00fc\u00e7 yoktu. T\u00fcrkiye&#8217;de sosyal alanda Tanzimat \u00e7izgisine sad\u0131k kal\u0131nmas\u0131n\u0131n ve m\u00fclkiyet ili\u015fkilerine dokunulmamas\u0131n\u0131n as\u0131l nedeni s\u0131n\u0131f\u0131n yoklu\u011fu de\u011fil, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 koalisyonundaki e\u015fraf ve toprak a\u011falar\u0131yla ittifak\u0131n korunmas\u0131 ve 1921&#8217;de Mustafa Suphi ile yolda\u015flar\u0131n\u0131n katledilmesiyle TKP&#8217;nin iktidara alternatif olabilecek \u00f6rg\u00fctsel g\u00fc\u00e7ten yoksun b\u0131rak\u0131lmas\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Fransa&#8217;dan Paris Kom\u00fcn\u00fc&#8217;ne, Ekim Devrimi&#8217;nden T\u00fcrkiye&#8217;ye uzanan b\u00fct\u00fcn bu vakalar tek bir yasay\u0131 do\u011frular: Devrim, nesnel ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr; ama onu ayakta tutan \u015fey, bu ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okuyan ve iktidar realizminin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ayarlayabilen \u00f6znel iradedir. Robespierre&#8217;in temsil etti\u011fi \u00e7izgi ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okudu ama \u015fiddeti s\u00fcreklile\u015ftirerek \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc ka\u00e7\u0131rd\u0131. Kom\u00fcnc\u00fcler iktidar\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 realizme ge\u00e7 ve eksik uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yenildiler. Stalin \u00f6nderli\u011findeki merkez \u00e7izgi ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okudu, 1936&#8217;da s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesine dair iyimser bir yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc, ancak ayg\u0131t\u0131n direncini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde geri ad\u0131m at\u0131p kendini d\u00fczeltti. Tro\u00e7kist \u00e7izgi k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva benmerkezcili\u011fi y\u00fcz\u00fcnden de\u011fi\u015fen ko\u015fullar\u0131 hi\u00e7 okuyamad\u0131. Atat\u00fcrk devrimi ise ko\u015fullar\u0131 do\u011fru okudu ve kendi s\u0131n\u0131fsal ittifak\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 bilerek siyasal-k\u00fclt\u00fcrel alanda 1793, sosyal alanda Tanzimat \u00e7izgisinde kald\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00d6zcesi, devrimi liberal demokrasinin kurallar\u0131yla, Tro\u00e7kist ihanet retori\u011fiyle ya da romantik &#8220;tabii hak&#8221; s\u00f6ylemleriyle anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Devrim bir iktidar sorunudur; iktidar ise yaz\u0131l\u0131 dogmalar\u0131 de\u011fil, somut g\u00fc\u00e7 dengelerini okuyup hem eski d\u00fczenin direncini hem de kendi s\u0131n\u0131fsal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fabilen ger\u00e7ek\u00e7i hamleleri dayat\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">NOTLAR<\/span><\/span><\/p>\n<ol>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Maximilien Robespierre&#8217;in 5 \u015eubat 1794 (17 Pluvi\u00f4se Y\u0131l II) tarihli Konvansiyon konu\u015fmas\u0131nda form\u00fcle etti\u011fi bu yakla\u015f\u0131m, devrimci erdem ile zor aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ahlaki bir tercihten \u00e7\u0131kar\u0131p ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar\u0131n siyasal mant\u0131\u011f\u0131na ba\u011flar: &#8220;Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda halk y\u00f6netiminin ilkesi erdem ise, devrim zaman\u0131nda hem erdem hem de ter\u00f6rd\u00fcr: ter\u00f6rs\u00fcz erdem \u00f6l\u00fcmc\u00fcl, erdemsiz ter\u00f6r ise g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcr. Ter\u00f6r; ivedi, sert ve b\u00fck\u00fclmez adaletten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.&#8221; Bkz. Robespierre, M. (2007). Virtue and Terror (\u00c7ev. J. Howe, \u00d6ns\u00f6z: S. Zizek). London: Verso.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Friedrich Engels, Eugen D\u00fchring&#8217;in zoru mutlak bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck olarak g\u00f6ren idealist tarih anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131, zorun tarihsel devrimlerdeki kurucu i\u015flevini vurgular: &#8220;Zorun tarihte bir ba\u015fka rol daha oynad\u0131\u011f\u0131, devrimci bir rol oynad\u0131\u011f\u0131; Marx&#8217;\u0131n s\u00f6zleriyle, yeni bir topluma gebe olan her eski toplumun ebesi oldu\u011fu, toplumsal hareketin kendine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve ta\u015fla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6l\u00fc siyasal bi\u00e7imleri par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finden Bay D\u00fchring&#8217;de tek bir s\u00f6zc\u00fck bile yoktur.