Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya siyasetini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan en b\u00fcy\u00fck teorik sorunlardan biri, birbirinden farkl\u0131 olgular\u0131n ayn\u0131 kavram alt\u0131nda toplanmas\u0131d\u0131r. ABD hegemonyas\u0131 ile emperyalizm, \u00e7ok kutupluluk ile anti-emperyalizm, devlet kapitalizmi ile sosyalizm, \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d ile anti-emperyalist m\u00fccadele birbirinin yerine kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucu, siyasal de\u011ferlendirme ile teorik kavramsal de\u011ferlendirme aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n kopmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zellikle \u00c7in konusunda bu kopu\u015f belirgindir. \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kendisini sosyalist olarak tan\u0131mlamas\u0131, onun sosyalist oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u00c7in’de meta \u00fcretimi, piyasa ili\u015fkileri, \u00fccretli emek ve sermaye birikimi belirleyici ekonomik ili\u015fkilerdir; devlet i\u015fletmeleriyle birlikte b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6zel sermaye alan\u0131 vard\u0131r. Devlet, stratejik sekt\u00f6rler, finans, kredi, sanayi politikas\u0131 ve uzun d\u00f6nemli yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131 \u00fczerinde ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma sahiptir. Bu nedenle \u00c7in’i klasik Bat\u0131 kapitalizminin basit bir kopyas\u0131 olarak de\u011ferlendirmek de, kendi resmi ideolojik tan\u0131m\u0131n\u0131 esas alarak sosyalist saymak da do\u011fru de\u011fildir. \u00c7in, \u00f6zg\u00fcl bir devlet kapitalizmi bi\u00e7imidir. Daha \u00f6nceki yaz\u0131larda \u00c7in \u00fczerine de\u011ferlendirmeler yaparken, ekonomik yap\u0131 ile siyasal bi\u00e7im aras\u0131ndaki bu farkl\u0131l\u0131\u011fa \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekmi\u015ftim.<\/p>\n
Buradan hareketle yap\u0131lan ikinci bir hata da \u015fudur: \u00c7in kapitalist ise emperyalist, dolay\u0131s\u0131yla ABD ile ayn\u0131 \u015feydir denmektedir. Bu da do\u011fru de\u011fildir. Bir \u00fclkenin kapitalist olmas\u0131, onun d\u00fcnya kapitalist sistemi i\u00e7indeki konumunu tek ba\u015f\u0131na a\u00e7\u0131klamaz. \u00c7in’in kapitalist olmas\u0131, ABD ile \u00f6zde\u015f oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u00c7in’in ABD hegemonyas\u0131na meydan okumas\u0131 da onu sosyalist veya kendili\u011finden anti-emperyalist yapmaz.<\/p>\n
Burada emperyalizm ile hegemonya aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 yeniden kurmak laz\u0131m.<\/p>\n
Lenin’in emperyalizm \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinin \u00f6nemi, emperyalizmi yaln\u0131zca bir d\u0131\u015f politika bi\u00e7imi olarak ele almamas\u0131d\u0131r. \u00dcretimde ve sermayede yo\u011funla\u015fma, tekellerin belirleyici hale gelmesi, banka ve sanayi sermayesinin b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi, sermaye ihrac\u0131n\u0131n \u00f6nem kazanmas\u0131, uluslararas\u0131 tekelci birliklerin olu\u015fmas\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmas\u0131, kapitalist geli\u015fmenin belirli bir a\u015famas\u0131n\u0131n birbirine ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleridir.<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan emperyalizm sadece kapitalist devletlerin zaman zaman se\u00e7tikleri sald\u0131rgan bir d\u0131\u015f politika de\u011fildir. Kapitalist geli\u015fmenin belirli bir yo\u011funla\u015fma d\u00fczeyinde kazand\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 bi\u00e7imdir. Bunlar\u0131 biliyoruz.<\/p>\n
Hegemonya kavram\u0131na gelince, her emperyalist g\u00fc\u00e7 hegemon de\u011fildir. Hegemonya, emperyalist sistem i\u00e7erisindeki g\u00fc\u00e7ler hiyerar\u015fisinin belirli bir tarihsel bi\u00e7imidir.<\/p>\n
ABD’nin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yaln\u0131zca b\u00fcy\u00fck bir emperyalist g\u00fc\u00e7 olmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin finansal, asker\u00ee, siyasal ve kurumsal \u00f6rg\u00fctlenmesinin merkezine yerle\u015fmi\u015ftir. Dolar sistemi, Bretton Woods kurumlar\u0131, uluslararas\u0131 finans d\u00fczeni, NATO, d\u00fcnya ticaretinin kurumsal \u00e7er\u00e7evesi ve ABD’nin asker\u00ee kapasitesi ayn\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Bu b\u00fct\u00fcn, ABD’nin yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet de\u011fil, d\u00fcnya kapitalizminin hegemonik merkezi haline gelmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Buna \u00f6nceki yaz\u0131larda de\u011finmi\u015ftim.<\/p>\n
Bu nedenle bug\u00fcn ABD hegemonyas\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131n\u0131 emperyalizmin zay\u0131flamas\u0131 olarak g\u00f6rmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Bir hegemonun gerilemesi kapitalizmi ortadan kald\u0131rmaz. D\u00fcnya kapitalist sistemindeki g\u00fc\u00e7 dengelerini ve hiyerar\u015fik d\u00fczeni de\u011fi\u015ftirir. Beklentinin tersine, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de tan\u0131k olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, hegemonik merkezin zay\u0131flamas\u0131 emperyalist rekabeti art\u0131rabilir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde talep edilen ve fiilen ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan \u00e7ok kutupluluk, kendi ba\u015f\u0131na ilerici bir tarihsel a\u015fama de\u011fildir. \u00c7ok kutuplu bir d\u00fcnya sosyalist de olabilir, kapitalist de. E\u011fer mevcut kapitalist d\u00fcnya sistemi i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fiyorsa, \u00e7ok kutupluluk emperyalizmin ortadan kalkmas\u0131 de\u011fil, emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin ve hiyerar\u015finin yeniden d\u00fczenlenmesi anlam\u0131na gelebilir.<\/p>\n
