Siyasal s\u00fcre\u00e7ler dura\u011fan de\u011fildir; tarihseldir. Arkalar\u0131nda her zaman belirli bir toplumsal g\u00fc\u00e7, ekonomik bir hareket ve bunlar\u0131 siyasal bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir irade bulunur. Bu nedenle T\u00fcrkiye’nin yak\u0131n tarihinde birbirinden kopuk g\u00f6r\u00fcnen siyasal k\u0131r\u0131lmalar\u0131 yaln\u0131zca kendi d\u00f6nemlerinin olaylar\u0131 olarak ele almak, tarihsel s\u00fcreklili\u011fi g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lar. 1980’lerde a\u00e7\u0131k bir kar\u015f\u0131-devrim bi\u00e7imini alan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, asl\u0131nda \u00e7ok daha uzun bir yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecinin sonucudur.<\/p>\n
Bu s\u00fcrecin k\u00f6kleri, yaln\u0131zca Cumhuriyet’in kurulu\u015funa ya da 12 Eyl\u00fcl’e g\u00f6t\u00fcr\u00fclemez. Daha geriye, Osmanl\u0131’n\u0131n kapitalist d\u00fcnya ekonomisine eklemlenme bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftiren Tanzimat’a ve oradan da Cumhuriyet’in ilk d\u00f6nemindeki sermaye birikimi modelleriyle s\u0131n\u0131fsal egemenlik bi\u00e7imlerinin kurulu\u015funa kadar uzan\u0131r.<\/p>\n
Burada s\u00f6z konusu olan, ge\u00e7mi\u015fteki bir d\u00fczenin basit\u00e7e yeniden kurulmas\u0131 anlam\u0131nda bir restorasyon de\u011fildir. Restorasyon, toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tamamen durdurulmas\u0131 da de\u011fildir. Daha \u00e7ok, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z\u0131n\u0131, kapsam\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131fsal derinli\u011fini denetleyen bir siyasal mekanizma<\/strong> olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ileriye do\u011fru yaratt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7 ile mevcut s\u0131n\u0131fsal ve kurumsal yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131 aras\u0131ndaki gerilim, bu mekanizma arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla uzun bir zamana yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu bak\u0131mdan T\u00fcrkiye’nin modernle\u015fme tarihi, yaln\u0131zca ilerleme ile gericilik aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k \u00fczerinden okunamaz. Ayn\u0131 zamanda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hangi toplumsal s\u0131n\u0131rlara kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fclebilece\u011fi, hangi noktada yava\u015flat\u0131laca\u011f\u0131 ve hangi kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla denetim alt\u0131nda tutulaca\u011f\u0131 sorusunun tarihidir.<\/p>\n Tanzimat, bu a\u00e7\u0131dan yaln\u0131zca bir reformlar dizisi de\u011fildir. Daha geni\u015f anlamda, Osmanl\u0131 toplumunun kapitalist d\u00fcnya sisteminin geni\u015fleyen bas\u0131nc\u0131 alt\u0131nda yeniden d\u00fczenlenmesinin belirli bir y\u00f6ntemini ifade eder.<\/p>\n Avrupa’da sanayi kapitalizminin ve mali sermayenin geli\u015fmesi, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun ekonomik ve siyasal yap\u0131s\u0131n\u0131 giderek daha fazla d\u0131\u015far\u0131dan belirlenen ko\u015fullara ba\u011flarken, i\u00e7eride de bu yeni ili\u015fkilerden \u00e7\u0131kar sa\u011flayan toplumsal kesimlerin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7t\u0131. Hukuk, y\u00f6netim, e\u011fitim, maliye ve devlet \u00f6rg\u00fctlenmesindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, toplumsal ili\u015fkilerin do\u011frudan ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle de\u011fi\u015ftirilmesinden \u00f6nce gelen bir \u00fcstyap\u0131sal yeniden d\u00fczenleme bi\u00e7imi kazand\u0131.<\/p>\n B\u00f6ylece d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, bir anda ger\u00e7ekle\u015fen toplumsal kopu\u015f yerine zamana yay\u0131lan, a\u015famal\u0131 ve denetimli bir karakter kazand\u0131.<\/p>\n Bu y\u00f6ntemin temel \u00e7eli\u015fkisi de burada ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kapitalist d\u00fcnya sistemiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fme derinle\u015ftik\u00e7e yaln\u0131zca devlet kurumlar\u0131n\u0131n de\u011fil, ekonomik ve toplumsal ili\u015fkilerin de d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekmeye ba\u015flad\u0131. Ancak mevcut s\u0131n\u0131fsal yap\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle tasfiye edilmesi, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn kendi y\u00f6neticileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabul edilebilir s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla modernle\u015fme ile toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm aras\u0131nda s\u00fcrekli bir gerilim olu\u015ftu.<\/p>\n Cumhuriyet bu gerilimi ba\u015fka bir d\u00fczleme ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n Cumhuriyet’in kurulu\u015fu, monar\u015fik egemenli\u011fin tasfiyesi, siyasal egemenli\u011fin yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 ve laik bir devlet d\u00fczeninin kurulmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ger\u00e7ek bir siyasal kopu\u015ftu. Fakat bu siyasal kopu\u015f, toplumsal s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinin ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi anlam\u0131na gelmedi.<\/p>\n Devletin siyasal bi\u00e7imi de\u011fi\u015firken, toplumsal \u00fcretim ili\u015fkileri farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerde s\u00fcreklilik ta\u015f\u0131d\u0131. Kapitalist geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcndeki geleneksel engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile kapitalist s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ayn\u0131 \u015fey de\u011fildi.