Pekin’de ger\u00e7ekle\u015fen Trump-Xi zirvesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Xi-Putin zirvesi ger\u00e7ekle\u015fti. Genellikle bu t\u00fcr bulu\u015fmalardan sonra yap\u0131lan diplomatik tonlu a\u00e7\u0131klamalardan hangi kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, hangi konularda uzla\u015f\u0131l\u0131p, hangilerinde uzla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek olanakl\u0131 de\u011fildir. Daha do\u011frusu, zirve sonunda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalara fazla tak\u0131lmamak gerekir.<\/p>\n
Bu toplant\u0131 sonras\u0131nda geli\u015fen olaylara, bu olaylara verilen tepkilere odaklanmak, b\u00f6ylece bu olaylarla zirve g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmak daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olur.<\/p>\n
Trump ilk ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde, \u00c7in’i ba\u015f stratejik hedef haline getirmi\u015fti. \u00c7in’i resmen d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, Amerika i\u00e7in en \u00f6nemli tehdit olarak ilan etmi\u015fti. Trump’\u0131n o zaman ki bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, Wall Street, finans kapital, tekno-oligarklar taraf\u0131ndan ihtiyatla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, mesafeli bir tutum al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Hatta Elon Musk gibi \u00c7in’de \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve pazar\u0131 olan oligarklar taraf\u0131ndan hi\u00e7 ho\u015f kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Trump, Nixon-Kissinger y\u00f6netiminin yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda SSCB’ye kar\u015f\u0131 izledi\u011fi politikan\u0131n bir benzerini, ama bu kez tersinden, \u00c7in’e kar\u015f\u0131 uygulamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Buna g\u00f6re, Rusya ile iyi ili\u015fkiler kurulacak, b\u00f6ylece Rusya’n\u0131n \u00c7in ile olan stratejik ortakl\u0131ktan ayr\u0131lmas\u0131 sa\u011flanacak, \u00c7in’in izolasyonu yolunda \u00e7ok \u00f6nemli bir engel a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131. Amerika ve Rusya birlikte, ittifak halinde, \u00c7in’in g\u00fc\u00e7lenmesine ket vuracaklard\u0131.<\/p>\n
Trump ikinci d\u00f6neminin ba\u015f\u0131nda da bu stratejik anlay\u0131\u015f\u0131 savunarak, hatta Rusya’n\u0131n Ukrayna’ya askeri m\u00fcdahalesine ra\u011fmen savunmaya devam ederek, Rusya’y\u0131 kazanmak i\u00e7in Ukrayna’y\u0131 feda etmeye haz\u0131r bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sergilemi\u015fti.<\/p>\n
Trump’\u0131n ikinci kez se\u00e7ilece\u011fi se\u00e7imlerden bir y\u0131l \u00f6nce tahmin ediliyordu. Rusya da bu sonucu \u00f6ng\u00f6renler aras\u0131ndayd\u0131. Biden y\u00f6netiminin son aylar\u0131nda, Trump’\u0131n kazanaca\u011f\u0131 art\u0131k belli olmu\u015ftu. Finans elitlerinin deste\u011fine sahip Biden y\u00f6netimi (1) Trump’\u0131n se\u00e7ildi\u011finde s\u00f6z konusu stratejisini uygulamas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in Ukrayna’daki sava\u015f\u0131 t\u0131rmand\u0131racak surette,\u00a0 Rusya’y\u0131 \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racak ad\u0131mlar att\u0131. Avrupa Trump’\u0131n stratejik yakla\u015f\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131,\u00a0 Macaristan d\u0131\u015f\u0131nda, birlik oldu. Ukrayna sorununu daha \u00f6nce olmad\u0131\u011f\u0131 kadar sahiplendi. Rusya d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 takviye edildi.<\/p>\n