&#8221; Bkz. Engels, F. (1977). Anti-D\u00fchring (\u00c7ev. K. Somer). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131, \u00f6zellikle sayfa 303-318.Yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131 sayfa 318&#8217;de.\u00a0 Ayr\u0131ca \u00fcretim s\u00fcrecindeki teknik otoritenin zorunlulu\u011fu i\u00e7in bkz. Engels, F. (1977). &#8220;Otorite \u00dczerine&#8221;, Marx-Engels Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Cilt 2 (\u00c7ev. Muzaffer Erdost). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131, s. 448-452.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Louis Blanc, Histoire de la R\u00e9volution fran\u00e7aise (1847\u20131862) adl\u0131 hacimli eserinde Frans\u0131z Devrimi&#8217;ni ve Robespierre&#8217;i soyut ahlaki ilkelerin (&#8220;karde\u015flik&#8221;) ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak idealize eder. Marx ve Engels ise gerek Blanc&#8217;\u0131n doktriner k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva sosyalizmine y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinde gerekse Kutsal Aile ve Louis Bonaparte&#8217;\u0131n 18 Brumaire&#8217;i metinlerinde, Robespierre ve Saint-Just&#8217;\u00fcn yan\u0131lg\u0131s\u0131n\u0131 tam da bu bi\u00e7im-i\u00e7erik yar\u0131lmas\u0131 \u00fczerinden saptarlar: Jakobenler, Ter\u00f6r arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla modern burjuva toplumunun \u00f6n\u00fcndeki feodal engelleri temizlerken, kendi yaratt\u0131klar\u0131 antik cumhuriyet\u00e7i siyasal bi\u00e7imi ger\u00e7ek maddi toplumsal i\u00e7erik sanm\u0131\u015flar ve burjuva toplumunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmaya kalk\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda ger\u00e7ek maddi \u00e7\u0131karlar\u0131n direnciyle ezilmi\u015flerdir. Bkz. Marx, K. &amp; Engels, F. (1976). Kutsal Aile (\u00c7ev. K. Somer). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131, \u00f6zellikle sayfa 183-195. Ayr\u0131ca bkz. Marx, K. (1976). Louis Bonaparte&#8217;\u0131n 18 Brumaire&#8217;i (\u00c7ev. S. Belli). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131; \u00f6zellikle sayfa 13-14.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Paris Kom\u00fcn\u00fc i\u00e7indeki Proudhoncu ve Blanquici kanatlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal taban\u0131 ve ideolojik \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7in bkz. Marx, K. (1991). Fransa&#8217;da \u0130\u00e7 Sava\u015f (\u00c7ev. K. Somer). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131. Blanqui&#8217;nin gizli komplo \u00f6rg\u00fctlenmesi ile kitle hareketi aras\u0131ndaki mesafe i\u00e7in ayr\u0131ca bkz. Blanqui, A. (1885). Critique sociale. Paris: F\u00e9lix Alcan.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Karl Marx&#8217;\u0131n Hollandal\u0131 sosyalist ve devrimci Ferdinand Domela Nieuwenhuis&#8217;e yazd\u0131\u011f\u0131 22 \u015eubat 1881 tarihli mektupta bu tespit son derece berrakt\u0131r: Marx, Kom\u00fcn&#8217;\u00fcn ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar alt\u0131nda patlak veren bir kent ayaklanmas\u0131 oldu\u011funu, \u00e7o\u011funlu\u011funun hi\u00e7bir anlamda sosyalist olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirttikten sonra, Kom\u00fcnc\u00fclerde biraz sa\u011fduyu ve iktidar realizmi olsayd\u0131 tek ba\u015f\u0131na Frans\u0131z Merkez Bankas\u0131&#8217;na el koyman\u0131n bile Versailles h\u00fck\u00fcmetinin b\u00fct\u00fcn iddialar\u0131n\u0131 korkuyla da\u011f\u0131tmaya yetece\u011fini ifade eder. Bkz. Marx, K. &amp; Engels, F. (1975). Selected Correspondence. Moscow: Progress Publishers. (Bu mektubun T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcmesi i\u00e7in bkz. Marx, K. &amp; Engels, F. (1996). Se\u00e7me Yaz\u0131\u015fmalar, Cilt 2 (\u00c7ev. Yurdakul Fincanc\u0131). Ankara: Sol Yay\u0131nlar\u0131, s. 138-140.) Marx-Engels-Lenin\u00a0 (1977) Paris Kom\u00fcn\u00fc \u00dczerine (\u00c7ev.Kenan Somer) Ankara:Sol yay\u0131nlar\u0131 (S\u00f6z konusu mektubun bu kitapta yer alan k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bir versiyonu\u00a0 i\u00e7in bkz. sayfa 378)<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sheila Fitzpatrick, 1928-1932 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Birinci Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan ve