{"id":8601,"date":"2026-11-08T19:58:01","date_gmt":"2026-11-08T16:58:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8601"},"modified":"2026-11-10T10:31:48","modified_gmt":"2026-11-10T07:31:48","slug":"kapitalizm-kosullarinda-ekonomi-politik-teolojik-bir-ideolojik-boyuta-da-sahiptir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8601","title":{"rendered":"TEOLOJ\u0130-POL\u0130T\u0130K: Kapitalist Birikim ve Kitle Kontrol\u00fcn\u00fcn Ekonomi-Politik Anatomisi"},"content":{"rendered":"<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bu yaz\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;nin ve d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7mekte oldu\u011fu s\u00fcreci burjuva akademisinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi m\u00fcnferit sapmalar veya ahlaki krizler olarak de\u011fil; sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenlik ayg\u0131tlar\u0131n\u0131 ara\u00e7sal ve ekonomik ihtiya\u00e7lar temelinde \u00f6rg\u00fctledi\u011fi nesnel bir s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesi olarak ele al\u0131r. Din\u00ee \u00f6\u011fretiler, teolojik k\u0131r\u0131lmalar ve kurumsal inan\u00e7 mekanizmalar\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede; art\u0131-de\u011fer gasp\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak, birikim krizlerini y\u00f6netmek ve kitlelerin potansiyel s\u0131n\u0131fsal direncini da\u011f\u0131tmak \u00fczere devreye sokulan ola\u011fan, i\u015flevsel ve idari manivelalard\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>I. Hristiyan \u0130lahiyat\u0131n\u0131n Maddi Temelleri ve Max Weber&#8217;in \u0130dealist Yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">S\u0131k s\u0131k vurgulad\u0131\u011f\u0131m gibi, burjuva sosyolojisinin ve hukuksal yan\u0131lsamalar\u0131n en temel hatalar\u0131ndan biri, teolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri toplumsal \u00fcretimin maddi ko\u015fullar\u0131ndan kopartarak soyut bir fikirler tarihine indirgemektir. Max Weber&#8217;in tezinde somutla\u015fan bu idealist yakla\u015f\u0131m, rasyonel kapitalist birikimin k\u00f6kenini Protestan ilahiyat\u0131n\u0131n dinsel motiflerine ve d\u00fcnyevi \u00e7ilecilik anlay\u0131\u015f\u0131na ba\u011flar (1). Oysa s\u0131n\u0131fsal bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme, nedensellik ili\u015fkisinin tam tersi y\u00f6nde i\u015fledi\u011fini g\u00f6sterir: Kapitalizm, geli\u015fmesinin belirli bir a\u015famas\u0131nda Reformasyon&#8217;u zorunlu k\u0131lm\u0131\u015f; Reformasyon kapitalizmi yaratmam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte belli co\u011frafi ve toplumsal ba\u011flamlarda onun \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak gibi bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bu noktadan sonra altyap\u0131daki \u00fcretim ili\u015fkileri ile \u00fcstyap\u0131daki dinsel, ahlaki kodlar aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir etkile\u015fim alan\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Avrupa&#8217;da serbest rekabet\u00e7i sermaye ili\u015fkilerinin erken bi\u00e7imleri \u2014 \u00f6zellikle Floransa, Venedik ve Cenova gibi Katolik kent devletlerindeki ticari ve finansal palazlanma \u2014 feodal \u00fcretimin ba\u011fr\u0131nda olgunla\u015ft\u0131k\u00e7a, Katolik Kilisesi&#8217;nin tekelci, korumac\u0131 ve feodal ekonomik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 (ba\u015fta faiz yasa\u011f\u0131 ve toprak tekeli) y\u00fckselen burjuvazinin b\u00fcy\u00fcme dinamikleri \u00f6n\u00fcnde yap\u0131sal birer engele d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Reformasyon, g\u00f6kten inen teolojik bir ayd\u0131nlanma de\u011fil; geli\u015fen kapitalist ili\u015fkilerin kendi \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak, pazar s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve sermaye birikimini me\u015frula\u015ft\u0131rmak \u00fczere \u00fcretti\u011fi nesnel bir s\u0131n\u0131fsal ve maddi ihtiya\u00e7t\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Jean Calvin&#8217;in geli\u015ftirdi\u011fi \u00e7ift kadercilik (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">gemina praedestinatio<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">; iki ayr\u0131 kaderin, yani se\u00e7ilme ve reddedilmenin bir arada bulunmas\u0131) \u00f6\u011fretisi, bu iktisadi zorunlulu\u011fun ilahi bir dille yeniden kodlanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bu \u00f6\u011freti, Tanr\u0131&#8217;n\u0131n zaman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan \u00f6nce kimlerin kurtulaca\u011f\u0131n\u0131 ve kimlerin sonsuz cezaya \u00e7arpt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u015farts\u0131z ve ebedi bir iradeyle belirledi\u011fini savunur. Bu radikal \u00f6\u011freti, insanda derin bir kurtulu\u015f kayg\u0131s\u0131 \u00fcretmi\u015ftir. Kalvinist teoloji bu psikolojik krizi \u015fu form\u00fclle ifade etmi\u015ftir: \u0130nsan kaderini de\u011fi\u015ftiremez ama se\u00e7ilmi\u015flerden olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015findeki rasyonel ba\u015far\u0131, disiplin, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve zenginle\u015fme yoluyla arayabilir. D\u00fcnyevi bir \u00e7ilecili\u011fi olumlayan bu anlay\u0131\u015f, l\u00fcks t\u00fcketimi yasaklad\u0131. Elde edilen k\u00e2r\u0131n yeniden i\u015fe yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etti. B\u00f6ylece kapitalizmin can damar\u0131 olan sermaye birikimi, kutsal bir otokontrol mekanizmas\u0131na ba\u011fland\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span class=\"\">Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn di\u011fer kanatlar\u0131 da ayn\u0131 maddi ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Luther&#8217;in teolojik m\u00fcdahalesi (2), Calvin&#8217;inkinden \u00f6nce gelir ve ondan farkl\u0131 olarak, end\u00fcljans