Ayn\u0131 s\u0131ralarda, ABD, \u0130ngiltere\u00a0 ve \u0130srail Suriye’de de Rusya’y\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak, iki cepheye birden odaklanmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in harekete ge\u00e7tiler. Rusya, Trump’\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 bir durumda, Trump’\u0131n Ukrayna’da sava\u015f\u0131n Rusya’n\u0131n lehine sonu\u00e7lanmas\u0131 i\u00e7in kendisine yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131na emindi. Muhtemelen Putin y\u00f6netimi, Trump taraf\u0131yla ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imi \u00f6ncesinde temas kurmu\u015ftu.<\/p>\n
Rusya, ABD ve \u0130srail’in \u0130ran’\u0131 etkisizle\u015ftirerek, Ortado\u011fu’yu yeniden dizayn etmeyi planlad\u0131klar\u0131n\u0131 bile bile Suriye’den \u00e7ekildi (O s\u0131rada hen\u00fcz Rusya ve \u0130ran aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 bir stratejik ortakl\u0131k antla\u015fmas\u0131 yoktu). \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun Trump’\u0131n ba\u015fkan oldu\u011fu bir durumda, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n Rusya lehine sonu\u00e7lanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan i\u015flevsel olaca\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Zaten hem Suriye’de hem Ukrayna’daki s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131k halinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f ad\u0131na b\u00f6yle bir hamleye ihtiyac\u0131 vard\u0131.<\/p>\n
Trump \u00c7in’e kar\u015f\u0131 hamlelerine h\u0131zl\u0131 ve sert bir \u015fekilde ba\u015flad\u0131. Rusya’ya g\u00fczellemeler yapmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. \u00c7in’in kar\u015f\u0131 hamleleri gelince Wall Street, tekno-oligarklar, ve tabii Wall Street’in ko\u00e7ba\u015f\u0131 konumunda bulundu\u011fu uluslararas\u0131 finans kapital Trump’\u0131n gemini \u00e7ekme gere\u011fi duydular. Do\u011frudan m\u00fcdahil oldular. Aralar\u0131ndaki gerilime ra\u011fmen finans-kapitalistler ve tekno-oligarklar ortak hareket ettiler.<\/p>\n
\u00d6te yandan, Avrupa’n\u0131n, \u0130ngiltere’nin\u00a0 direni\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda Trump’\u0131n Ukrayna sorununda Rusya’n\u0131n beklentilerini kar\u015f\u0131layamayaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Yani Trump bu ikinci iktidar\u0131nda realiteyi fark etti diyelim. Veyahut, yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 kabul etti. Sadece \u00c7in Amerika’ya de\u011fil, Amerika da \u00c7in’e muhta\u00e7t\u0131. \u00c7in’e a\u00e7\u0131k d\u00fc\u015fmanl\u0131ktan, d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 dil kullanmaktan vazge\u00e7ti. Rusya’ya kar\u015f\u0131 da, ayn\u0131 bi\u00e7imde, giderek daha ger\u00e7ek\u00e7i bir konuma yerle\u015ferek, \u00f6ncekine g\u00f6re daha mesafeli bir tav\u0131r tak\u0131nmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u0130ran’la sava\u015fta da, \u0130ran’a stratejik olarak daha yak\u0131n duran Rusya idi. Bu arada, \u0130ran’la sava\u015f Rusya’ya kazand\u0131r\u0131yordu. Oysa \u00c7in, \u0130ran’\u0131 belli bir mesafeden desteklese de, \u0130ran’\u0131n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 ile ilgili tasarruflar\u0131ndan, nihai olarak, zarar g\u00f6recek durumdayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7in enerji ihtiyac\u0131n\u0131n 2\/3’\u00fcn\u00fc ithal ediyor, bu ithalat\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131 Basra (\u0130ran) K\u00f6rfezi’ne k\u0131y\u0131s\u0131 olan \u00fclkelerden temin ediyordu.<\/p>\n