<\/p>\n Bu nedenle Cumhuriyet’in kurulu\u015funu yaln\u0131zca tamamlanmam\u0131\u015f bir modernle\u015fme projesi olarak g\u00f6rmek kadar, onu toplumsal anlamda b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bir devrim olarak g\u00f6rmek de yetersiz kal\u0131r. Siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczeydeki radikal kopu\u015f ile toplumsal-ekonomik yap\u0131daki s\u00fcreklilik aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki, Cumhuriyet’in sonraki geli\u015fiminin temel sorunlar\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n Bu \u00e7eli\u015fki \u00f6zellikle 1930’lu y\u0131llarda belirginle\u015fti.<\/p>\n 1930’lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Atat\u00fcrk\u2013\u0130n\u00f6n\u00fc ayr\u0131\u015fmas\u0131 yaln\u0131zca ki\u015filer aras\u0131ndaki bir iktidar m\u00fccadelesi olarak ele al\u0131namaz. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’de kapitalist geli\u015fmenin hangi ekonomik model ve hangi devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclece\u011fi konusunda ortaya \u00e7\u0131kan farkl\u0131 y\u00f6nelimlerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olarak okunabilir.<\/p>\n Bir tarafta, d\u0131\u015f sermaye ve \u00f6zellikle Anglo-Amerikan ekonomik alan\u0131yla daha g\u00fc\u00e7l\u00fc b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi, \u00f6zel sermayenin ve piyasa mekanizmalar\u0131n\u0131n daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k kazanmas\u0131n\u0131 isteyen bir y\u00f6nelim vard\u0131. Celal Bayar ve \u0130\u015f Bankas\u0131 \u00e7evresinde \u015fekillenen \u00e7izgi bu do\u011frultunun \u00f6nemli temsilcilerinden biriydi.<\/p>\n Di\u011fer tarafta ise devletin ekonomik kalk\u0131nmadaki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran, planlama ve sanayile\u015fmeyi merkezi devlet ayg\u0131t\u0131 \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcrokratik bir y\u00f6nelim bulunuyordu. Kadro hareketinin d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7er\u00e7evesi bu y\u00f6nelimin \u00f6nemli ifadelerinden birini olu\u015fturdu.<\/p>\n Kadro’nun devlet\u00e7i kalk\u0131nma anlay\u0131\u015f\u0131, 1929 bunal\u0131m\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kapitalist d\u00fcnyan\u0131n genelinde g\u00fc\u00e7lenen planlama, korumac\u0131l\u0131k ve devlet m\u00fcdahalesi e\u011filimlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildi. Sovyetler Birli\u011fi’nin h\u0131zl\u0131 sanayile\u015fmesi de T\u00fcrkiye’deki devlet\u00e7i kalk\u0131nma d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerinde \u00f6nemli bir referans noktas\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00dclk\u00fc \u00e7evresinde ve Recep Peker’in siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncesinde g\u00f6r\u00fclen daha korporatist ve otoriter bir devlet-toplum anlay\u0131\u015f\u0131 bulunuyordu. Bu iki y\u00f6nelimin birbirinin basit kopyas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r; fakat her ikisi de liberal parlamenterizmin \u00f6tesine ge\u00e7en bir devlet kapasitesi aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n farkl\u0131 bi\u00e7imlerini temsil ediyordu(1)<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla 1930’lar\u0131n devlet\u00e7ilik deneyimini yaln\u0131zca ekonomik bir politika tercihi olarak g\u00f6rmek eksik kal\u0131r. Burada ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye kapitalizminin hangi s\u0131n\u0131fsal ittifaklarla ve hangi devlet kapasitesi \u00fczerinden geli\u015ftirilece\u011fi sorusu bulunuyordu.<\/p>\n Atat\u00fcrk’\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn yeniden merkezile\u015fmesi, bu devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n b\u00fcrokratik a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeniden g\u00fc\u00e7lenmesi anlam\u0131na geldi. Fakat bu y\u00f6nelim hi\u00e7bir zaman toplumsal s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerini k\u00f6kten d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir \u00e7izgiye d\u00f6n\u00fc\u015fmedi. Devlet\u00e7i sanayile\u015fme ile feodal, yar\u0131-feodal k\u0131rsal toplumsal yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ayn\u0131 siyasal b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Bu nedenle devlet\u00e7ilik, T\u00fcrkiye’de kapitalizmin alternatifi de\u011fil, kapitalist geli\u015fmenin belirli tarihsel ko\u015fullardaki bi\u00e7imlerinden biri olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n Burada restorasyon kavram\u0131n\u0131n daha somut anlam\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n D\u0131\u015f d\u00fcnyadaki g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri de\u011fi\u015ftik\u00e7e T\u00fcrkiye’nin de kendisini bu de\u011fi\u015fimlere uydurmas\u0131 gerekiyordu. Ancak her uluslararas\u0131 de\u011fi\u015fim, i\u00e7erideki devlet ve s\u0131n\u0131f yap\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeniden kurulmas\u0131n\u0131 gerektirmiyordu.<\/p>\n Restorasyon tam da bu aral\u0131kta i\u015fliyordu.<\/p>\n D\u0131\u015far\u0131dan gelen de\u011fi\u015fim bas\u0131nc\u0131n\u0131 i\u00e7erideki mevcut yap\u0131 taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nabilir hale getiriyor, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc zamana yay\u0131yor ve gerekti\u011finde daha ileri bir toplumsal de\u011fi\u015fimin \u00f6n\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131yordu.<\/p>\n Bu anlamda restorasyon bir t\u00fcr siyasal tampon i\u015flevi g\u00f6r\u00fcyordu. D\u00fcnya d\u00fczenindeki de\u011fi\u015fimler ile \u00fclkenin mevcut s\u0131n\u0131fsal ve kurumsal yap\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi hemen \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturmak yerine, onu zamana yay\u0131yordu.