\u00c7in bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn merkezinde yer al\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7in’in sosyalist oldu\u011fu iddias\u0131, \u00fcretim ili\u015fkileri bak\u0131m\u0131ndan savunulabilir de\u011fildir. \u00c7in ekonomisinde meta \u00fcretimi, piyasa ili\u015fkileri, \u00fccretli emek ve sermaye birikimi belirleyicidir. Devlet i\u015fletmelerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve devletin ekonomi ve ekonomik kararlar \u00fczerindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n
As\u0131l mesele, \u00c7in devletinin kapitalizmin d\u0131\u015f\u0131nda veya kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunmas\u0131 de\u011fil, kapitalist birikimin \u00f6rg\u00fctlenmesindeki merkezi rol\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
\u00c7in’de devlet, enerji, ula\u015ft\u0131rma, telekom\u00fcnikasyon, finans, savunma, a\u011f\u0131r sanayi ve y\u00fcksek teknoloji gibi stratejik alanlarda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ekonomik g\u00fcce sahiptir. Bunun yan\u0131nda \u00f6zel sermaye de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Parti-devlet, \u00f6zel sermayeden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasal yap\u0131 olarak de\u011fil, kapitalist birikimin genel ko\u015fullar\u0131n\u0131 belirleyen ve b\u00fcy\u00fck sermayeyi ulusal strateji do\u011frultusunda y\u00f6nlendiren bir mekanizma olarak i\u015flemektedir. \u00c7in’de devlet ile \u00f6zel sermaye aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n pratikte giderek daha fazla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi, bu yap\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Bu nedenle \u201cdevlet kapitalizmi\u201d kavram\u0131 \u00c7in’i anlamak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Fakat \u00c7in kapitalizminin analizinde, daha \u00f6nceki yaz\u0131larda \u00f6nermi\u015f oldu\u011fum ve \u00f6zellikle 70’li y\u0131llarda reva\u00e7 g\u00f6rm\u00fc\u015f bir kavram olarak \u201ctekelci devlet kapitalizmi\u201dni kullanacaksak, bunun gerek\u00e7elerini de ortaya koymak gerekir. Buna g\u00f6re, yaln\u0131zca devletin b\u00fcy\u00fck i\u015fletmelere sahip olmas\u0131 yeterli de\u011fildir. Sermayenin yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve merkezile\u015fmesi, b\u00fcy\u00fck sermaye ile devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi ve devletin bu sermayenin uluslararas\u0131 rekabet ko\u015fullar\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlemesi birlikte de\u011ferlendirilmelidir (1). \u00c7in’de bu unsurlar\u0131n giderek daha belirgin hale geldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Burada tekelci devlet kapitalizmi kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131 yaln\u0131zca devletin ekonomide b\u00fcy\u00fck bir paya sahip olmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f sermayenin devlet ayg\u0131t\u0131yla kurdu\u011fu yap\u0131sal ili\u015fkidir. Devlet, sermayenin kar\u015f\u0131s\u0131nda duran ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 olmaktan \u00e7ok, sermayenin ulusal ve uluslararas\u0131 yeniden \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctleyen ba\u015fl\u0131ca siyasal ara\u00e7lardan biri haline gelir. \u00c7in’de devletin b\u00fcy\u00fck i\u015fletmeler, finans sistemi, kredi mekanizmalar\u0131, sanayi politikas\u0131 ve stratejik sekt\u00f6rler \u00fczerindeki belirleyici konumu bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
Devlet kapitalizmi kapitalizmin alternatifi de\u011fildir. Devletin ekonomiye m\u00fcdahalesinin artmas\u0131, kapitalist ili\u015fkilerin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermez. Tersine, belli tarihsel ko\u015fullarda devlet kapitalist birikimin \u00f6rg\u00fctlenmesinde ba\u015fat bir rol oynayabilir.<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan \u00c7in’de devlet kapitalizminin geli\u015fmesi ile \u00c7in’in gelecekte emperyalist bir g\u00fc\u00e7 haline gelmesi aras\u0131nda teorik bir \u00e7eli\u015fki yoktur.<\/p>\n
Tam tersine, b\u00fcy\u00fck sermayenin yo\u011funla\u015fmas\u0131, \u015firketlerin ve tekellerin b\u00fcy\u00fcmesi, sermaye ihrac\u0131n\u0131n geni\u015flemesi ve \u00c7in sermayesinin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131 ilerledik\u00e7e, devletin bu sermayenin d\u00fcnya pazar\u0131ndaki rekabetini desteklemesi y\u00f6n\u00fcndeki e\u011filim de g\u00fc\u00e7lenecektir.<\/p>\n