Sonra \u0130ran’\u0131n bu bo\u011faz ge\u00e7i\u015fiyle ilgili olarak alaca\u011f\u0131 parasal \u00f6nlemlerin bir benzeri, \u00c7in’in uluslararas\u0131 ticareti i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bo\u011faz ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131nda da, mesela, Malakka Bo\u011faz\u0131’nda (2) da uygulanabilirdi. Bu da \u00c7in’in g\u00f6rece ucuz \u00fcretim avantaj\u0131na zarar verebilirdi.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, Amerika’n\u0131n hegemonik g\u00fc\u00e7 olman\u0131n alameti farikas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilecek denizlere hakimiyeti bir ger\u00e7eklikti ve al\u0131m-sat\u0131m\u0131n\u0131n y\u00fczde doksan\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 deniz yoluyla yapan \u00c7in hen\u00fcz onunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeye haz\u0131r de\u011fildi.<\/p>\n
Yukar\u0131da dedi\u011fim gibi, Trump iktidar\u0131n\u0131n bu d\u00f6neminde \u00e7ok ge\u00e7meden ger\u00e7ekli\u011fi kavrad\u0131. Ulusal taleplerini k\u0131smen geri \u00e7ekme ve yumu\u015fama gere\u011fini kabul etti. Uluslararas\u0131 finans kapitalin ve tekno-oligarklar\u0131n say\u0131lar\u0131 25 kadar oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanan mensuplar\u0131n\u0131 da yan\u0131na alarak \u00c7in zirvesine gitti (Bunlardan sadece \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn, Musk, Schwarzman ve Larry Fink’in kontrol ettikleri sermaye 12 trilyon dolardan fazla). Uluslararas\u0131 finans kapital, tekno-oligarklar \u00c7in’le uzla\u015fma istiyordu. Trump’\u0131n milliyet\u00e7i talepleri, Xi’nin de milliyet\u00e7i yan\u0131tlar vermesine yol a\u00e7\u0131yordu. Bu gerginlik hali giderilmeliydi.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 finans kapital a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00c7in imalat\u0131n, altyap\u0131sal ula\u015f\u0131m ve in\u015faat i\u015flerinin yani reel ekonominin olmazsa olmaz\u0131;\u00a0 ABD ise devasa askeri kapasitesinin yan\u0131 s\u0131ra finansal ekonominin. Birincisi olmadan ikincisi; ikincisi olmadan birincisi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemezdi. Yani finans kapitalin uluslararas\u0131 i\u015fleyi\u015fi bak\u0131m\u0131ndan bu iki \u00fclke stratejik \u00f6neme sahipti.<\/p>\n
Bu ko\u015fullarda Trump, tekrar Nixon-Kissinger stratejisini, ama bu kez tersy\u00fcz etmeden,\u00a0 oldu\u011fu gibi, \u00f6zg\u00fcn haliyle uygulayaca\u011f\u0131n\u0131n i\u015faretini verdi. Bence zirvenin en kayda de\u011fer sonucu budur. \u00c7in de, Amerika da kaybetmemi\u015ftir. Tersine, kapitalist iktisadi anlay\u0131\u015flar\u0131, etki alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek, en az\u0131ndan, korumak bak\u0131m\u0131ndan kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bu uzla\u015fma tablosu uygulamada da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirse, Rusya