<\/p>\n So\u011fuk Sava\u015f boyunca bu mekanizma \u00f6zellikle \u00f6nemliydi. T\u00fcrkiye bir yandan kapitalist d\u00fcnya sisteminin ve Bat\u0131 ittifak\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 haline gelirken, di\u011fer yandan devletin tarihsel b\u00fcrokratik yap\u0131s\u0131, s\u0131n\u0131fsal ittifaklar\u0131 ve siyasal kurumlar\u0131 tamamen tasfiye edilmeksizin bu yeni konumla uyumland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n 1946 sonras\u0131nda \u00e7ok partili siyasal d\u00fczene ge\u00e7i\u015f ve Anglo-Amerikan ekonomik y\u00f6nelimin g\u00fc\u00e7lenmesi bu a\u00e7\u0131dan bir kopu\u015f kadar bir yeniden d\u00fczenleme olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. Devletin \u00f6nceki kurumsal birikimi ortadan kalkmad\u0131; de\u011fi\u015fen d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re yeniden i\u015flevlendirildi.<\/p>\n 1960 m\u00fcdahalesi bu uzun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7inde \u00f6zel bir yere sahiptir.<\/p>\n 1961 Anayasas\u0131 siyasal ve toplumsal haklar bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6neme g\u00f6re daha geni\u015f bir alan a\u00e7t\u0131. Ayn\u0131 zamanda planl\u0131 kalk\u0131nma, ithal ikameci sanayile\u015fme ve devletin ekonomik kapasitesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kurumsal bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturdu.<\/p>\n Bu durum, T\u00fcrkiye’deki restorasyon mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkili karakterini a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6sterir: Siyasal alan bir y\u00f6nde geni\u015flerken ekonomik yap\u0131 ba\u015fka bir y\u00f6nde yeniden \u00f6rg\u00fctlenebiliyordu.<\/p>\n Ancak siyasal ve toplumsal alan\u0131n geni\u015flemesi, \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve kentli toplumsal kesimlerin hareket kapasitesini de art\u0131rd\u0131. Sendikal \u00f6rg\u00fctlenmenin geli\u015fmesi, grev hakk\u0131n\u0131n geni\u015flemesi ve toplumsal muhalefetin g\u00fc\u00e7lenmesi, sermaye birikiminin mevcut s\u0131n\u0131rlar\u0131yla yeni bir gerilim yaratt\u0131.<\/p>\n 1971 m\u00fcdahalesi bu geni\u015flemenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 yeniden \u00e7izdi.<\/p>\n 1970’lerin sonuna gelindi\u011finde ise sorun art\u0131k yaln\u0131zca siyasal kurumlar\u0131n d\u00fczenlenmesi olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. D\u00fcnya kapitalizminin krizi, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f bor\u00e7 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, y\u00fcksek enflasyon, d\u00f6viz darbo\u011faz\u0131 ve sermaye birikiminin t\u0131kanmas\u0131, mevcut ekonomik modelin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini do\u011frudan sorguluyordu.<\/p>\n 1980 bu nedenle yaln\u0131zca bir askeri m\u00fcdahale tarihi de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda kapitalist birikim modelinin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihsel e\u015fiktir.<\/p>\n 1980 sonras\u0131nda uygulanan ekonomik program, T\u00fcrkiye’nin d\u00fcnya kapitalizmine daha derin bi\u00e7imde eklemlenmesini ve sermaye hareketlerinin \u00f6n\u00fcndeki s\u0131n\u0131rlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedefleyen kapsaml\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n \u00dccretlerin bask\u0131lanmas\u0131, sendikal \u00f6rg\u00fctlenmenin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u0131\u015f ticaretin serbestle\u015ftirilmesi ve finansal liberalizasyon, yaln\u0131zca ekonomik politika de\u011fi\u015fiklikleri de\u011fildi. Bunlar ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini yeniden d\u00fczenleyen siyasal m\u00fcdahalelerdi.<\/p>\n Bu nedenle 1980, uzun restorasyon s\u00fcrecinin bir devam\u0131 olmakla birlikte onun bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirdi\u011fi noktad\u0131r.<\/p>\n Daha \u00f6nce d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn zamana yay\u0131lmas\u0131 ve devletin mevcut yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde y\u00f6netilmesi m\u00fcmk\u00fcnken, 1980’lerden itibaren sermaye birikiminin ihtiya\u00e7lar\u0131 daha do\u011frudan bir yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm talep etmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Restorasyonun s\u0131n\u0131rlar\u0131 burada g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi.<\/p>\n 1990’l\u0131 y\u0131llar bu bak\u0131mdan daha derin bir tarihsel k\u0131r\u0131lmaya i\u015faret eder.<\/p>\n So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesi yaln\u0131zca uluslararas\u0131 sistemdeki bir ittifak de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fildi. T\u00fcrkiye’nin onlarca y\u0131l boyunca i\u00e7inde bulundu\u011fu jeopolitik ve ekonomik \u00e7er\u00e7eveyi de de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n Daha \u00f6nce farkl\u0131 toplumsal ve siyasal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda denge kurarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilen devlet bi\u00e7imleri, yeni uluslararas\u0131 ko\u015fullarda ayn\u0131 i\u015flevi yerine getirmekte zorlanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k d\u0131\u015far\u0131dan gelen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm talebi yaln\u0131zca mevcut devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n yeni bir uluslararas\u0131 konuma uyarlanmas\u0131n\u0131 de\u011fil, bu devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n kendisinin yeniden d\u00fczenlenmesini gerektiriyordu.<\/p>\n Ba\u015fka bir deyi\u015fle, eski restorasyon mekanizmas\u0131 d\u0131\u015far\u0131daki de\u011fi\u015fimi i\u00e7erideki yap\u0131y\u0131 koruyarak y\u00f6netebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015flevseldi. Fakat yeni d\u00f6nemde d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fim, i\u00e7erideki yap\u0131n\u0131n kendisini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Tam da bu noktada uzun restorasyon d\u00f6nemi tarihsel s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015ft\u0131.