ticaretini ve kilisenin arac\u0131l\u0131k tekelini &#8220;yaln\u0131zca iman&#8221; (<\/span><em><span class=\"\">sola fide<\/span><\/em><span class=\"\">) ilkesiyle reddetmekle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131; o, kurtulu\u015fun d\u00fcnyevi ba\u015far\u0131yla do\u011frulanabilece\u011fi fikrine mesafeliydi ve bireyi mevcut toplumsal konumuna raz\u0131 olmaya y\u00f6nlendiriyordu. Calvin&#8217;in \u00e7ift kadercili\u011fi ise tam da bu mesafeyi kapatarak kurtulu\u015fu d\u00fcnyevi disiplinin ve rasyonel ba\u015far\u0131n\u0131n okunabilir bir i\u015faretine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Luther, teolojik bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 \u00f6rg\u00fctlemi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de 1524-1525 B\u00fcy\u00fck K\u00f6yl\u00fc \u0130syan\u0131&#8217;nda kendi dinsel hareketini korumak ad\u0131na m\u00fclk sahibi feodal Alman prenslerinin saf\u0131na ge\u00e7mi\u015f; k\u00f6yl\u00fclerin ve erken burjuvazinin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 y\u00fckselen radikal potansiyelini katliam \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131yla ezerek devlete mutlak itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc tahkim etmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130ngiltere&#8217;de ise VIII. Henry&#8217;nin Papa ile ba\u011flar\u0131 kopartarak kurdu\u011fu Anglikanizm, Katolik kurumsal kabu\u011fu koruyarak kitle denetimini krall\u0131k b\u00fcrokrasisine ba\u011flam\u0131\u015f; altyap\u0131da ise el konulan devasa manast\u0131r topraklar\u0131n\u0131 y\u00fckselen ticaret burjuvazisine satarak tar\u0131msal kapitalizmin ve \u00c7itleme Hareketlerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>II. Katolikli\u011fin \u0130lahi \u00d6ng\u00f6r\u00fc \u00d6\u011fretisi, \u0130stismar ve Geli\u015fmi\u015f Kapitalist Merkezlerdeki Diren\u00e7<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kalvinizm&#8217;in kulun iradesini s\u0131f\u0131rlayan kat\u0131 \u00e7izgisine kar\u015f\u0131l\u0131k Katolik teolojisi, kaderi \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f mutlak senaryo olarak de\u011fil, \u0130lahi \u00d6ng\u00f6r\u00fc (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Foreknowledge<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) kavram\u0131yla temellendirir. Bu \u00f6\u011fretiye g\u00f6re Tanr\u0131 zaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r; insan\u0131n tamamen kendi \u00f6zg\u00fcr iradesiyle yapaca\u011f\u0131 se\u00e7imleri \u00f6nceden bilir ama onu o se\u00e7imi yapmaya zorlamaz. Sorumluluk kulun omuzlar\u0131na y\u00fcklenince, insan\u0131n bu d\u00fcnyada kurtulu\u015f yolunu \u015fa\u015f\u0131rmadan y\u00fcr\u00fcmesini sa\u011flayacak mutlak, kurumsal bir rehbere \u2014 yani bizzat Kilise&#8217;ye \u2014 ihtiyac\u0131 do\u011fmu\u015ftur. <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kilise d\u0131\u015f\u0131nda kurtulu\u015f yoktur<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Extra Ecclesiam Nulla Salus<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) ilkesiyle tahkim edilen bu yap\u0131, Tanr\u0131 ile kul aras\u0131nda tekelci bir arabulucu haline gelmi\u015f ve bu konumunu b\u00fcy\u00fck bir d\u00fcnyevi, siyasi ve finansal g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek istismar etmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Daha \u00f6nceki bir yaz\u0131mda da de\u011finmi\u015f oldu\u011fum gibi, Jacques Le Goff&#8217;un tahlil etti\u011fi \u00fczere (3), 12. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Araf (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Purgatorium<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">), cennet ile cehennem aras\u0131nda co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve katlar\u0131 olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir mek\u00e2n olarak icat edilmi\u015ftir. Le Goff&#8217;a g\u00f6re bu &#8220;mek\u00e2nsalla\u015fma&#8221;, Orta \u00c7a\u011f&#8217;\u0131n toplumsal ve entelekt\u00fcel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinin \u2014 yeni toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n y\u00fckseli\u015fi ve bireycili\u011fin art\u0131\u015f\u0131 gibi \u2014 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu icat edilmi\u015f mek\u00e2n, ayn\u0131 zamanda mutlak cennet ya da mutlak cehennem ikili\u011finin yarataca\u011f\u0131 toplumsal patlama riskine kar\u015f\u0131 bir emniyet supab\u0131 i\u015flevi de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015fte bu mek\u00e2n, ruhlar\u0131n Araf&#8217;tan kurtulmas\u0131n\u0131n parayla sat\u0131lan end\u00fcljans senetlerine ba\u011flanmas\u0131yla, Kilise&#8217;nin elinde \u00f6te d\u00fcnyaya uzanan bir finansal s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Burada kitle kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n tam merkezinde kurumsal, hiyerar\u015fik ve monar\u015fik bir ayg\u0131t olarak Kilise yer almaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Max Weber&#8217;in idealist yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck tarihsel bariyer, finans ili\u015fkilerinin en erken ve en geli\u015fkin d\u00fczeyde olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u0130talya ve Fransa gibi co\u011frafyalarda Katolikli\u011fin tasfiye edilmek bir yana, neden egemen bir g\u00fc\u00e7 olarak konsolide edildi\u011fi sorusudur. \u0130talya \u00f6rne\u011finde, Floransa, Venedik ve Cenova gibi \u0130talyan kent devletlerinde burjuvazinin Katolikli\u011fi y\u0131kmaya hi\u00e7bir s\u0131n\u0131fsal ihtiyac\u0131 yoktu; \u00e7\u00fcnk\u00fc Kiliseyi ve Papal\u0131k cihaz\u0131n\u0131 zaten kendi finansal \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re do\u011frudan ele ge\u00e7irmi\u015flerdi. Medici ailesi gibi devasa kapitalist hanedanlar bizzat kendi papalar\u0131n\u0131 tahta