kolektifle\u015ftirme hamlesini, devlet ayg\u0131t\u0131 eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen k\u00f6kl\u00fc bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olarak &#8220;yukar\u0131dan devrim&#8221; (revolution from above) kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131yla analiz eder. Fitzpatrick&#8217;e g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7 yaln\u0131zca tepeden inme bir iktisadi zorlama de\u011fil; ayn\u0131 zamanda i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fc k\u00f6kenli milyonlarca insan\u0131n e\u011fitim ve y\u00f6netim kademelerine y\u00fckselmesini (social mobility) sa\u011flayarak Sovyet rejiminin yeni toplumsal i\u00e7eri\u011fini ve taban\u0131n\u0131 bizzat devlet eliyle in\u015fa eden kurucu bir hamledir. Bkz. Fitzpatrick, S. (2008). The Russian Revolution. Oxford: Oxford University Press; ayr\u0131ca bkz. Fitzpatrick, S. (1979). Education and Social Mobility in the Soviet Union 1921-1934. Cambridge: Cambridge University Press.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sovyet ar\u015fivlerinin (\u00f6zellikle Smolensk Ar\u015fivi&#8217;nin) a\u00e7\u0131lmas\u0131yla birlikte J. Arch Getty&#8217;nin ortaya koydu\u011fu bulgular, 1930&#8217;lar\u0131n Sovyet Kom\u00fcnist Partisi&#8217;nin merkezden kusursuz bi\u00e7imde y\u00f6netilen monolitik bir totaliter makine olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; aksine yerel parti sekreterlerinin merkezin kararlar\u0131n\u0131 sabote eden \u00f6zerk feodal beylikler gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar. Getty&#8217;ye g\u00f6re Stalin y\u00f6netiminin 1936 Anayasas\u0131 ile getirmek istedi\u011fi genel, e\u015fit ve gizli oylu \u00e7ok adayl\u0131 se\u00e7im reformu, bizzat bu ta\u015fra b\u00fcrokrasisinin \u015fiddetli direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yerel y\u00f6neticiler, serbest se\u00e7imlerin eski kulaklar\u0131 ve rejim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131 yeniden iktidara ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle merkezi demokratikle\u015fme ad\u0131mlar\u0131n\u0131 engellemi\u015f ve s\u00fcreci bir tasfiye dalgas\u0131na y\u00f6neltmi\u015ftir. Bkz. Getty, J. A. (1985). Origins of the Great Purges: The Soviet Communist Party Reconsidered, 1933\u20131938. Cambridge: Cambridge University Press.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Getty ve Naumov, ar\u015fiv belgeleri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda 1937-1938 s\u00fcrecini \u00f6nceden tasarlanm\u0131\u015f irrasyonel bir imha plan\u0131 olarak de\u011fil; merkez ile ta\u015fra b\u00fcrokrasisi aras\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelesinin, yakla\u015fan sava\u015f tehdidiyle birle\u015ferek kontrolden \u00e7\u0131kmas\u0131 ve ard\u0131ndan merkezin Yejov ayg\u0131t\u0131n\u0131 tasfiye ederek s\u00fcreci frenlemesi olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmler. Bkz. Getty, J. A. &amp; Naumov, O. V. (1999). The Road to Terror: Stalin and the Self-Destruction of the Bolsheviks, 1932\u20131939. New Haven: Yale University Press.<\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<hr \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Devrimi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00fc\u00e7 temel yan\u0131lsama \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fc de devrimi kendi i\u00e7 i\u015fleyi\u015finden de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131dan ithal edilmi\u015f ahlaki ya da hukuki \u00f6l\u00e7\u00fctlerden hareketle yarg\u0131l\u0131yor; \u00fc\u00e7\u00fc de devrimin ger\u00e7ekte ne oldu\u011funu de\u011fil, ne olmas\u0131 gerekti\u011fini anlat\u0131yor. Birinci yan\u0131lsama liberal-demokratiktir. Devrimin &hellip; <a href=\"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8633\">Okumaya devam et <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[44,36,17,570,94,569,573,23,93,574,572,19,92,68,571,21],"class_list":["post-8633","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar","tag-ataturk","tag-cumhuriyet","tag-devrim","tag-diyalektik","tag-engels","tag-iktidar-realizmi","tag-jakobenizm","tag-lenin","tag-marks","tag-paris-komunu","tag-robespierre","tag-sosyalizm","tag-stalin","tag-tanzimat","tag-trocki","tag-turkiye"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8633"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8643,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8633\/revisions\/8643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}