<\/p>\n Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131klarken \u201culus\u00f6tesi sermaye\u201d kavram\u0131 yeterli de\u011fildir (2). \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ifade, sermayenin ulusal k\u00f6klerinden ve devletlerle kurdu\u011fu ili\u015fkilerden kopmu\u015f, s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00fczerinde hareket eden bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu izlenimini yaratabilir.<\/p>\n Oysa kapitalist d\u00fcnya ekonomisinde sermayenin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131, onun devletlerden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n Finans kapital daha uluslararas\u0131, daha hareketli ve ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131n do\u011frudan denetiminden daha fazla kurtulmu\u015f hale gelebilir; fakat m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin korunmas\u0131, para ve kredi sistemlerinin d\u00fczenlenmesi, hukuki g\u00fcvencelerin sa\u011flanmas\u0131, krizlerin y\u00f6netilmesi ve gerekti\u011finde zor ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n devreye sokulmas\u0131 h\u00e2l\u00e2 devletlerin kurumsal kapasitesine dayan\u0131r.<\/p>\n Buradaki \u201cg\u00f6rece \u00f6zerklik\u201d, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n Finans kapitalin g\u00f6rece \u00f6zerkli\u011fi, sermayenin belirli ulusal devletlerin g\u00fcnl\u00fck siyasal ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha geni\u015f bir hareket alan\u0131 kazanmas\u0131d\u0131r. Fakat sermaye hareketlerinin kendisi h\u00e2l\u00e2 ulusal para sistemleri, merkez bankalar\u0131, hukuk d\u00fczenleri, maliye politikalar\u0131 ve devletlerin zor ayg\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131n\u0131r.<\/p>\n Bu nedenle uluslararas\u0131la\u015fm\u0131\u015f finans kapital ile ulusal devlet aras\u0131nda basit bir kar\u015f\u0131tl\u0131k kurmak yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Daha do\u011fru ili\u015fki, sermayenin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131 ile devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n bu uluslararas\u0131la\u015fmay\u0131 \u00f6rg\u00fctleme, g\u00fcvence alt\u0131na alma ve kriz anlar\u0131nda yeniden d\u00fczenleme i\u015flevlerinin birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesidir.<\/p>\n 2008 krizi bu ili\u015fkinin \u00f6nemini \u00f6zellikle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirdi. Kriz sonras\u0131nda k\u00fcresel finansal b\u00fct\u00fcnle\u015fme ortadan kalkmad\u0131; fakat finansal ak\u0131mlar\u0131n bi\u00e7imi de\u011fi\u015fti, baz\u0131 s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bankac\u0131l\u0131k faaliyetleri geriledi ve sermaye hareketlerinin b\u00f6lgesel ve kurumsal \u00f6rg\u00fctlenmesi yeniden \u015fekillendi. Dolay\u0131s\u0131yla sorun, basit\u00e7e \u201ck\u00fcreselle\u015fmenin artmas\u0131\u201d de\u011fil, uluslararas\u0131la\u015fm\u0131\u015f sermaye ile devletler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin yeni bi\u00e7imler kazanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu noktada siyasal iktidar\u0131n toplumsal dayanaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kullan\u0131lan \u201cr\u0131za \u00fcretimi\u201d kavram\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Kapitalist toplumlarda insanlar\u0131n mevcut d\u00fczene uyumu yaln\u0131zca ideolojik ikna yoluyla ger\u00e7ekle\u015fmez. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri i\u00e7in \u00fccret gelirine, krediye, konuta, t\u00fcketime, sosyal hizmetlere ve \u00e7e\u015fitli maddi dola\u015f\u0131m mekanizmalar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olmalar\u0131, siyasal davran\u0131\u015flar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiler.<\/p>\n Bir i\u015f\u00e7inin kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini ideolojik olarak reddetmesi, \u00fccret ili\u015fkisine maddi olarak ba\u011f\u0131ml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n Bu nedenle ideolojik r\u0131za ile maddi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Bu ayr\u0131m, Gramsci’nin hegemonya kavram\u0131n\u0131 reddetmeyi gerektirmez. Hegemonya zaten yaln\u0131zca insanlar\u0131n kand\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmez; sivil toplum, kurumlar, \u00f6rg\u00fctlenme, g\u00fcndelik hayat, maddi ili\u015fkiler ve zor ile r\u0131zan\u0131n birlikte i\u015fleyi\u015fini kapsar. Sorun, hegemonya kavram\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn bu ili\u015fkilerden kopart\u0131l\u0131p yaln\u0131zca bilin\u00e7 ve s\u00f6ylem d\u00fczeyine indirgenmesidir.<\/p>\n Burada maddi yeniden \u00fcretim yeniden merkeze al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc bir toplumsal d\u00fczenin ideolojik bi\u00e7imleri, o d\u00fczenin insanlara sundu\u011fu veya dayatt\u0131\u011f\u0131 maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir.<\/p>\n Bu mesele Michel Clouscard’\u0131n (3)\u00a0 kapitalizmin yeni bi\u00e7imlerine ili\u015fkin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesiyle de kesi\u015fir.