Burada bir tarihsel e\u011filimden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; fakat tarihsel e\u011filim ile mekanik ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00c7in kapitalizminin geli\u015fme dinamiklerinin emperyalistle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde ilerleyen maddi ko\u015fullar yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptamak ba\u015fka \u015feydir, \u00c7in’in bug\u00fcn geldi\u011fi noktay\u0131 emperyalizmle \u00f6zde\u015fle\u015ftirmek ba\u015fka. Ben ilk konumu savunuyorum.<\/p>\n
\u00c7in’in ABD hegemonyas\u0131na meydan okumas\u0131n\u0131n nedeni \u00c7in’in sosyalist olmas\u0131 de\u011fil. \u00c7in, kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildir. Tam tersine, d\u00fcnya kapitalizminin en \u00f6nemli \u00fcretim merkezlerinden biri haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Fakat kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin i\u00e7inde bulunmak ile onun mevcut hegemonik hiyerar\u015fisini kabul etmek ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
\u00c7in’in y\u00fckseli\u015fi, bir d\u00f6nem \u00c7in’in y\u00fckselmesini olanakl\u0131 k\u0131lan uluslararas\u0131 d\u00fczenin s\u0131n\u0131rlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 beraberinde getirdi. Bir d\u00f6nem \u00c7in’in ihracat\u0131n\u0131 ve sanayile\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131ran s\u00f6z konusu serbest ticaret d\u00fczeni, \u00c7in’in teknolojik ve sanayi kapasitesi ABD sermayesiyle rekabet edebilir hale geldik\u00e7e, ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan giderek bir rekabet, dahas\u0131 bir meydan okuma sorununa d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Buradaki tarihsel ironi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
ABD uzun y\u0131llar d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n serbestle\u015fmesini, ticaretin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve \u201ckurallara dayal\u0131\u201d uluslararas\u0131 d\u00fczeni savundu. \u00c7in bu d\u00fczen i\u00e7erisinde y\u00fckseldik\u00e7e, ABD ayn\u0131 kurallar\u0131n kendi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 noktada korumac\u0131, yapt\u0131r\u0131mc\u0131 ve k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 ara\u00e7lara ba\u015fvurmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u00c7in ise d\u00fcn ABD’nin savundu\u011fu kurallar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 bug\u00fcn bizzat talep etmektedir.<\/p>\n
Bunun \u00c7in’i anti-kapitalist yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Tam tersine, \u00c7in’in mevcut kapitalist d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7erisinde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha ba\u011f\u0131ms\u0131z bir konum elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in ile ABD aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 kapitalizm ile sosyalizm aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fma olarak sunmak kabul edilemez.<\/p>\n
Bug\u00fcnk\u00fc \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n esas ekseni, ABD merkezli hegemonik kapitalist-emperyalist d\u00fczen ile bu d\u00fczen i\u00e7erisinde y\u00fckselen ama onun hegemonik yap\u0131s\u0131na da meydan okuyan kapitalist g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131 aras\u0131ndaki m\u00fccadeledir.<\/strong><\/p>\n Bu ayr\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda iki kar\u015f\u0131t yanl\u0131\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcyor. Bir yanda \u00c7in’in ABD’ye kar\u015f\u0131 her hamlesi ilerici, hatta sosyalist bir geli\u015fme olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Di\u011fer yandaysa, \u00c7in ve ABD aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma \u201ciki kapitalistin kavgas\u0131\u201d denilerek ge\u00e7i\u015ftiriliyor. Birinci yakla\u015f\u0131m \u00c7in kapitalizmini idealize eder; ikinci yakla\u015f\u0131m ise ABD’nin d\u00fcnya kapitalizmi i\u00e7indeki hegemonik konumunu ve somut g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131r.<\/p>\n Devrimci sosyalist siyaset a\u00e7\u0131s\u0131ndan her ikisi de kabul edilemez.<\/p>\n Daha \u00f6nce de bir\u00e7ok kez vurgulam\u0131\u015f oldu\u011fum gibi, \u00c7in’in sosyalist olmamas\u0131, ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadelede devrimci hareket a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir \u00f6nem ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. D\u00fcnya siyasetinin soyut ahlaki \u00f6l\u00e7\u00fclerle de\u011fil, somut g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmesi gerekir.<\/p>\n ABD’nin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki asker\u00ee, finansal ve siyasal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131 ile \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fi ayn\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fi ABD’nin tek merkezli hegemonik hareket alan\u0131n\u0131 daraltmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu nedenle \u00c7in’in ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda desteklenmesi ile \u00c7in’in sosyalist ilan edilmesi aras\u0131nda hi\u00e7bir zorunlu ili\u015fki yoktur. Birincisi somut jeo-ekonomi-politik g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerine referans veren bir de\u011ferlendirmedir. \u0130kincisi ise \u00c7in kapitalizminin niteli\u011finin yanl\u0131\u015f tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7in’in ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 desteklenmesi, \u00c7in devletinin b\u00fct\u00fcn politikalar\u0131n\u0131n veya \u00c7in’deki kapitalist ili\u015fkilerin desteklenmesini gerektirmez. Ayn\u0131 \u015fekilde ABD’ye kar\u015f\u0131 olmak da \u00c7in’i sosyalist ilan etmeyi gerektirmez.