oturtmu\u015flard\u0131r. \u0130talyan piskoposlar\u0131 ve papalar\u0131, b\u00fcy\u00fck finans kesimiyle do\u011frudan ortakl\u0131klar, kredi a\u011flar\u0131 ve iktisadi \u00e7\u0131kar ili\u015fkileri y\u00fcr\u00fctmekteydi. Katolikli\u011fin faiz yasa\u011f\u0131, bizzat kurulan bu ortakl\u0131k a\u011flar\u0131 alt\u0131nda sek\u00fcler muhasebe oyunlar\u0131yla i\u00e7eriden ve fiilen \u00e7oktan etkisiz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Fransa \u00f6rne\u011finde ise kapitalizmin geli\u015fimi burjuvazinin ba\u011f\u0131ms\u0131z siyasal davran\u0131\u015flar\u0131yla de\u011fil, merkezi krall\u0131k ve mutlakiyet\u00e7i devlet cihaz\u0131 eliyle y\u00f6nlendiriliyordu. Frans\u0131z monar\u015fisi, Galikanizm (Fransa usul\u00fc Katoliklik) \u00f6\u011fretisi vas\u0131tas\u0131yla Kilise hiyerar\u015fisini do\u011frudan mutlakiyet\u00e7i krall\u0131\u011f\u0131n ve y\u00fckselen b\u00fcrokratik elitlerin emrine vermi\u015fti. Fransa&#8217;da zenginle\u015fen t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131, sistemi radikal bir Kalvinizm ile y\u0131kmak yerine paras\u0131yla devletten unvan sat\u0131n alarak feodal-b\u00fcrokratik yap\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Noblesse de robe<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) tercih etmi\u015ftir. Dinamik bir burjuva damar\u0131 olarak y\u00fckselen Frans\u0131z Kalvinistleri (Huguenotlar) ise merkezi devletin kendi mutlak otoritesini koruma refleksiyle Bartholomeus Gecesi Katliam\u0131 (1572) gibi devletin zor ayg\u0131tlar\u0131yla askeri olarak ezilmi\u015f ve tasfiye edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>III. \u0130slam&#8217;da T\u00f6vbe Kurumu, Kitle Denetimi ve Ta\u015fra Otoriteleri<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Katoliklikte Araf arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kurulan bu kitle kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n bir benzeri, \u0130slam co\u011frafyas\u0131nda farkl\u0131 kurumsal bi\u00e7imlerde i\u015fletilecektir. \u0130slam teolojisinde dikey ve merkezi bir ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, benzer bir kitle denetimi ve su\u00e7luluk duygusunun y\u00f6netilmesi i\u015flevinin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Kurumsal \u015femadaki bu yap\u0131sal farkl\u0131l\u0131k, egemenlerin iktidar\u0131n\u0131 koruma gayesindeki i\u015flevsel e\u015f de\u011ferlilik kar\u015f\u0131s\u0131nda ikincildir. \u0130slam f\u0131kh\u0131nda ve resmi \u00f6\u011fretide bireyin i\u015fledi\u011fi g\u00fcnahlardan ar\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan t\u00f6vbe kurumu, ilkesel olarak kul ile Tanr\u0131 aras\u0131nda do\u011frudan ve arac\u0131s\u0131z bir mekanizma olarak kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak pratikte kitlelerin su\u00e7luluk duygusunu d\u00fczenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tutma ihtiyac\u0131 bu alan\u0131 bo\u015f b\u0131rakmam\u0131\u015f; resmi bir Kilise ayg\u0131t\u0131n\u0131n yoklu\u011fu yerel, dikey ve da\u011f\u0131n\u0131k \u00fcstyap\u0131 kurumlar\u0131yla ikame edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda t\u00f6vbe kurumunun ve \u00f6l\u00fcmden sonraki ar\u0131nma\/ceza s\u00fcre\u00e7lerinin (kabir azab\u0131, \u015fefaat) kitleleri kontrol etme noktas\u0131nda ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, merkezinde Papa&#8217;n\u0131n bulundu\u011fu bir Kilise eliyle de\u011fil; tarikatlar, tasavvufi merciler, \u015feyh hiyerar\u015fileri ve d\u00fczenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izen ilahiyat\u00e7\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bireyin ahlaki ar\u0131nma, af ve kurtulu\u015f aray\u0131\u015f\u0131 bir m\u00fcr\u015fidin metafizik otoritesine, tasavvufi mercilerin himmetine ve egemen f\u0131kh\u0131 \u00fcreten ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n icazet kal\u0131plar\u0131na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 an, kitlelerin kolektif, s\u0131n\u0131fsal ve kurulu d\u00fczene kar\u015f\u0131 koyu\u015f refleksleri atomize edilmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kul ile Tanr\u0131 aras\u0131ndaki o do\u011frudan t\u00f6vbe ba\u011f\u0131, yereldeki tarikat a\u011flar\u0131n\u0131n ve ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7izdi\u011fi &#8220;itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc&#8221; s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine hapsedilerek egemenlerin, egemen m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin ve siyasal otoritelerin bek\u00e2s\u0131n\u0131 koruyan b\u00fcy\u00fck bir emniyet supab\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla birinde m\u00fclkiyet ve r\u0131za tekelini Kilise do\u011frudan kendi elinde tutarken; di\u011ferinde bu kitle kontrol misyonu tarikatlar, tasavvufi merciler ve d\u00fczeni me\u015frula\u015ft\u0131ran ilahiyat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir dikey ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi \u00fcretir. Bu durum, insandaki g\u00fcnahkarl\u0131k ve su\u00e7luluk psikolojisini iktidar enstr\u00fcman\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren makro gayenin her iki dinsel co\u011frafyada da ayn\u0131 nesnel yasalarla i\u015fledi\u011fini g\u00f6sterir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>IV. Anglikanizm: S\u0131n\u0131f Pragmatizmi ve Kitle Kontrol\u00fcn\u00fcn Kurumsal Mimarisi<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130ngiliz egemen s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n k\u0131ta Avrupas\u0131&#8217;ndaki kanl\u0131 teolojik radikalizmlere savrulmak yerine Anglikanizm modelini in\u015fa etmesi, s\u0131n\u0131f pragmatizminin ve kitle kontrol\u00fc i\u015flevselli\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Anglikanizm, bilin\u00e7li olarak kurgulanm\u0131\u015f bir orta yol (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Via Media<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) stratejisidir: Katolik bir kabuk, Protestan bir \u00f6zle birle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Katolik kabu\u011fun i\u015flevselli\u011fi (kitle kontrol\u00fc) ba\u011flam\u0131nda Anglikan Kilisesi; g\u00f6rkemli Katolik ayinlerini ve en \u00f6nemlisi piskoposluk sistemini aynen muhafaza etmi\u015ftir. Bu dikey, otoriter hiyerar\u015finin korunmas\u0131, geni\u015f emek\u00e7i kitlelerin stat\u00fcko kar\u015f\u0131s\u0131nda uysal, disipline edilmi\u015f birer tebaa olarak tutulmas\u0131 i\u00e7in hayati bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ngiltere Kral\u0131 I. James&#8217;in P\u00fcritenlerin yerel meclis\u00e7i kilise taleplerine kar\u015f\u0131 y\u00fckseltti\u011fi o me\u015fhur &#8220;Piskopos yoksa, kral da yoktur!