<\/p>\n Sava\u015f sonras\u0131 kapitalizm yaln\u0131zca \u00fcretim kapasitesini art\u0131rmad\u0131;\u00a0 t\u00fcketimi, bo\u015f zaman\u0131, moday\u0131, m\u00fczi\u011fi, cinselli\u011fi ve bireysel hazlar\u0131 da sermaye birikiminin dola\u015f\u0131m alanlar\u0131na ba\u011flad\u0131. Bunda y\u00fckselen yeni orta s\u0131n\u0131f\u0131n manifestosu olarak g\u00f6r\u00fclebilecek Avrupa’daki “68 Devrimi” nin \u00e7ok \u00f6nemli bir pay\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Buradaki mesele t\u00fcketimin kendisinin varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir. Mesele, toplumsal ili\u015fkilerin giderek daha fazla bireysel t\u00fcketim bi\u00e7imleri \u00fczerinden kurulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n kolektif ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n yerine bireysel arzular\u0131n ge\u00e7irilmesi, s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkilerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc azaltabilir. Toplumsal sorunlar ortak bir s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkinin sonucu olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p bireysel ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n, ki\u015fisel tercihlerin ve t\u00fcketim kapasitesinin sorunlar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flayabilir.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7, \u00f6rg\u00fctl\u00fc s\u0131n\u0131f bilincinin geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan atomla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar yaratabilir.<\/p>\n Fakat bu atomizasyonu yaln\u0131zca k\u00fclt\u00fcrel manip\u00fclasyonla a\u00e7\u0131klamak da yeterli de\u011fildir. T\u00fcketim toplumunun dayand\u0131\u011f\u0131 maddi mekanizmalar \u2014\u00fccret, kredi, bor\u00e7, konut, hizmetler ve s\u00fcrekli t\u00fcketim ihtiyac\u0131\u2014 ayn\u0131 zamanda bireylerin sistemle olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerini yeniden \u00fcretir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7im ile maddi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k birbirinden ayr\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sorun, kapitalizmin kriz d\u00f6nemlerinde daha da belirgin hale gelir.<\/p>\n Ekonomik b\u00fcy\u00fcme yava\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, \u00fccretlerin sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc geriledi\u011finde, kredi geni\u015flemesi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez hale geldi\u011finde ve geni\u015f toplum kesimlerinin maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 bozuldu\u011funda, sistemin bireyleri kendisine ba\u011flayan ola\u011fan mekanizmalar\u0131 da zay\u0131flar.<\/p>\n Burada yaln\u0131zca yoksulla\u015fma s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n Daha \u00f6nemli olan, mevcut d\u00fczenin kendi yeniden \u00fcretim bi\u00e7imini s\u00fcrd\u00fcrebilme kapasitesinin sorgulanmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n sisteme dahil edilme bi\u00e7imi art\u0131k ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde maddi g\u00fcvence sa\u011flayam\u0131yorsa, t\u00fcketim yoluyla kurulan toplumsal b\u00fct\u00fcnle\u015fme de zay\u0131flar. Bunun sonucu, s\u0131n\u0131fsal ve siyasal \u00e7eli\u015fkilerin daha \u00e7\u0131plak bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu ko\u015fullarda sermaye i\u00e7indeki farkl\u0131 kesimler aras\u0131ndaki m\u00fccadele de sertle\u015fir. Daralan art\u0131\u011f\u0131n kimler aras\u0131nda payla\u015f\u0131laca\u011f\u0131, kamu kaynaklar\u0131n\u0131n kimlere aktar\u0131laca\u011f\u0131, devletin hangi sermaye gruplar\u0131n\u0131 destekleyece\u011fi ve uluslararas\u0131 sermaye ile yerli sermaye kesimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin nas\u0131l d\u00fczenlenece\u011fi temel siyasal sorunlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla siyasal kriz yaln\u0131zca iktidar ile muhalefet aras\u0131ndaki bir m\u00fccadele de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda sermayenin kendi i\u00e7indeki yeniden yap\u0131lanman\u0131n ve emek ile sermaye aras\u0131ndaki ili\u015fkinin krizidir.<\/p>\n Bu noktada fa\u015fizm kavram\u0131 da tarihsel olarak yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n 1930’lar\u0131n klasik fa\u015fizmi liberal anayasal d\u00fczenin a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde tasfiyesine dayan\u0131yordu. Tek parti, a\u00e7\u0131k siyasal bask\u0131, paramiliter \u00f6rg\u00fctlenme ve kitle seferberli\u011fi, d\u00f6nemin fa\u015fist rejimlerinin temel \u00f6zellikleri aras\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda ise ayn\u0131 bi\u00e7imin birebir tekrarlanmas\u0131 gerekmiyor.<\/p>\n Liberal kurumlar\u0131n bi\u00e7imsel olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131 ve parlamentonun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu kurumlar\u0131n fiilen ayn\u0131 i\u015flevleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelmez. Kurumlar\u0131n i\u00e7inin bo\u015falt\u0131lmas\u0131, hukukun siyasal iktidar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re esnetilmesi, erkler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n fiilen ortadan kalkmas\u0131, devlet kaynaklar\u0131n\u0131n siyasal m\u00fccadelede asimetrik bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 ve se\u00e7im mekanizmas\u0131n\u0131n e\u015fitsiz ko\u015fullar alt\u0131nda i\u015fletilmesi, farkl\u0131 bir fa\u015fist otoriterle\u015fme bi\u00e7imi yaratabilir.<\/p>\n Bu nedenle \u00e7a\u011fda\u015f fa\u015fizm tart\u0131\u015fmas\u0131, yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini aramak \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclemez.<\/p>\n As\u0131l mesele, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n hangi s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131karlar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in nas\u0131l yeniden \u00f6rg\u00fctlendi\u011fidir.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131dan \u00e7a\u011fda\u015f fa\u015fist kurumsalla\u015fma kavram\u0131, liberal kurumlar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ziyade onlar\u0131n fiilen i\u00e7sel olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini anlatan bir saptama olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Buradaki temel s\u0131n\u0131fsal s\u00fcreklilik ise devletin sermaye ili\u015fkilerinin yeniden \u00fcretimindeki rol\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Uzun restorasyon d\u00f6neminin temel ba\u015far\u0131s\u0131, farkl\u0131 d\u00fcnya d\u00fczenleri aras\u0131nda ge\u00e7i\u015f yap\u0131l\u0131rken mevcut devlet ve s\u0131n\u0131f yap\u0131s\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemekti.<\/p>\n Fakat ayn\u0131 mekanizma kendi tarihsel s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 da i\u00e7inde ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya kapitalizmi de\u011fi\u015ftik\u00e7e T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 sisteme uyum sa\u011flamas\u0131 gerekiyordu. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu uyum, mevcut devlet yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilebildi. Daha sonra devletin ekonomik ve siyasal yap\u0131s\u0131n\u0131n kendisinin d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekti.<\/p>\n B\u00f6ylece restorasyonun temel i\u015flevi tersine d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n Bir zamanlar d\u0131\u015far\u0131daki de\u011fi\u015fimin i\u00e7erideki yap\u0131y\u0131 koruyarak y\u00f6netilmesini sa\u011flayan mekanizma, art\u0131k d\u0131\u015far\u0131daki de\u011fi\u015fimin i\u00e7erideki yap\u0131y\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesini engelleyemez hale geldi.<\/p>\n 1990’l\u0131 y\u0131llardan itibaren belirginle\u015fen kriz bu nedenle yaln\u0131zca h\u00fck\u00fcmetlerin veya partilerin krizi de\u011fildir. Daha derinde, T\u00fcrkiye’nin kapitalist d\u00fcnya sistemiyle kurdu\u011fu ili\u015fkinin eski devlet ve s\u0131n\u0131f yap\u0131lar\u0131yla art\u0131k ayn\u0131 bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclememesinin krizidir.<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc siyasal \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n tarihsel anlam\u0131 burada ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Bir tarafta kapitalist d\u00fczenin uluslararas\u0131la\u015fan sermaye hareketleriyle uyumlu bi\u00e7imde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 vard\u0131r. Di\u011fer tarafta ise bu yeniden yap\u0131lanman\u0131n toplumsal maliyetlerine kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan s\u0131n\u0131fsal ve toplumsal tepkiler bulunur.<\/p>\n Bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n siyasal bi\u00e7imleri farkl\u0131 olabilir. Liberal restorasyon aray\u0131\u015flar\u0131, devlet\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmler, milliyet\u00e7i y\u00f6nelimler, muhafazak\u00e2r tepkiler veya sosyalist programlar ayn\u0131 tarihsel krizin farkl\u0131 toplumsal kesimler taraf\u0131ndan farkl\u0131 bi\u00e7imlerde yorumlanmas\u0131na dayanabilir.<\/p>\n Ancak bunlar\u0131 birbirinden ay\u0131ran temel soru, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin ve s\u0131n\u0131fsal egemenli\u011fin nas\u0131l ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu nedenle Cumhuriyet’in kurulu\u015fundaki siyasal kopu\u015fu bug\u00fcn\u00fcn toplumsal sorunlar\u0131na do\u011frudan \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak yeniden \u00fcretmek yeterli de\u011fildir. O d\u00f6nemin devrimci siyasal g\u00f6revi ile bug\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131fsal g\u00f6revi ayn\u0131 tarihsel ko\u015fullara ait de\u011fildir. Burjuva demokratik devrimler d\u00f6nemi \u00e7oktan kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde yaln\u0131zca kurumsal restorasyon \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmak da uzun restorasyon d\u00f6neminin neden tarihsel s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaz.<\/p>\n Sorun art\u0131k yaln\u0131zca devlet bi\u00e7iminin nas\u0131l de\u011fi\u015ftirilece\u011fi de\u011fildir.<\/p>\n Sorun, devletin \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkilerin hangi y\u00f6nde d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fidir.<\/p>\n Bu nedenle bug\u00fcnk\u00fc yol ayr\u0131m\u0131n\u0131n tarihsel i\u00e7eri\u011fi, farkl\u0131 siyasal projelerin ayn\u0131 devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 hangi toplumsal g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yeniden d\u00fczenlemek istedi\u011fi sorusunda d\u00fc\u011f\u00fcmlenir.<\/p>\n Uzun restorasyon d\u00f6nemi boyunca ertelenen temel \u00e7eli\u015fki burada yeniden ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n D\u00fcnya kapitalizminin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ile toplumun s\u0131n\u0131fsal yap\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki uyumsuzluk art\u0131k eski siyasal mekanizmalarla y\u00f6netilemeyecek bir noktaya gelmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n Bu noktadan sonra mesele, restorasyonun s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcp s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011finden \u00e7ok, onun tarihsel s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ortaya \u00e7\u0131kan yeni toplumsal ili\u015fkilerin hangi siyasal bi\u00e7imi alaca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n NOTLAR<\/p>\n 1)Kadro<\/em> dergisi (1932-1934), \u0130n\u00f6n\u00fc h\u00fck\u00fcmetinin o d\u00f6nem ihtiya\u00e7 duydu\u011fu “devlet\u00e7i kapitalizm” hamlesine\u00a0 teorik bir me\u015fruiyet sa\u011flamak amac\u0131yla \u0130n\u00f6n\u00fc himayesinde olu\u015fturulmu\u015f bir ayd\u0131n hareketiydi. Bununla birlikte bu olu\u015fum, sadece T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc istisnai bir hareket de\u011fildi; 1929 D\u00fcnya Ekonomik Buhran\u0131\u2019n\u0131 izleyen y\u0131llarda, T\u00fcrkiye benzeri \u00e7evre \u00fclkelerde (\u00d6zellikle Latin Amerika co\u011frafyas\u0131nda, \u00f6rnekse, Vargas Brezilyas\u0131, Cardenas Meksikas\u0131 