<\/p>\n Bu ayr\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda devrimci hareket iki yanl\u0131\u015f se\u00e7enek aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015f\u0131r: Ya Anglo-Amerikan emperyalizminin saf\u0131na yakla\u015fmak ya da \u00c7in kapitalizmini sosyalizm olarak g\u00f6rmek.<\/p>\n Devrimci bir siyaset bu iki yanl\u0131\u015ftan birini se\u00e7mek zorunda de\u011fildir.<\/p>\n ABD emperyalizmine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z, ama \u00c7in kapitalizmini de sosyalizm olarak g\u00f6rmeyece\u011fiz.<\/strong><\/p>\n Bu, politik bir \u00e7eli\u015fki de\u011fil, diyalektik bir zorunluluktur. Bu kadar net!<\/p>\n Benzer bir kavramsal bulan\u0131kl\u0131k \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d konusunda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131 bug\u00fcn diplomatik ve akademik literat\u00fcrde yayg\u0131n bir kullan\u0131ma sahiptir. Kavram, eski s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerinin d\u00fcnya ekonomisindeki e\u015fitsiz konumlar\u0131n\u0131, Bat\u0131 merkezli uluslararas\u0131 d\u00fczenle ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131 ve daha adil bir uluslararas\u0131 sistem taleplerini ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Fakat devrimci siyaset a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu kavram\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 olduk\u00e7a belirgindir.<\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nce \u201cG\u00fcney\u201d co\u011frafi bir kavram de\u011fildir. Mesela \u00c7in kuzey yar\u0131mk\u00fcrenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bulunmas\u0131na ra\u011fmen \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d i\u00e7inde de\u011ferlendirilir. Yine mesela Avustralya g\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrede bulunmas\u0131na ra\u011fmen bu kategorinin d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6z konusu kavram salt co\u011frafyay\u0131 de\u011fil, d\u00fcnya sistemi i\u00e7erisindeki belirli bir jeopolitik ve ekonomik konumu kavrar.<\/p>\n As\u0131l sorun ise bundan daha \u00f6nemli.<\/p>\n \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d, birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 kapitalist ve toplumsal yap\u0131lar\u0131 ayn\u0131 torbaya koyuyor. \u00d6rnekse, \u00c7in ile Haiti, Hindistan ile Mozambik, Brezilya ile Banglade\u015f, Suudi Arabistan ile K\u00fcba ayn\u0131 kategori i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilir.<\/p>\n Oysa bunlar\u0131n d\u00fcnya kapitalizmi i\u00e7erisindeki konumlar\u0131 ayn\u0131 de\u011fildir. Sermayenin yo\u011funla\u015fma d\u00fczeyi ayn\u0131 de\u011fildir. Devlet bi\u00e7imleri ayn\u0131 de\u011fildir. Emperyalist merkezlerle ili\u015fkileri ayn\u0131 de\u011fildir. Kendi d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve sermaye ihrac\u0131 ayn\u0131 de\u011fildir. \u0130\u00e7lerindeki s\u0131n\u0131f yap\u0131lar\u0131 ayn\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n \u00d6yleyse \u201cK\u00fcresel G\u00fcney’in \u00e7\u0131karlar\u0131\u201dndan s\u00f6z edildi\u011finde sorulmas\u0131 gereken ilk soru \u015fudur:<\/p>\n Hangi s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131?<\/strong><\/p>\n Bir \u00fclkenin, s\u00f6zgelimi T\u00fcrkiye’nin, uluslararas\u0131 pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fcn artmas\u0131, o \u00fclkedeki emek\u00e7ilerin durumunun da ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015fece\u011fi anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n Bir \u00fclkenin ABD veya Avrupa kar\u015f\u0131s\u0131nda daha ba\u011f\u0131ms\u0131z davranmas\u0131, o \u00fclkenin kendi burjuvazisinin emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar \u00fczerindeki egemenli\u011finin sona erdi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Yani devletleraras\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ile s\u0131n\u0131fsal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131n\u0131n devrimci siyaset bak\u0131m\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck zaaf\u0131 burada ortaya \u00e7\u0131kar: Devletleraras\u0131 e\u015fitsizli\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131larken, devletlerin kendi i\u00e7lerindeki s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez hale getiriyor.<\/p>\n Bu \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ge\u00e7mi\u015fteki \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u201d kavram\u0131n\u0131n bir\u00a0 ikamesi gibi sunuluyor. (2) Oysa aralar\u0131nda \u00f6nemli bir fark var.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya da homojen de\u011fildi. Do\u011fru. Ona dahil edilen \u00fclkelerin tamam\u0131 ayn\u0131 ideolojiye, ayn\u0131 ekonomik sisteme veya ayn\u0131 d\u0131\u015f politikaya sahip de\u011fildi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya i\u00e7inde kapitalist \u00fclkeler de, sosyalist ve sosyalist y\u00f6nelimli devletler, ulusal kurtulu\u015f hareketleri de vard\u0131. Yani birbirleriyle ba\u011fda\u015fmayan, hatta \u00e7at\u0131\u015fan siyasal rejimleri i\u00e7eriyordu.