&#8221; (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">No bishop, no king!<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) s\u00f6z\u00fc, kitle kontrol\u00fc stratejisinin itiraf\u0131d\u0131r. Egemenler \u00e7ok iyi biliyorlard\u0131 ki kilisedeki piskopos hiyerar\u015fisi k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 an, s\u0131radan halk Kutsal Kitap&#8217;\u0131 kendi s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re yorumlamaya ba\u015flayacak ve bu durum da m\u00fclkiyet d\u00fczenini k\u00f6kten sarsacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Protestan \u00f6z\u00fcn ekonomik kald\u0131rac\u0131 ekseninde ise \u00fcst yap\u0131da piskoposluk zinciriyle halk kontrol alt\u0131nda tutulurken Roma&#8217;n\u0131n otoritesi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddedilmi\u015f ve Katolik Kilisesi&#8217;nin \u0130ngiltere&#8217;deki devasa topraklar\u0131na el konulmu\u015ftur. El konulan bu topraklar, y\u00fckselen burjuvaziye ve ticaret odakl\u0131 ta\u015fra soylular\u0131na sat\u0131larak piyasaya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Topra\u011f\u0131 alan bu yeni kapitalist akt\u00f6rler, geleneksel feodal tar\u0131m\u0131 tasfiye ederek buralar\u0131 y\u00fcn \u00fcretimi i\u00e7in koyun otlaklar\u0131na \u00e7evirmi\u015f ve \u00c7itleme Hareketleriyle (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Enclosures<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">) k\u00f6yl\u00fcleri topraks\u0131zla\u015ft\u0131rarak fabrikalara ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc haline getirmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Anglikanizm \u00f6rne\u011fi, teolojik kurumlar\u0131n s\u0131n\u0131f pragmatizmiyle nas\u0131l \u015fekillendi\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Ba\u015fta Weber \u00fczerinden ele\u015ftirdi\u011fimiz idealist sapman\u0131n \u0130slam co\u011frafyas\u0131ndaki bir ba\u015fka tezah\u00fcr\u00fc, teolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri bu kez tek bir fig\u00fcre\u2014 Gazali&#8217;ye \u2014 indirgeyen safsatad\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>V. Gazali Hakk\u0131ndaki Safsata<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Hristiyan Avrupa&#8217;da teolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri tek fig\u00fcrlere indirgemenin safsatas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size: medium; font-family: Georgia, serif; color: #0f1115;\">\u0130slam co\u011frafyas\u0131nda da benzer bir safsata, bu kez Gazali \u00fczerinden kurulur. Burada da,<\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00a0burjuva oryantalizminin ve \u015fekilci ayd\u0131nlanmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcretti\u011fi tarih d\u0131\u015f\u0131 bir safsatayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z: &#8220;\u0130mam Gazali <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tehaf\u00fct<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> eseriyle akl\u0131 yasaklad\u0131, felsefeyi bitirdi ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin, geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 nokta oras\u0131d\u0131r.&#8221; Tarihsel ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri tek bir \u015fahsiyete, tek bir kitaba veya soyut bir fikirsel k\u0131r\u0131lma an\u0131na indirgeyerek a\u00e7\u0131klamak metodolojik olarak yanl\u0131\u015ft\u0131r; kat\u0131 bir idealist sapmad\u0131r. Hi\u00e7bir felsefi metin veya dinsel fetva, arkas\u0131nda onu zorunlu k\u0131lan nesnel maddi\/s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkiler ve birikim rejimleri bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece toplumsal yap\u0131lar\u0131 tek ba\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremez.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span style=\"color: #0f1115;\">Daha \u00f6nceki bir yaz\u0131mda da de\u011finmi\u015f oldu\u011fum gibi, \u0130mam Gazali&#8217;nin tarihsel rol\u00fc ve yerine getirdi\u011fi misyon; 11. ve 12. y\u00fczy\u0131l Ba\u011fdat&#8217;\u0131nda, Sel\u00e7uklu idaresi alt\u0131nda olgunla\u015fan ticari ili\u015fkiler, pazar\u0131n geni\u015flemesi, kentsel zanaat a\u011flar\u0131n\u0131n (esnaf te\u015fkilatlar\u0131) geli\u015fmesi ve bu altyap\u0131n\u0131n \u00fczerinde y\u00fckselen m\u00fclkiyet ili\u015fkileri \u00fczerinden tahlil edilmelidir. Ba\u011fdat bu d\u00f6nemde uzak mesafeli ticaretin, para dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ve pazar hacminin geni\u015f d\u00fczeyde yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir merkezdi. K\u00e2rim\u00ee t\u00fcccarlar\u0131 Hint Okyanusu&#8217;ndan K\u0131z\u0131ldeniz&#8217;e uzanan bir ticaret filosu i\u015fletiyor, Sel\u00e7uklu sultanlar\u0131na ve Abbasi halifelerine sava\u015f kredileri veriyordu. Sarrafl\u0131k, modern bankerlik kurumunun i\u015flevlerine benzer bir kredi mekanizmas\u0131 olarak geli\u015fmi\u015fti: Ba\u011fdat&#8217;ta kesilen bir suftace (kredi mektubu) Kahire&#8217;de veya Fas&#8217;ta nakde \u00e7evrilebiliyordu. Buradaki geli\u015fkinlik, kapitalist anlamda bir sermaye birikimini de\u011fil, dola\u015f\u0131m alan\u0131nda yo\u011funla\u015fan bir ticaret ve sarraf sermayesini ifade ediyordu. Feodal \u00fcretimin ba\u011fr\u0131nda, anakronik bir kavramsalla\u015ft\u0131rmayla burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva denebilecek esnaf, zanaatk\u00e2r ve t\u00fcccar katmanlar\u0131 toplumsal a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ticari zenginle\u015fmeye paralel olarak kentli zenginlerin etraf\u0131nda entelekt\u00fcel faaliyet de canlanm\u0131\u015f, felsefi sorgulamalar yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131; bu canlanma, m\u00fclkiyet d\u00fczeni \u00fczerinde y\u00fckselen siyasal d\u00fczenin g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini sorgulama potansiyeli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ideolojik bir tehdit olu\u015fturuyordu.<\/span> <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Babas\u0131n\u0131n mesle\u011fine (ve do\u011fdu\u011fu k\u00f6ye) i\u015faret eden <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">nisbetinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00a0kendisi de<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> y\u00fcn (iplik) e\u011firicili\u011fi ve sat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapan bir zanaatk\u00e2r\u0131n o\u011flu olan Gazali, bu y\u00fckselen pazar ili\u015fkilerinin, kentli esnaf d\u00fczeninin ve m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n stat\u00fckosunu korumak; d\u00fczeni istikrars\u0131zla\u015ft\u0131ran radikal toplumsal muhalefeti ve m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme taleplerinin ideolojik bas\u0131nc\u0131n\u0131 k\u0131rmak \u00fczere Nizamiye Medreseleri ekseninde \u00f6rg\u00fctlenen kurumsal, organik bir devlet ayd\u0131n\u0131d\u0131r. O, akl\u0131 topyek\u00fbn yasaklamam\u0131\u015f; aksine pazar\u0131n ve devlet b\u00fcrokrasisinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu mant\u0131k, f\u0131k\u0131h ve hukuk gibi rasyonel ara\u00e7lar\u0131 tahkim ederken felsefenin kurulu m\u00fclkiyet d\u00fczenini sorgulayan k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 budam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nesnel \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, k\u00f6yl\u00fc isyanlar\u0131n\u0131 bast\u0131ran ve m\u00fclk sahibi feodal prenslerin d\u00fczenini kutsayan Luther ne kadar gerici bir fig\u00fcrse; Sel\u00e7uklu\/Ba\u011fdat eksenindeki egemen m\u00fclkiyet ili\u015fkilerini ve pazar d\u00fczenini koruyan, radikal toplumsal muhalefeti dinsel dogmalarla hizalayan Gazali de o kadar gerici ve stat\u00fckocu bir fig\u00fcrd\u00fcr demek pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onlar\u0131 var eden \u015fey soyut d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fil, ait olduklar\u0131 egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n m\u00fclkiyet d\u00fczenini metafizik ara\u00e7larla tahkim etme ihtiyac\u0131d\u0131r. Gazali&#8217;nin kozmolojik ve ontolojik kan\u0131tlamalar\u0131ndaki ak\u0131l ile iman\u0131 sentezleme \u00e7abas\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede okunmal\u0131d\u0131r: Bu \u00e7aba, felsefeyi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u0131\u015flamak de\u011fil, onu egemen m\u00fclkiyet d\u00fczeninin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ehille\u015ftirmek anlam\u0131na gelir.<\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Gazali&#8217;nin <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u0130hya\u00fc Ulumi&#8217;d-Din<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">&#8216;in &#8220;Helaller ve Haramlar&#8221; ile &#8220;Ticaret Adab\u0131&#8221; b\u00f6l\u00fcmlerinde Ba\u011fdat \u00e7ar\u015f\u0131lar\u0131ndaki faiz oyunlar\u0131n\u0131, parag\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve saray fonlar\u0131yla palazlanan t\u00fcccarlar\u0131 sert bi\u00e7imde ele\u015ftirmesi de bu \u00e7er\u00e7evede okunmal\u0131d\u0131r: O, ticaret sermayesinin ahlaki yozla\u015fmas\u0131n\u0131 k\u0131narken, bu sermayenin \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi m\u00fclkiyet d\u00fczeninin kendisini sorgulam\u0131yordu. (4) <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Gazali&#8217;nin felsefeyi kurulu m\u00fclkiyet d\u00fczenini koruma kaygusuyla budamas\u0131, Osmanl\u0131&#8217;da faiz yasa\u011f\u0131n\u0131n <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Hile-i \u015eer&#8217;iyye<\/span><\/span><\/span><\/em> <span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">ile delinmesinde daha \u00e7\u0131plak bir bi\u00e7imde tekrarlanacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>VI. Kurallar\u0131n Etraf\u0131ndan Dolanma K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Osmanl\u0131 \u0130ktisadi S\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 teolojik engelleri a\u015fmak i\u00e7in din\u00ee kurallar\u0131 sek\u00fcler hukuka uydurup sistemi rasyonelle\u015ftirirken; Do\u011fu d\u00fcnyas\u0131, maddi hayat\u0131n nesnel gerekleri ile donmu\u015f dinsel normlar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi kurallar\u0131n etraf\u0131ndan dola\u015fma samimiyetsizli\u011fiyle malul k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yap\u0131sal t\u0131kanman\u0131n en \u00e7\u0131plak tarihsel vakas\u0131 Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;dur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Osmanl\u0131 Devleti, iddia edilenin aksine, tam da &#8220;y\u00fckselme devri&#8221; olarak y\u00fcceltilen 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren Bat\u0131 kapitalizminin ve d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n ekonomik olarak fiilen bir alt birimi (\u00e7evresi) haline gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kapitalist