ve \u0130ran’\u0131n kaybedenler hanesine kaydedilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Nitekim, Putin’in apar topar Pekin’e gitmesi, mevcut Rus y\u00f6netiminin geli\u015fmeleri iyi okumak konusundaki cevvaliyetinin do\u011furdu\u011fu bir refleks olarak g\u00f6r\u00fclmelidir (Pekin’de bulu\u015fma talebinin kimden geldi\u011finin bu a\u015famada pek bir \u00f6nemi yoktur). An itibariyle, Rusya kart\u0131 \u00c7in’in eline ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n
Elbette, emperyalist hegemonya sisteminin \u00e7\u00f6z\u00fclme emarelerinin g\u00fc\u00e7lendi\u011fi bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde, farkl\u0131 y\u00f6nlerde de\u011fi\u015fiklikler s\u00f6z konusu olabilmektedir. Amiyane tabirle, bu pilav\u0131n \u00e7ok su kald\u0131rma yetene\u011fine sahip oldu\u011fu \u00f6nden kabul edilmelidir. Mesela, biraz yukar\u0131da s\u00f6ylediklerimi 3 ay \u00f6nce s\u00f6yleyemezdim. \u00d6yle de\u011fil mi?<\/p>\n
NIXON-KISSINGER STRATEJ\u0130S\u0130<\/p>\n
\u015eimdi \u00f6ncelikle, Nixon-Kissinger stratejisinden s\u00f6z etmek gerekiyor. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonucunun netle\u015fti\u011fi 1944 y\u0131l\u0131nda, ABD’nin New Hampshire eyaletinin Bretton Woods k\u00f6y\u00fcnde toplanan BM Para ve Finans Konferans\u0131’n\u0131n en \u00f6nemli sonucu Amerikan dolar\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n rezerv para birimi olarak tescil edilmesi oldu. Buna g\u00f6re, uluslararas\u0131 ticarette kullan\u0131lacak para birimi dolar oldu\u011fundan her \u00fclke ticaret i\u00e7in elinde dolar bulundurmak zorunda olacakt\u0131. ABD Merkez Bankas\u0131 (FED) ve tabii devleti dolar\u0131n de\u011ferini korumak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc \u00f6nlemi almakla y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Elbette, bu karar ABD’ye s\u0131n\u0131rs\u0131z dolar bas\u0131p, piyasaya s\u00fcrme hakk\u0131n\u0131 vermiyordu. B\u00f6yle bir olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini \u00f6nlemek ad\u0131na dolar emisyonu belli, sabit bir alt\u0131n oran\u0131yla e\u015fitlendi. 1 ons alt\u0131n (31,10 gr) 35 ABD dolar\u0131na e\u015fitlendi. B\u00f6ylece 1 dolar\u00a0 0.88 gr alt\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na e\u015fde\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc.\u00a0 Bir dolar basabilmek i\u00e7in 0,88 gr alt\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na koymak gerekiyordu.<\/p>\n
Ancak 50’li y\u0131llardan itibaren -artan \u00f6l\u00e7\u00fcde- ABD devleti bu para rejimini\u00a0 istismar etmeye ba\u015flad\u0131. Kore ve Vietnam sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ihtiya\u00e7 duyulan harcamalarla, cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 bor\u00e7la kapatma \u00e7abas\u0131yla bu istismar iyice kontroldan \u00e7\u0131kt\u0131. Sistem fiilen i\u015flemez hale geldi.<\/p>\n
\u0130lk ciddi itiraz ta ba\u015f\u0131ndan dolar\u0131n tahakk\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Fransa cumhurba\u015fkan\u0131 De Gaulle’den geldi. Fransa 1965’te, Amerikan Merkez Bankas\u0131 FED’e ba\u015fvurarak Fransa Merkez Bankas\u0131n\u0131n elindeki b\u00fct\u00fcn dolarlar\u0131n alt\u0131na \u00e7evrilmesini, alt\u0131n olarak Fransa’ya geri \u00f6denmesini talep etti (3). Ayn\u0131 taleple, Fransa’y\u0131 di\u011fer Avrupa \u00fclkeleri izledi. FED a\u011f\u0131r bir sars\u0131nt\u0131ya maruz kald\u0131.<\/p>\n