d\u00f6nemi- bunun i\u00e7in bkz Haldun G\u00fclalp: Geli\u015fme Sratejileri ve Geli\u015fme \u0130deolojileri, Yurt Yay\u0131nlar\u0131, 1983) bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fine rastlanan anti-liberal ve teknokratik bir ayd\u0131n dalgas\u0131n\u0131n yerel yans\u0131mas\u0131yd\u0131<\/p>\n Kadrocular a\u00e7\u0131k\u00e7a, “Devlet iktisadi g\u00fcc\u00fc elinde toplas\u0131n ama bu g\u00fcc\u00fc sevk ve idare edecek olan, bu i\u015fin teorisini yapacak olan bizim gibi bir\u00a0 entelekt\u00fcel kadrodur”<\/em> arg\u00fcman\u0131n\u0131 savunuyorlard\u0131. Yani kendilerini devlet\u00e7ili\u011fin beyni ve kurmay planlay\u0131c\u0131lar\u0131 olarak konumland\u0131r\u0131yorlard\u0131. Bu iddial\u0131 ve \u00f6zerk \u00f6nc\u00fcl\u00fck talebi; serbest piyasa ilkelerine inanan Atat\u00fcrk ve onun destekledi\u011fi Celal Bayar (\u0130\u015f Bankas\u0131 grubu-finans kapital ) ekseninin sert muhalefetiyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f, neticede dergi bizzat Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn m\u00fcdahalesiyle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kadro hareketinin rejim i\u00e7indeki bu ideolojik tekeline ve b\u00fcrokrasi d\u0131\u015f\u0131 planlama talebine kar\u015f\u0131, d\u00f6nemin CHP Genel Sekreteri Recep Peker\u2019in himayesinde ve Halkevleri\u2019nin resmi yay\u0131n organ\u0131 olarak 1933 y\u0131l\u0131nda \u00dclk\u00fc<\/em> dergisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclk\u00fc<\/em> dergisi, devlet\u00e7ili\u011fin niteli\u011fi ve y\u00f6netim \u015fekli bak\u0131m\u0131ndan Kadro<\/em>\u2019ya do\u011frudan bir kar\u015f\u0131 itiraz ve alternatif niteli\u011findeydi.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi Recep Peker; d\u00f6nemin fa\u015fist \u0130talya ve Almanya \u00f6rneklerinden, \u00f6zellikle bu rejimlerin parti-devlet b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi ve korporatizm modellerinden olduk\u00e7a etkilenmi\u015f bir siyaset\u00e7iydi. \u00dclk\u00fc<\/em> dergisi \u00e7evresi de korporatist, solidarist (dayan\u0131\u015fmac\u0131) ve kat\u0131 devlet\u00e7i bir ekonomik modeli savunuyor, t\u0131pk\u0131 Kadrocular gibi liberalizme \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n Ancak aralar\u0131nda kayda de\u011fer bir y\u00f6netimsel ayr\u0131l\u0131k mevcuttu: Kadro<\/em>, planlamay\u0131 ve iktidar akl\u0131n\u0131 “b\u00fcrokrasi d\u0131\u015f\u0131 ayd\u0131n bir elit z\u00fcmreyle” payla\u015fmay\u0131 \u00f6nerirken; \u00dclk\u00fc<\/em> dergisi ve Recep Peker \u00e7izgisi, y\u00f6netimin parti ve b\u00fcrokrasi d\u0131\u015f\u0131ndaki unsurlara b\u0131rak\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu. Onlara g\u00f6re ekonomi, k\u00fclt\u00fcr, k\u00f6yl\u00fcl\u00fck ve gen\u00e7lik d\u00e2hil olmak \u00fczere her \u015fey, bizzat devletle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir ayg\u0131t olarak CHP taraf\u0131ndan, kat\u0131 hiyerar\u015fik bir disiplinle y\u00f6netilmeliydi. D\u0131\u015far\u0131dan bir ayd\u0131n grubunun devlete ak\u0131l vermesi ya da iktidara ortakl\u0131k talep etmesi kabul edilemezdi.<\/p>\n \u00d6zetle Kadro<\/em>cular; Sovyet tarz\u0131 planlamay\u0131 teknokratik bir ayd\u0131n grubuyla y\u00fcr\u00fctmek isteyen, dolay\u0131s\u0131yla iktidar\u0131 z\u0131mnen payla\u015fmay\u0131 talep eden sol-Kemalist bir damard\u0131. \u00dclk\u00fc<\/em>c\u00fcler ise Avrupa\u2019daki y\u00fckselen otoriter rejimlerin disiplin ve parti-devlet modelini benimseyen, iktidar\u0131 partinin kemikle\u015fmi\u015f kadrosu d\u0131\u015f\u0131nda kimseyle payla\u015fmak istemeyen korporatist\/sa\u011f-Kemalist bir hatt\u0131 temsil ediyordu.<\/p>\n Ekonomide liberalizme, serbest piyasa mant\u0131\u011f\u0131na inanan Atat\u00fcrk; \u00f6nce Kadro<\/em>\u2019yu kapatarak ayd\u0131nlar\u0131n bu “ideoloji dayatma ve ortakl\u0131k” talebini ezmi\u015f, ard\u0131ndan 1936\u2019da Recep Peker\u2019i CHP Genel Sekreterli\u011finden alm\u0131\u015f, 1937\u2019de ise \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019y\u00fc ba\u015fbakanl\u0131ktan uzakla\u015ft\u0131rarak b\u00fcrokrasinin bu (kendilerini Kemalist olarak tan\u0131mlayan) her iki devlet\u00e7i kanad\u0131n\u0131 da birer sapma olarak tasfiye etmi\u015ftir. 1950\u2019de Demokrat Parti iktidara gelip Halkevleri\u2019ni kapatt\u0131\u011f\u0131nda, \u00dclk\u00fc<\/em> dergisi de yay\u0131n hayat\u0131na kesin olarak son vermi\u015ftir.<\/p>\n (Konuyla ilgili yararl\u0131 bir kaynak i\u00e7in bkz Ahmet K\u0131z\u0131lkaya: Atat\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011finin \u0130ki Y\u00fcz\u00fc: Kadro ve \u00dclk\u00fc, Vadi yay\u0131nlar\u0131, 2022)<\/p>\n 2)Burada burjuva akademisinin ve liberal sosyolojinin s\u0131k\u00e7a kulland\u0131\u011f\u0131 “ulus\u00f6tesi sermaye” kavram\u0131 yerine, “uluslararas\u0131 finans kapital” kavram\u0131n\u0131 kullanmay\u0131 tercih ediyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc “ulus\u00f6tesi” kavram\u0131, sermayenin art\u0131k hi\u00e7bir ulusal k\u00f6k\u00fcn\u00fcn kalmad\u0131\u011f\u0131, devletlerin \u00fczerinde tamamen u\u00e7ucu, kozmopolit ve vatans\u0131z bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ill\u00fczyonunu beslemektedir. Oysa finans kapitalin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131 ve ulus-devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan g\u00f6rece \u00f6zerkle\u015fmesi, onun nesnel s\u0131n\u0131fsal k\u00f6klerini ve ulusal devlet ayg\u0131tlar\u0131yla olan organik ba\u011f\u0131n\u0131 karartmaz; aksine emperyalist sistemin yap\u0131sal ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillenen yeni bir egemenlik mimarisini ifade eder.