<\/p>\n Fakat b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u00fczerinde belirli bir tarihsel-siyasal m\u00fccadele bulunuyordu: s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe, emperyalist ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa ve ekonomik tahakk\u00fcme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele.<\/p>\n Bandung’dan Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi’ne ve oradan Yeni Uluslararas\u0131 Ekonomik D\u00fczen taleplerine kadar uzanan \u00e7izginin anlam\u0131 burada yat\u0131yordu. Elbette bu siyasal alan\u0131n kendi i\u00e7indeki s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkileri ve devletleraras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemez. Fakat ortada ger\u00e7ek bir siyasal ortakl\u0131k vard\u0131.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’y\u0131 homojen bir blok olarak g\u00f6rmek ne kadar yanl\u0131\u015fsa, onu sadece co\u011frafi bir kategoriye indirgemek de o kadar yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya, bir sosyalist d\u00fcnyan\u0131n var oldu\u011fu ko\u015fullarda ve en az\u0131ndan tarihsel olu\u015fum d\u00f6neminde, emperyalist d\u00fcnya sistemine kar\u015f\u0131 belirli bir siyasal konumlanman\u0131n ad\u0131yd\u0131.<\/strong><\/p>\n \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d ise bu siyasal i\u00e7eri\u011fin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n Kalk\u0131nma, temsil, ekonomik e\u015fitsizlik, ticaret adaleti ve mevcut uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n reformu gibi talepler \u00f6ne \u00e7\u0131karken, emperyalizm ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi genellikle geri plana itilmektedir.<\/p>\n Bu nedenle \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131 uluslararas\u0131 ili\u015fkiler literat\u00fcr\u00fcnde belli olgular\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131labilir; fakat sol devrimci siyasetin temel kategorisi haline getirildi\u011finde, a\u00e7\u0131klamaktan \u00e7ok bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n Devrimci politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici soru, bir \u00fclkenin \u201cKuzey\u201dde mi \u201cG\u00fcney\u201dde mi bulundu\u011fu de\u011fildir.<\/p>\n As\u0131l sorular \u015funlard\u0131r:<\/p>\n Bu \u00fclkenin d\u00fcnya kapitalist sistemi i\u00e7erisindeki yeri nedir?<\/p>\n Hangi sermaye ili\u015fkileri taraf\u0131ndan belirlenmektedir?<\/p>\n Sermaye hangi \u00f6l\u00e7\u00fcde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ve merkezile\u015fmi\u015ftir?<\/p>\n Sermaye ihrac\u0131 hangi d\u00fczeydedir?<\/p>\n Devlet ile b\u00fcy\u00fck sermaye aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir?<\/p>\n \u00dclke d\u00fcnya pazar\u0131nda nas\u0131l bir konuma sahiptir?<\/p>\n Ba\u015fka \u00fclkeler \u00fczerindeki ekonomik ve siyasal etkisi nedir?<\/p>\n Ve nihayet, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n alt\u0131nda hangi s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri bulunmaktad\u0131r?<\/p>\n Sol siyaset a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 olan budur.<\/p>\n Bu yakla\u015f\u0131m, ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerin emperyalist merkezlere kar\u015f\u0131 direni\u015finin \u00f6nemini reddetmez. Tam tersine, bu direni\u015flerin ger\u00e7ek s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eri\u011fini g\u00f6rmeyi sa\u011flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc emperyalist bir merkeze kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan her devlet ilerici olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, emperyalist bir merkezle \u00e7at\u0131\u015fan her burjuvazi de kendi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fcttefiki de\u011fildir.<\/p>\n Burada s\u0131n\u0131f ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 belirleyici hale gelir.<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya d\u00fczenini sosyalist bir d\u00fcnya sistemi ile kapitalist d\u00fcnya aras\u0131ndaki eski blokla\u015fman\u0131n basit bir devam\u0131 olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Sosyalist blok ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00c7in sosyalist de\u011fildir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in-ABD \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 eski sosyalist d\u00fcnya ile kapitalist d\u00fcnya aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n yeni bir bi\u00e7imi olarak de\u011ferlendirmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n Fakat buradan ABD hegemonyas\u0131n\u0131n olumlanmas\u0131, kabul edilmesi de \u00e7\u0131kmaz.