Bu y\u0131llar Amerika’da s\u00fcre\u011fen hale gelen ekonomik stagnasyonun sanayisizle\u015fme e\u011filimlerini finansalla\u015fma lehine g\u00fc\u00e7lendirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131. ABD art\u0131k mevcut para sistemini ta\u015f\u0131yabilecek durumda de\u011fildi. H\u00fck\u00fcmet 1971’de ald\u0131\u011f\u0131 ani bir kararla dolar alt\u0131n e\u015fitli\u011fini art\u0131k tan\u0131mayaca\u011f\u0131n\u0131, dolar emisyonunu alt\u0131n oran\u0131na g\u00f6re ayarlamayaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Yani mealen, “ben istedi\u011fim zaman istedi\u011fim kadar dolar basar\u0131m, hi\u00e7 bir alt\u0131n e\u015fitli\u011fi, oran\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla k\u0131s\u0131tlamay\u0131 takmam”\u00a0 diyordu.<\/p>\n
Sosyalizmin d\u00fcnya halklar\u0131 nazar\u0131ndaki \u00e7ekici, itibarl\u0131 konumu, her \u015feye ra\u011fmen s\u00fcr\u00fcyordu. Ulusal kurtulu\u015f sava\u015flar\u0131, sosyalist devrimci sava\u015f\u0131mlar g\u00fc\u00e7lenerek devam ediyordu. “\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya” tabir edilen \u00fclkelerde sosyalizme y\u00f6nelme e\u011filimleri, talepleri g\u00fc\u00e7leniyordu.<\/p>\n
\u00c7in Halk Cumhuriyeti ve SSCB aras\u0131ndaki yar\u0131lma \u00c7in’de 1966’da ilan edilen B\u00fcy\u00fck Proleter K\u00fclt\u00fcr Devrimi’yle birlikte \u015fiddetlenmi\u015fti. \u00c7in Halk Cumhuriyeti ABD taraf\u0131ndan tan\u0131nm\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00c7HC’ye d\u00fc\u015fman Tayvan\u00a0 “\u00c7in Cumhuriyeti” ad\u0131 alt\u0131nda tan\u0131n\u0131yordu.<\/p>\n
Vietnam, Laos, Kambo\u00e7ya’da ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri sosyalist kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri i\u00e7inde geli\u015fiyordu. SSCB deste\u011fine sahip sosyalizmin Do\u011fu Asya’da s\u00fcrekli artan ve yay\u0131lan etkisini k\u0131rmak ABD i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, unutmayal\u0131m, do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu Asya, Anglo-Amerikan jeopoliti\u011finin ana eksenini olu\u015fturuyordu. Halen de b\u00f6yle.<\/p>\n
1972′ nin Nisan ay\u0131nda, Nixon-Kissinger ikilisi \u00c7in’e beklenmeyen, ani bir ziyaret ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Daha \u00f6ncesinde, Kissinger gizlice Pekin’e gitmi\u015f, \u00c7HC’nin o zamanki\u00a0 ikinci adam\u0131 \u00c7u Enlay ile birlikte bu ziyaretin \u00f6n haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
S\u00f6z konusu ziyaretin bir y\u0131l \u00f6ncesinde, Eyl\u00fcl 1971’de, \u00c7HC ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 (Mao taraf\u0131ndan kendisinin tek halefi olarak ilan edilmi\u015fti), savunma bakan\u0131, \u00c7HKO’nun ba\u015fkomutan\u0131 gibi \u00fcnvanlara sahip, K\u00fclt\u00fcr Devrimi’nin “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” hizbiyle ittifak halindeki en kararl\u0131 savunucusu Mare\u015fal Lin Biao g\u00f6revlerinden al\u0131nm\u0131\u015f, Mao’ya kar\u015f\u0131 darbe giri\u015fiminde bulunma iddias\u0131 sonras\u0131nda \u00fclkeden ka\u00e7arken ailesiyle birlikte fiziki olarak tasfiye edilmi\u015fti (4)<\/p>\n