geli\u015fmenin ivmelendi\u011fi Bat\u0131 ile yo\u011funla\u015fan (kapit\u00fclasyonlar da dahil olmak \u00fczere) ekonomik ili\u015fkilerle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u015fekilde geni\u015fleyen para ekonomisi, Osmanl\u0131 i\u00e7 piyasas\u0131nda kredi ve nakit ihtiyac\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sistem \u0130slam hukukunun mutlak faiz yasa\u011f\u0131na \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131r. Modern bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilkel \u00f6nc\u00fcleri olan Para Vak\u0131flar\u0131 krizi ba\u015f g\u00f6sterdi\u011finde, \u015eeyh\u00fclislam \u00c7ivizade Muhyiddin Efendi&#8217;nin kat\u0131 dinsel yasak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ekonomiyi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kilitlemi\u015f ve kredi musluklar\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kanuni Sultan S\u00fcleyman&#8217;\u0131n bu krizi a\u015fmak \u00fczere g\u00f6reve getirdi\u011fi \u015eeyh\u00fclislam Ebussuud Efendi, teolojiyi maddi hayat\u0131n ve paran\u0131n zorunluluklar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fckerek <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Hile-i \u015eer&#8217;iyye<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> ve kurgusal sat\u0131\u015f oyunlar\u0131n\u0131 resm\u00ee devlet hukuku haline getirmi\u015ftir (5). <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Hile-i \u015eer&#8217;iyye<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">, din\u00ee hukukun \u00f6z\u00fcn\u00fc koruyup \u015feklini de\u011fi\u015ftirerek yasaklar\u0131 dolanma prati\u011fidir. Y\u0131ll\u0131k %10-15 oran\u0131ndaki faizi &#8220;muamele k\u00e2r\u0131&#8221; ad\u0131yla me\u015frula\u015ft\u0131ran ve tarih belgelerinde yer alan &#8220;mendil sat\u0131\u015f\u0131&#8221; gibi (6) kurgusal k\u0131l\u0131flarla esneklik getiren bu yakla\u015f\u0131m, g\u00fcn\u00fc kurtarm\u0131\u015f ve ticaret s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ancak kurumsal d\u00fczeyde rasyonel, \u015feffaf bir hukuk reformu yerine &#8220;kural\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7i\u011fneyip \u015feklini kurtarma&#8221; samimiyetsizli\u011fini toplumsal geneti\u011fe yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bu fiili alt birim olma ili\u015fkisi, y\u00fczy\u0131llar sonra Tanzimat Ferman\u0131 (1839) ve \u00f6ncesindeki Baltaliman\u0131 Ticaret Antla\u015fmas\u0131 (1838) ile hukuken ve resmen tescil edilmi\u015f; Osmanl\u0131 mali ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen yitirerek yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>VII. \u0130slam&#8217;da Reform Safsatas\u0131 ve Emperyalist Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k Cenderesi<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bug\u00fcn burjuva ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ve liberal \u00e7evrelerin diline dolad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u0130slam d\u00fcnyas\u0131 neden kendi Martin Luther&#8217;ini \u00e7\u0131karam\u0131yor?&#8221; s\u00f6ylemi k\u00f6kten yanl\u0131\u015f, tarih d\u0131\u015f\u0131 bir safsatad\u0131r. Emperyalizme ba\u011f\u0131ml\u0131 \u0130slam co\u011frafyalar\u0131nda dinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, rasyonel bir reformun ye\u015ferebilece\u011fi s\u0131n\u0131fsal ve maddi bir altyap\u0131 zemininden s\u00f6z etmek olanaks\u0131zd\u0131r. Dahas\u0131, emperyalist merkezlerin hararetle fonlad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Il\u0131ml\u0131 \u0130slam&#8221; projelerinin yeg\u00e2ne gayesi; s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe direnebilecek anti-emperyalist barajlar\u0131 tasfiye etmek, yerine neoliberal ya\u011fmay\u0131 &#8220;kader ve imtihan&#8221; olarak kabul edecek uysal bir m\u00fc\u015fteri dini in\u015fa etmektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Emperyalizme olan bu yap\u0131sal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve yeni-s\u00f6m\u00fcrgeci ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kendi Orta \u00c7a\u011f cenderesinden \u00e7\u0131kamamas\u0131n\u0131n ve bu tarihsel karanl\u0131kta kalmas\u0131n\u0131n ana dinami\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelik, emperyalizme olan bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisini k\u00f6kten k\u0131rmak olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece din konusunda at\u0131lacak her t\u00fcrl\u00fc felsefi\/entelekt\u00fcel ad\u0131m sistem taraf\u0131ndan yutulmaya mahk\u00fbmdur. Zaman\u0131m\u0131zda \u0130slam \u00fclkelerini bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k sarmal\u0131ndan ve Orta \u00c7a\u011f cenderesinden \u00e7\u0131kartabilecek yeg\u00e2ne tutarl\u0131, nesnel ve devrimci yol devrimci i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 sosyalizmidir. Yap\u0131sal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k krizini a\u015fman\u0131n yolu, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki dogmalar\u0131 felsefi olarak tart\u0131\u015fmak de\u011fil; yery\u00fcz\u00fcnde emperyalist finans-kapitale ve yereldeki i\u015fbirlik\u00e7i sermaye s\u0131n\u0131flar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fclkiyet ili\u015fkilerini k\u00f6kten d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek kesintisiz bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini in\u015fa etmektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>VIII. Neoliberalizm, Evanjelist Eksen ve \u015eirketle\u015fen \u0130nan\u00e7 Sekt\u00f6r\u00fc<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kapitalizmin 20. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131ndaki neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, \u00fcstyap\u0131da da kendi vah\u015fi kurals\u0131zl\u0131\u011f\u0131na uygun yeni dinsel ara\u00e7lar \u00fcretmi\u015ftir. Erken sanayi a\u015famas\u0131nda Wesleycilik (Metodizm) i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6fkesini ahlak\u00e7\u0131l\u0131k ve sistemli disiplin yoluyla yat\u0131\u015ft\u0131ran kurumsal bir uyu\u015fturucu i\u015flevi g\u00f6r\u00fcrken; g\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcreselle\u015fmi\u015f finans kapital d\u00fczeni, anlaml\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, inan\u00e7 alan\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle serbest piyasa ko\u015fullar\u0131na a\u00e7an Evanjelizm&#8217;e dayanmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Mezhepler\u00fcst\u00fc bir konumlan\u0131\u015f iddias\u0131 olan Evanjelizm, geleneksel mezheplerin hantal kurumsal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rarak inanc\u0131 tam rekabet\u00e7i bir pazar metas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u015febekenin \u00fcretti\u011fi Refah \u0130lahiyat\u0131 (<\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Prosperity Gospel<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">), yoksullu\u011fu ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc sistemik krizler yerine bireyin &#8220;iman eksikli\u011fi&#8221; olarak kodlayarak s\u0131n\u0131fsal k\u00f6rl\u00fck imal eder. Bireye &#8220;Yeterince inan\u0131r ve kiliseye ba\u011f\u0131\u015f yaparsan Tanr\u0131 seni bu d\u00fcnyada zenginlikle \u00f6d\u00fcllendirir&#8221; vaadinde bulunan bu profesyonel \u00f6\u011freti, s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenini do\u011frudan kutsal bir r\u0131za mekanizmas\u0131na ba\u011flar. Sosyal devletin tasfiyesini teolojik olarak destekleyen, holdingle\u015fmi\u015f &#8220;megakiliseler&#8221; \u00fczerinden b\u00fcy\u00fck k\u00e2r maksimizasyonlar\u0131 yapan bu yap\u0131, k\u00fcresel emperyalizmin ve s\u00f6m\u00fcrgeci m\u00fcdahalelerin arkas\u0131na yo\u011fun bir fanatik kitle deste\u011fi y\u0131\u011fan gerici bir dinsel harekettir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"LEFT\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>IX. Yeni-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k, Ya\u011fmac\u0131 Feodal K\u00fclt\u00fcr ve G\u00fcncel Fon Vurgununun Teolojik Ekonomi-Politi\u011fi<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">T\u00fcrkiye&#8217;nin k\u00fcresel finans kapital sistemine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, 1980&#8217;lerin \u00d6zalc\u0131 kurals\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve yerli sanayi (K\u0130T&#8217;ler) imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n i\u011fdi\u015f edilmesiyle yeni bir evreye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f; AKP rejimi ise bu teslimiyet\u00e7i birikim modelini Yeni-Osmanl\u0131c\u0131 dinsel-\u015fovenist bir ideolojik kalkanla tahkim ederek son s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar itmi\u015ftir. G\u00f6rece normatif, kurall\u0131 ve m\u00fclkiyet g\u00fcvencesi olan Bat\u0131l\u0131 bir kapitalizm yerine; kamusal kaynaklar\u0131n, ihalelerin ve do\u011fa talan\u0131n\u0131n siyasi otoriteye sadakat derecesine g\u00f6re birer feodal ulufe ve ganimet gibi da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ya\u011fmac\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr h\u00e2kim k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Eyl\u00fcl-Kas\u0131m 2026&#8217;daki borsa\/fon manip\u00fclasyonu operasyonuyla somutla\u015fan kaynak transfer mekanizmalar\u0131 ve eski bir bakan hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma bu yap\u0131n\u0131n <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. <\/span><\/span><\/span><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Egemen s\u0131n\u0131f elitleri ve onlar\u0131n b\u00fcrokratik ortaklar\u0131, bu pervas\u0131z kaynak transferlerini ve art\u0131-de\u011fer gasplar\u0131n\u0131 g\u00f6zlerden saklamak i\u00e7in kitlelere umre\/hac \u015fovlar\u0131, kadercilik ve &#8220;g\u00fcnah i\u015fleme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc&#8221; hamasetiyle seslenmekte.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ancak din burada yaln\u0131zca bir gizleme arac\u0131 de\u011fil; inanan kitleler \u00fczerinde bir bask\u0131 ayg\u0131t\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rmekte, r\u0131zay\u0131 zor yoluyla yeniden \u00fcretmektedir. Dahas\u0131, din ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmadan bu ya\u011fmalar\u0131n, talanlar\u0131n ve h\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131n art\u0131k yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famaday\u0131z: egemenler dine o denli muhta\u00e7t\u0131r ki, dinin ahlaki bir \u00e7er\u00e7eve oldu\u011fu iddias\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn iflas etmektedir. Din ile ahlak aras\u0131ndaki mesafe zaten hi\u00e7 kapanmam\u0131\u015ft\u0131; bug\u00fcn olan, bu mesafenin iyice \u00e7\u0131plakla\u015fmas\u0131, dinin ya\u011fmay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran bir z\u0131rh olarak b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla i\u015fletilmesidir. Rejim, zaten mevcut olan fa\u015fist kurumsalla\u015fmay\u0131 bu teolojik z\u0131rh sayesinde tahkim etmekte; kendi su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmek ve s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in onu i\u015fletmektedir. Fa\u015fizm, hegemonyan\u0131n zor yoluyla yenilenmesini zorunlu k\u0131lar; ama tam da bu nedenle toplumsal tepki tabanda geni\u015fler.