<\/p>\n Tam tersine, ABD merkezli hegemonik emperyalist d\u00fczenin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ile \u00c7in, Rusya ve ba\u015fka y\u00fckselen g\u00fc\u00e7lerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ayn\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n Elbette bu s\u00fcre\u00e7 emperyalizmin sonunu getirmeyecektir. Kapitalizm ortadan kalkmad\u0131k\u00e7a emperyalist ili\u015fkilerin ortadan kalkmas\u0131 da beklenemez. S\u00fcre\u00e7 sonunda de\u011fi\u015fen, emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki ili\u015fki ve hiyerar\u015fidir. Yani emperyalizmin yeni bir bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlenmesidir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda \u00e7ok kutupluluk, tek kutuplu hegemonik d\u00fczenin kar\u015f\u0131t\u0131 olabilir; fakat anti-emperyalizmin ve sosyalizmin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n \u015eimdi \u015funlar\u0131 akl\u0131m\u0131zda tutal\u0131m:<\/p>\n \u00c7in, ABD hegemonyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki en \u00f6nemli g\u00fc\u00e7lerden biridir; fakat sosyalist de\u011fildir.<\/p>\n Devlet kapitalizmi, emperyalizmin kar\u015f\u0131t\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d ise emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 ifade edebilir; fakat s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin yerine ge\u00e7irilemez.<\/p>\n Buradan devrimci sosyalist siyasetin ba\u011f\u0131ms\u0131z hatt\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n ABD hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak gerekir; fakat \u00c7in kapitalizmini sosyalizm olarak g\u00f6stermek gerekmez.<\/strong><\/p>\n \u00c7in’in ABD kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu desteklemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; fakat \u00c7in devletinin her politikas\u0131n\u0131 desteklemek gerekmez.<\/strong><\/p>\n Ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerin emperyalist merkezlere kar\u015f\u0131 direni\u015fini savunmak gerekir; fakat o \u00fclkelerin burjuvazilerini kendi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irmek gerekmez.<\/strong><\/p>\n \u00c7ok kutuplulu\u011fu ABD hegemonyas\u0131n\u0131n gerilemesi olarak de\u011ferlendirmek gerekir; fakat onu kendili\u011finden anti-emperyalizm veya sosyalizm olarak g\u00f6rmek gerekmez.<\/strong><\/p>\n Devrimci proletaryan\u0131n g\u00f6revi, emperyalist g\u00fc\u00e7lerden birinin arkas\u0131na dizilmek de\u011fildir.<\/strong><\/p>\n Ne Washington’\u0131n saf\u0131nda ne Pekin’in saf\u0131nda.<\/p>\n Mesele, kapitalist-emperyalist sistemin b\u00fct\u00fcn\u00fcne kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir s\u0131n\u0131f siyasetinin yeniden kurulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n ABD hegemonyas\u0131n\u0131n gerilemesi b\u00f6yle bir siyasetin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilecek nesnel ko\u015fullar yaratabilir. \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fi de mevcut hegemonik d\u00fczenin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde \u00f6nemli bir rol oynayabilir. Ama bu geli\u015fmelerin hi\u00e7birisi kendili\u011finden sosyalizme g\u00f6t\u00fcrmez.<\/p>\n Hat\u0131rlatmak isterim, sosyalizm, emperyalist merkezlerden birinin zay\u0131flamas\u0131yla de\u011fil, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z siyasal g\u00fcc\u00fcn\u00fc yeniden kurmas\u0131yla<\/strong> m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n As\u0131l mesele budur.<\/p>\n NOTLAR :<\/p>\n 1) Tekelci Devlet Kapitalizmi kavram\u0131n\u0131 en yetkin \u015fekilde ele alm\u0131\u015f olan Frans\u0131z Kom\u00fcnist Partisi’nin bir d\u00f6nem ekonomi politikalar\u0131n\u0131n belirlenmesinde en \u00f6nemli rol\u00fc oynam\u0131\u015f, t\u0131pk\u0131 Michel Clouscard gibi, zaman zaman parti \u00e7izgisiyle uyu\u015fmasa da, \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcne kadar ondan kopmam\u0131\u015f de\u011ferli kom\u00fcnist Paul Boccara’n\u0131n (1932-2017) kitaplar\u0131n\u0131 referans olarak zikretmek isterim. Boccara’n\u0131n konuyla ilgili yaz\u0131lar\u0131n\u0131n yeni bir derlemesi Editions Delga taraf\u0131ndan iki cilt halinde yay\u0131nland\u0131. Bkz. Paul Boccara: Th\u00e9ories sur les crises I-II, Paris: 2015.<\/strong> Yine Boccara’n\u0131n Editions sociales’den \u00e7\u0131kan Etudes sur le capitalisme monopoliste d’etat sa crise et son issue, Paris, 1974<\/strong> adl\u0131 daha erken bir kitab\u0131n\u0131 da anmak isterim. Tekelci Devlet Kapitalizmi kavram\u0131 60’l\u0131 y\u0131llardan itibaren Sovyetler Birli\u011fi’nde kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Kavram\u0131 netle\u015ftirme i\u015flevi de g\u00f6ren bir kitap olarak Editions du Progres Moscou (Paris)\u00a0 taraf\u0131ndan 1969’da yay\u0131nlanm\u0131\u015f Victor Tcheprakov’un Le capitalism monopoliste d’etat<\/strong> ‘s\u0131n\u0131 da \u00f6neririm.<\/p>\n Burada tarihin ironik bir ba\u015fka taraf\u0131na da i\u015faret etmem gerekiyor. \u201cTekelci devlet kapitalizmi\u201d kavram\u0131n\u0131n \u00f6zellikle SSCB’ye uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini savunan Mao ve \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin ge\u00e7mi\u015fteki polemiklerini hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bug\u00fcnk\u00fc tablo ger\u00e7ekten ibret vericidir. D\u00fcn Sovyetler Birli\u011fi’ni kapitalist, \u201cdevlet kapitalisti\u201d, hatta \u201cs\u00fcper emperyalist\u201d olarak niteleyenlerin\u00a0 (Maocu Samir Amin’in \u201cSovyet \u00fcretim tarz\u0131\u201d kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 da bu tart\u0131\u015fman\u0131n, ba\u015fka bir \u00f6rne\u011fidir) \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bug\u00fcn \u00c7in’deki devlet-sermaye ili\u015fkilerini ve kapitalist geli\u015fme dinamiklerini ayn\u0131 teorik \u00f6l\u00e7\u00fclerle de\u011ferlendirmek yerine \u00c7in’i sosyalist bir \u00fclke olarak romantize etmektedir. .