Lin Biao’nun tasfiyesi, asl\u0131nda K\u00fclt\u00fcr Devrimi’nin fiilen sona erdi\u011finin, “kapitalist yolcu” olarak ilan edilen parti \u00f6nderlerinin -Mao’ya sadakatlerini belirtmeleri ko\u015fuluyla- m\u00fccadeleyi kazanm\u0131\u015f oldu\u011funun z\u0131mnen duyurulmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. Ancak, hen\u00fcz “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” diye adland\u0131r\u0131lan hizbin partide, orduda, gen\u00e7 kom\u00fcnist militanlar aras\u0131nda ihmal edilemeyeck bir g\u00fcc\u00fc vard\u0131.\u00dcstelik, bu hizbin lideri ba\u015fkan Mao’nun e\u015fiydi. Ancak, s\u00fcre\u00e7 bu hizbin aleyhine i\u015fliyor, bu karma\u015fa i\u00e7inde \u00c7in halk\u0131n\u0131n asgari beklentilerini bile\u00a0 kar\u015f\u0131layabilecek\u00a0 ekonomik bir d\u00fczen bir t\u00fcrl\u00fc olu\u015fturulam\u0131yordu.<\/p>\n
Nixon ve \u00c7u Enlay \u015eanghay Bildirisi ad\u0131 verilen metni birlikte imzalad\u0131lar. Buna g\u00f6re, kabaca, ABD Tayvan’\u0131 fiilen \u00c7in’e iade ediyordu. Amerika “tek \u00c7in” i, yani Tayvan bo\u011faz\u0131n\u0131n iki yakas\u0131ndaki \u00c7in halk\u0131n\u0131n tek resmi temsilcisinin \u00c7HC oldu\u011funu, \u00f6rt\u00fck olarak, kabul ediyordu. Art\u0131kTayvan, ABD’ye g\u00f6re de, \u00c7HC’nin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00c7HC ve Tayvan h\u00fck\u00fcmetlerinin i\u015fiydi, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahalesi kabul edilemezdi. \u00c7in’in i\u00e7 i\u015flerine ABD m\u00fcdahil olmayacak, ekonomik ili\u015fkiler \u00c7in’in ihtiya\u00e7lar\u0131 g\u00f6zetilerek ba\u015flat\u0131lacak ve s\u00fcrekli geli\u015fmesi i\u00e7in \u00e7aba harcanacakt\u0131. ABD, Do\u011fu Asya’da hegemonik bir anlay\u0131\u015fla hareket etmeyecek, bu anlay\u0131\u015fla hareket etmek isteyen g\u00fc\u00e7lere (SSCB kastediliyor) kar\u015f\u0131 da ortak\u00a0 m\u00fccadele verilecekti.\u00a0 ABD, \u00c7HC’nin b\u00f6lgesel haklar\u0131na, etki alan\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterecekti. Sonu\u00e7 olarak, iki \u00fclke aras\u0131ndaki normalle\u015fme s\u00fcreci s\u00fcrekli derinle\u015ftirilerek devam edecekti. K\u0131sacas\u0131, gelece\u011fin d\u00fcnya d\u00fczenini \u015fekillendirecek ad\u0131mlar, ABD ve \u00c7HC taraf\u0131ndan,\u00a0 o zamandan itibaren at\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u015eimdi bu antla\u015fmaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7HC’nin \u00e7ok \u015fey alm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ABD’nin ald\u0131klar\u0131ndan hemen hemen s\u00f6z edilmez. Yaz\u0131n\u0131n en ba\u015f\u0131nda s\u00f6yledi\u011fim gibi, bu t\u00fcr diplomatik temaslarda, zirvelerde, “ortak metinler” e, \u015fifahi a\u00e7\u0131klamalara fazla tak\u0131lmamak gerekir. \u00dczerinde antla\u015fmaya var\u0131lan bir \u00e7ok konu, \u00f6zellikle de en \u00f6nemlileri,\u00a0 o metinlerde, a\u00e7\u0131klamalarda g\u00f6r\u00fclmeyebiliyor.<\/p>\n
1972’de \u00c7in’in ald\u0131klar\u0131 \u00c7in’in diplomatik ba\u015far\u0131s\u0131 olarak ilan edildi. B\u00f6ylece,1979’da \u00c7in’in ABD taraf\u0131ndan resmen tan\u0131nmas\u0131yla sonu\u00e7lanacak s\u00fcre\u00e7 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu. \u00c7HC neden 1979’da tan\u0131nd\u0131, neden 1972’de de\u011fil? Bu soruya verilecek yan\u0131t,\u00a0 ABD’nin \u00c7HC’den ald\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek bak\u0131m\u0131ndan anahtar i\u015flevi g\u00f6recektir.<\/p>\n