<\/p>\n Bu ba\u011flamda IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131, G7, D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc ve hatta Pentagon gibi kurumlar; tek bir ulusal devletin anl\u0131k \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmaktan ziyade, k\u00fcresel sermaye birikim zincirinin kesintisizli\u011fini ve g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak amac\u0131yla koordineli \u00e7al\u0131\u015fan birer \u00fcst koordinasyon mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ulusal devletler bu entegrasyon ikliminde, kendi yerel halklar\u0131n\u0131n sosyal taleplerine kar\u015f\u0131 de\u011fil, bu k\u00fcresel kurumlar\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 mali standartlara ve uluslararas\u0131 finans kapitalin yap\u0131sal uyum programlar\u0131na kar\u015f\u0131 sorumlu hale getirilmi\u015ftir.<\/p>\n Ancak bu s\u0131n\u0131r tan\u0131maz geni\u015fleme kabiliyeti ve \u00f6zerkle\u015fme boyutu diyalektik bir \u00e7eli\u015fkiyi bar\u0131nd\u0131r\u0131r: Uluslararas\u0131 finans kapital ne kadar ak\u0131\u015fkan hale gelirse gelsin; tek tek \u00fclkeler, b\u00f6lgeler, kentler d\u00fczeyinde eme\u011fi g\u00fcvencesizle\u015ftirmek, m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme mekanizmalar\u0131n\u0131 pervas\u0131zca i\u015fletmek ve \u00f6zellikle finansal kriz anlar\u0131nda kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya almak i\u00e7in bizzat yerel\/ulusal devlet mekanizmalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131plak zor ayg\u0131t\u0131na, polis g\u00fcc\u00fcne ve yasal reg\u00fclasyonlar\u0131na g\u00f6be\u011finden ba\u011f\u0131ml\u0131 kalmaya devam eder. Kriz d\u00f6nemlerinde devreye sokulan fa\u015fist kurumsalla\u015fma da bizzat bu g\u00f6bekten ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve k\u00fcresel birikimi yerelde \u015fiddet yoluyla g\u00fcvenceye alma ihtiyac\u0131n\u0131n nesnel bir sonucudur.<\/p>\n 3)Frans\u0131z kom\u00fcnist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, Michel Clouscard (1928-2009)<\/strong> bir \u00e7ok yap\u0131t\u0131nda kapitalizmin \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yeni enformatik ve ideolojik egemenlik modelini de\u015fifre eder.<\/p>\n Clouscard, burjuva akademisinin ve liberal solun “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir antikapitalist k\u0131r\u0131lma” olarak kutsad\u0131\u011f\u0131 1968 dalgas\u0131n\u0131, tekelci devlet kapitalizminin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu “liberal-liberteryen” bir s\u0131\u00e7rama olarak nitelendirir ve mahk\u00fbm eder.<\/p>\n Ona g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7, \u00fcst yap\u0131da geleneksel toplumsal ba\u011flar\u0131, kolektif sorumluluklar\u0131 ve kurumsal s\u0131n\u0131rlar\u0131 tasfiye ederek bireysel arzuyu kutsarken (liberteryen); altyap\u0131da finans kapitalin s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan yeni t\u00fcketim pazarlar\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131n ve kitleleri atomize etmesinin (liberal) \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Marshall Plan\u0131 sonras\u0131 olu\u015fan tekelci devlet kapitalizmi, fabrikada, i\u015f yerinde art\u0131-de\u011fer \u00fcreten geleneksel i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na, \u00fcretken olmayan ve sistemin \u00fcretti\u011fi art\u0131-de\u011feri da\u011f\u0131tan “\u00fcretmeden t\u00fcketen” yeni bir k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva\/orta s\u0131n\u0131f katman\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Clouscard\u2019\u0131n “ba\u015ftan \u00e7\u0131karma”\u00a0 ve libidinal ekonomi olarak kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu yeni egemenlik stratejisi, kitleleri art\u0131k klasik fa\u015fizmde oldu\u011fu gibi sadece fabrika disiplini ve \u00e7\u0131plak devlet zoruyla (bask\u0131yla) hizalamaz. Aksine; e\u011flence, m\u00fczik, moda, cinsellik ve sahte arzular\u0131n metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerinden ideolojik olarak fel\u00e7 eder. Sistem bireye “Arzular\u0131n\u0131 serbest b\u0131rak, diledi\u011fince t\u00fcket ve \u00f6zg\u00fcrle\u015f”<\/em> ill\u00fczyonunu sunarken; \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fini sanan birey, asl\u0131nda kapitalist ili\u015fkilerin dayatt\u0131\u011f\u0131 bu yeni haz nesnelerine ve t\u00fcketim kal\u0131plar\u0131na\u00a0 maddi olarak ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelir.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Siyasal s\u00fcre\u00e7ler dura\u011fan de\u011fildir; tarihseldir. Arkalar\u0131nda her zaman belirli bir toplumsal g\u00fc\u00e7, ekonomik bir hareket ve bunlar\u0131 siyasal bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir irade bulunur. Bu nedenle T\u00fcrkiye’nin yak\u0131n tarihinde birbirinden kopuk g\u00f6r\u00fcnen siyasal k\u0131r\u0131lmalar\u0131 yaln\u0131zca kendi d\u00f6nemlerinin olaylar\u0131 olarak ele almak, … Okumaya devam et Tanzimat ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bi\u00e7imi<\/h2>\n
Cumhuriyet: siyasal kopu\u015f ve toplumsal s\u0131n\u0131r<\/h2>\n
Atat\u00fcrk, \u0130n\u00f6n\u00fc ve iki farkl\u0131 kapitalist geli\u015fme do\u011frultusu<\/h2>\n
Restorasyonun tarihsel i\u015flevi<\/h2>\n
1960, 1971 ve 1980<\/h2>\n
1980: restorasyondan a\u00e7\u0131k kar\u015f\u0131-devrime<\/h2>\n
So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesi ve eski tamponun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi<\/h2>\n
Uluslararas\u0131la\u015fan finans kapital<\/h2>\n
R\u0131za de\u011fil, maddi yeniden \u00fcretim<\/h2>\n
Clouscard ve t\u00fcketim toplumunun atomizasyonu<\/h2>\n
Maddi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k mekanizmas\u0131n\u0131n krizi<\/h2>\n
Yeni fa\u015fist kurumsalla\u015fma tart\u0131\u015fmas\u0131<\/h2>\n
Restorasyonun sonu<\/h2>\n
Siyasal yol ayr\u0131m\u0131<\/h2>\n