<\/p>\n Fakat burada SSCB’ye de haks\u0131zl\u0131k etmemek gerekir. Sovyetler Birli\u011fi devlet kapitalisti de\u011fildi. B\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131r b\u00fcrokratikle\u015fmesine, siyasal yozla\u015fmas\u0131na, ekonomik hantall\u0131\u011f\u0131na ve y\u00f6netim sorunlar\u0131na ra\u011fmen, \u00fcretim ili\u015fkilerinin temelini kapitalist meta ekonomisi olu\u015fturmuyordu. Genel bir piyasa d\u00fczeni yoktu; emek g\u00fcc\u00fc kapitalist anlamda bir meta olarak piyasada al\u0131n\u0131p sat\u0131lm\u0131yordu; \u00f6zel sermayenin k\u00e2r maksimizasyonu kapitalist ekonominin temel hareket ettirici g\u00fcc\u00fc de\u011fildi. Sovyet toplumunun b\u00fct\u00fcn \u00e7eli\u015fkilerini, b\u00fcrokratik deformasyonlar\u0131n\u0131 ve giderek derinle\u015fen yap\u0131sal sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ba\u015fka \u015feydir; bunlardan hareketle SSCB’yi kapitalist ilan etmek ba\u015fka. \u0130lki Marksist-Leninist bir ele\u015ftirinin konusudur; ikincisi ise toplumsal formasyonun yanl\u0131\u015f tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. Revizyonist bir tutumdur.<\/p>\n \u00c7in bak\u0131m\u0131ndan ise mesele b\u00fct\u00fcn\u00fcyle farkl\u0131d\u0131r. \u00c7in’de meta \u00fcretimi, piyasa ili\u015fkileri, \u00fccretli emek ve sermaye birikimi ekonominin tali unsurlar\u0131 de\u011fil, do\u011frudan kurucu ili\u015fkileridir. Devletin ekonomideki ola\u011fan\u00fcst\u00fc a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez. Tam tersine, devletin b\u00fcy\u00fck sermayeyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi ve kapitalist birikimin genel ko\u015fullar\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlemesi, \u201ctekelci devlet kapitalizmi\u201d kavram\u0131n\u0131n \u00c7in bak\u0131m\u0131ndan neden ciddiyetle ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n \u0130roni tam da burada yat\u0131yor: D\u00fcn SSCB’yi \u201cdevlet kapitalizmi\u201d olmakla su\u00e7layan Maoist ve ba\u015fka ak\u0131mlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bug\u00fcn kapitalist meta ekonomisinin b\u00fct\u00fcn temel unsurlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ta\u015f\u0131yan \u00c7in’i sosyalist ilan ediyor. D\u00fcn SSCB’ye y\u00f6neltilen teorik \u00f6l\u00e7\u00fctler, \u00c7in s\u00f6z konusu oldu\u011funda birdenbire rafa kald\u0131r\u0131l\u0131yor. Marksist teori b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015fmaz. Kavramlar, siyasal sempatiye g\u00f6re e\u011filip b\u00fck\u00fclemez. SSCB’nin devlet kapitalisti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek \u00c7in’in kapitalist niteli\u011fini reddetmeyi gerektirmedi\u011fi gibi, \u00c7in’in devlet kapitalisti oldu\u011funu s\u00f6ylemek de SSCB’yi ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fck olarak kapitalist ilan etmeyi gerektirmez. Tam tersine, iki toplumsal formasyon aras\u0131ndaki bu temel fark\u0131 g\u00f6rmek, meselenin kendisidir.<\/p>\n 2) Samir Amin’in son d\u00f6neminde \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131na giderek daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k vermesi de bu bak\u0131mdan ayr\u0131ca \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir noktad\u0131r. Amin’in d\u00fc\u015f\u00fcncesinde Maoist etkinin, \u00f6zellikle merkez-\u00e7evre kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evrenin merkezi ku\u015fatabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerinden, \u00f6nemli bir yeri oldu\u011fu biliniyor. Son d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ise eski \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnyac\u0131 perspektifin \u00f6nemli unsurlar\u0131n\u0131 \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d kavram\u0131 etraf\u0131nda yeniden kurdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Nitekim \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yay\u0131mlanan ve son d\u00f6nem yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bir araya getiren The Long Revolution of the Global South: Toward a New Anti-Imperialist International<\/em> (Monthly Review Press, 2019)<\/strong> bunun en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergelerinden biridir. Burada \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u201d ile \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d aras\u0131nda do\u011frudan bir \u00f6zde\u015flik kurmak Amin’in kendi terminolojik tercihinden \u00e7ok, onun son d\u00f6nem d\u00fc\u015f\u00fcncesinin siyasal y\u00f6nelimine ili\u015fkin bir yorum olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki kavram, yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi,\u00a0 ayn\u0131 tarihsel ger\u00e7ekli\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131k gelmiyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya, Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya’n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe, emperyalist