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sonu\u00e7 olarak, din\u00ee \u00f6\u011fretilerin ve kurumlar\u0131n tarih sahnesindeki rol\u00fc, soyut fikirlerin de\u011fil, m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin belirledi\u011fi bir mecrada \u015fekillenmi\u015ftir. Kapitalizm \u00f6ncesinden neoliberalizme uzanan \u00e7izgide de\u011fi\u015fen, bu i\u015flevin kurumsal bi\u00e7imi olmu\u015f; \u00f6z\u00fc ise ayn\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r: kitlelerin su\u00e7luluk, kurtulu\u015f ve itaat ekseninde y\u00f6netilmesi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>NOTLAR<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Weber, M. (1976). <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. London: Allen &amp; Unwin.\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Luther (1483-1546), Calvin&#8217;den (1509-1564) \u00f6nceydi ve Calvin onun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yoldan ilerledi; ancak ikisi hi\u00e7 y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmedi. Calvin, Luther&#8217;in miras\u0131n\u0131 radikalle\u015ftirdi. Calvin&#8217;i, Reformasyonun radikalizmini son s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar ta\u015f\u0131yan bir fig\u00fcr olarak g\u00f6rmek gerekir; buradaki radikalizm, kurtulu\u015fu her t\u00fcrl\u00fc insani arac\u0131l\u0131ktan kopar\u0131p mutlak bir ilahi iradeye ba\u011flayan teolojik-formel bir radikalizmdir. Bu bak\u0131mdan onun konumu, Robespierre&#8217;in Frans\u0131z Devrimi&#8217;ndeki konumuyla k\u0131yaslanabilir: Robespierre olmasayd\u0131 devrim, feodalizmle burjuvazinin uzla\u015fmas\u0131yla sonu\u00e7lanabilirdi; Calvin olmasayd\u0131 Reformasyon, Anglikanizm benzeri g\u00fcd\u00fck bir harekete indirgenebilirdi. Her iki fig\u00fcr de tarihsel momentlerinin zorunlu radikalizmini temsil eder; ancak bu radikalizm, temsil ettikleri s\u0131n\u0131fsal momentin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Le Goff, J. (1981). <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">La Naissance du Purgatoire<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Paris: Gallimard.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #373737;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\">Gazali. (2024). <\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\">\u0130hya&#8217;\u00fc Ulumi&#8217;d-Din<\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"> (Cilt 1: &#8220;M\u00fcellif Hakk\u0131nda&#8221;; Cilt 2: &#8220;Ticaret ve Kazan\u00e7 Adab\u0131&#8221; ile &#8220;Helaller ve Haramlar&#8221;). \u0130stanbul: Diyanet Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<li><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">D\u00fczda\u011f, M. E. (1972). <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">\u015eeyh\u00fclislam Ebussuud Efendi Fetvalar\u0131 I\u015f\u0131\u011f\u0131nda 16. As\u0131r T\u00fcrk Hayat\u0131<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">. \u0130stanbul: Enderun Kitabevi.<\/span><\/span><\/span><\/li>\n<li>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Osmanl\u0131 hukuk prati\u011finde \u201cmendil sat\u0131\u015f\u0131\u201d, faiz yasa\u011f\u0131n\u0131 (rib\u00e2) dolanmak amac\u0131yla ba\u015fvurulan <\/span><\/span><\/span><strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>hile-i \u015fer&#8217;iye<\/b><\/span><\/span><\/span><\/strong><span style=\"color: #0f1115;\"><span style=\"font-family: Georgia, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"> i\u015flemlerinden birini ifade eder. Bu y\u00f6ntem, \u00f6zellikle para vak\u0131flar\u0131n\u0131n kredi i\u015flemlerinde ve bor\u00e7 ili\u015fkilerinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015flem genellikle \u015f\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r: Bor\u00e7 veren, bor\u00e7 isteyene nakit paray\u0131 verir; ard\u0131ndan aralar\u0131nda de\u011fersiz bir mal (\u00f6rne\u011fin bir mendil) vadeli olarak y\u00fcksek bir fiyatla sat\u0131l\u0131r. Bor\u00e7lu, bu mal\u0131 daha sonra pe\u015fin olarak d\u00fc\u015f\u00fck bir fiyata geri satar; aradaki fark, bor\u00e7 verenin elde etti\u011fi \u201ck\u00e2r\u201d (ribh) olur. Bu i\u015flem, \u0130slam hukukunda yasaklanan rib\u00e2 (faiz) de\u011fil, \u201cmuamele-i \u015fer&#8217;iyye\u201d veya \u201cbey&#8217; bi&#8217;l-vef\u00e2\u201d gibi me\u015fru sat\u0131m akitleri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmi\u015ftir. \u015eeyh\u00fclislam Ebussuud Efendi, para vak\u0131flar\u0131n\u0131n belli bir \u201ck\u00e2r\u201d oran\u0131yla kredi vermesini bu t\u00fcr muameleler \u00fczerinden me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f; verdi\u011fi fetvalarda bu i\u015flemleri \u201cribh\u201d (k\u00e2r) olarak niteleyip dinen yasak olan \u201crib\u00e2\u201ddan (faizden) ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span id=\"\u00c7er\u00e7eve1\" dir=\"LTR\"><\/span><span style=\"font-family: Georgia, sans-serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><br \/>\n<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu yaz\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;nin ve d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7mekte oldu\u011fu s\u00fcreci burjuva akademisinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi m\u00fcnferit sapmalar veya ahlaki krizler olarak de\u011fil; sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenlik ayg\u0131tlar\u0131n\u0131 ara\u00e7sal ve ekonomik ihtiya\u00e7lar temelinde \u00f6rg\u00fctledi\u011fi nesnel bir s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesi olarak ele al\u0131r. Din\u00ee \u00f6\u011fretiler, teolojik &hellip; <a href=\"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=8601\">Okumaya devam et <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[563,565,76,566,567,141,562,564],"class_list":["post-8601","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar","tag-calvin","tag-evanjelism","tag-kapitalizm","tag-luther","tag-max-weber","tag-siyaset","tag-teoloji","tag-wesley"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8601"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8630,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8601\/revisions\/8630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}