tahakk\u00fcme ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 belirli bir siyasal iddia etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015f tarihsel bir olu\u015fumdu. Bandung, Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi ve ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri bu siyasal alan\u0131n somut ifadeleriydi. \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d ise esas olarak kapitalist d\u00fcnya sistemi i\u00e7erisindeki belirli ekonomik ve jeopolitik konumlar\u0131 ifade ediyor. Bu \u00fclkelerin ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu kapitalisttir ve bug\u00fcnk\u00fc konumlar\u0131n\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde emperyalist d\u00fcnya sistemi i\u00e7erisindeki tarihsel geli\u015fme bi\u00e7imleri belirlemi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcresel G\u00fcney’i eski \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n basit\u00e7e yeni ad\u0131 olarak kullanmak, tarihsel bir siyasal olu\u015fumu sistem i\u00e7i bir konumla ikame etmek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n Amin’in \u00c7in’e y\u00fckledi\u011fi rol de bu a\u00e7\u0131dan ayr\u0131ca \u00f6nemlidir. \u00c7in’i K\u00fcresel G\u00fcney’in y\u00fckselen merkezi ve giderek onun siyasal \u00f6nc\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6rme e\u011filimi, eski \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnyac\u0131 tahayy\u00fcl\u00fcn yeni ko\u015fullarda \u00c7in etraf\u0131nda yeniden kurulmas\u0131 bi\u00e7iminde okunabilir. D\u00fcn \u00e7evrenin(k\u0131rlar\u0131n) merkezi(kentleri)\u00a0 ku\u015fataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi Maoist d\u00fcnya tasavvurunun \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biriydi; bug\u00fcn benzer bir tarihsel rol \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fine ba\u011flanmaktad\u0131r. \u00c7in’in d\u00fcnya sistemindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 elbette ger\u00e7ek bir olgudur. Fakat bundan \u00c7in’e yeni bir anti-emperyalist kurtulu\u015f \u00f6znesi rol\u00fc \u00e7\u0131karmak ba\u015fka bir \u015feydir. \u00c7in kapitalizminin y\u00fckseli\u015fini K\u00fcresel G\u00fcney’in siyasal kurtulu\u015funun ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rmek, kapitalist d\u00fcnya sistemi i\u00e7erisindeki ger\u00e7ek bir g\u00fc\u00e7 kaymas\u0131n\u0131 anti-emperyalist ve hatta anti-kapitalist bir kurtulu\u015f projesiyle \u00f6zde\u015fle\u015ftirme tehlikesini ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Eski \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n tarihsel ko\u015fullar\u0131 ile bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar ayn\u0131 de\u011fildir. O d\u00f6nemde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sosyalist d\u00fcnya vard\u0131; s\u00f6m\u00fcrgecilikten kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri s\u00fcr\u00fcyor ve yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler emperyalist sistem kar\u015f\u0131s\u0131nda siyasal bir alan olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bug\u00fcn b\u00f6yle bir tarihsel konjonkt\u00fcr yok. \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fi sosyalist bir d\u00fcnyan\u0131n y\u00fckseli\u015fi de\u011fildir. \u00c7in’in ABD hegemonyas\u0131na meydan okumas\u0131 da onu K\u00fcresel G\u00fcney’in sosyalist veya anti-kapitalist \u00f6nc\u00fcs\u00fc haline getirmez.<\/p>\n Mesele \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek de\u011fil, ona olmayan bir tarihsel misyon y\u00fcklememektir. Emperyalist d\u00fcnya sistemindeki g\u00fc\u00e7 dengelerinin de\u011fi\u015fmesi ba\u015fka \u015feydir; bu de\u011fi\u015fimin kendili\u011finden anti-emperyalist bir siyasal projeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ba\u015fka. \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201di yeni \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya, \u00c7in’i de onun do\u011fal siyasal \u00f6nc\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6rmek, tam da bu iki farkl\u0131 ger\u00e7ekli\u011fi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmaktan do\u011fuyor.<\/p>\n Samir Amin i\u00e7in ayr\u0131ca bkz. Samir Amin, Russia and the Long Transition from Capitalism to Socialism<\/em>, Monthly Review Press, 2016<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya siyasetini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan en b\u00fcy\u00fck teorik sorunlardan biri, birbirinden farkl\u0131 olgular\u0131n ayn\u0131 kavram alt\u0131nda toplanmas\u0131d\u0131r. ABD hegemonyas\u0131 ile emperyalizm, \u00e7ok kutupluluk ile anti-emperyalizm, devlet kapitalizmi ile sosyalizm, \u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d ile anti-emperyalist m\u00fccadele birbirinin yerine kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun … Okumaya devam et \u00c7in neden bug\u00fcn ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda savunulabilir?<\/h2>\n
\u201cK\u00fcresel G\u00fcney\u201d sorunu<\/h2>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya neden farkl\u0131yd\u0131?<\/h2>\n
Devrimci siyaset hangi kavramlardan hareket etmeli?<\/h2>\n
Sonu\u00e7: Ne Washington’\u0131n ne Pekin’in saf\u0131<\/h2>\n