\u015eubat 1974’de Mao, \u00dc\u00e7 D\u00fcnya Teorisi’ni (5)\u00a0 ortaya atarak SSCB’yi “s\u00fcper emperyalist” devlet olarak ilan etti. SSCB, art\u0131k d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n ba\u015f d\u00fc\u015fman\u0131yd\u0131. Buna g\u00f6re, “Sovyet marksizmi” ni olumlayan, ona ba\u011flanan t\u00fcm g\u00fc\u00e7ler, t\u00fcm siyasal hareketler, m\u00fccadeleler bu ba\u015f emperyalist d\u00fc\u015fman\u0131n i\u015fbirlik\u00e7isi olarak mahkum edilecekti. Bu teori, ABD’nin arzu etti\u011fi gibi, SSCB’nin izolasyonunun takviye edilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015flevseldi.<\/p>\n
\u00c7HC i\u00e7in ABD ile ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi, \u00fclkedeki kapitalist restorasyonun ABD’nin kanatlar\u0131 alt\u0131nda tahkim edilmesini me\u015frula\u015ft\u0131rmak, ve bu yolda kendisine daha fazla alan a\u00e7abilmek bak\u0131m\u0131ndan\u00a0 SSCB ve ba\u011fla\u015f\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir ideolojik ve politik m\u00fccadele verilmesi zaruretti. ABD ve \u00c7in’in ba\u015fl\u0131ca mimarlar\u0131 olaca\u011f\u0131 yeni d\u00fcnya d\u00fczeninin kurulabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan SSCB’nin \u00e7\u00f6kertilmesi \u00f6n gereklilikti. Bu arada, SBKP ve Sovyet devleti i\u00e7inde\u00a0 ayn\u0131 \u00f6zlemi duyan gruplar da s\u00fcrekli konumlar\u0131n\u0131 tahkim etmekteydiler. Unutmayal\u0131m ki, o y\u0131llarda SSCB’de hamlesi, sert \u015fekilde devam eden so\u011fuk sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda,\u00a0 akamete u\u011fram\u0131\u015f Deng Xiaoping profili \u00e7izen Kosigin h\u00e2l\u00e2 y\u00f6netimdedir.<\/p>\n
\u00c7in, e\u015f zamanl\u0131 olarak, bir yandan, \u00fclke i\u00e7inde vaktiyle “kapitalist yolcu” olarak yaftalan\u0131p, tasfiye edilen kadrolar\u0131 tekrar i\u015f ba\u015f\u0131na getirerek, restorasyon s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak; di\u011fer yandan, Sovyet liderli\u011finin ataletinin de katk\u0131s\u0131yla, d\u00fcnya sosyalist hareketini b\u00f6lmek, ilerici hareketleri \u00f6nlemek ya da zaafa u\u011fratmak konusunda \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131. Mesela, Sovyet \u00e7izgisinde oldu\u011funu gerek\u00e7e g\u00f6stererek devrimci kurtulu\u015f hareketleri kar\u015f\u0131s\u0131nda emperyalistlerin arka \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131-devrimci g\u00fc\u00e7leri destekledi. \u00d6rnekse, Filistin’de, \u0130srail’i; Angola’da devrimci MPLA kar\u015f\u0131s\u0131nda FNLA’y\u0131, G.Afrika’da ANC kar\u015f\u0131s\u0131nda PAC’\u0131 destekledi. \u015eili’de sosyalist Allende h\u00fck\u00fcmetini deviren Pinochet’yi savundu.\u00a0 Onu ilk tan\u0131yan \u00fclkelerden biri oldu. onun y\u00f6netimindeki \u015eili ile ekonomik ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7ti.<\/p>\n
Daha \u00f6nceki yaz\u0131larda de\u011finmi\u015ftim. Amerika, Mccarthycilikten sonra kaba anti-kom\u00fcnizm yerine, belli bir entelekt\u00fcel seviyeden “Sovyet marksizmi” ni hedef alan ideolojik, teorik, politik ak\u0131mlara\u00a0 destek oldu (McCarthycilik’in Sovyet Kom\u00fcnist Partisi’nin 20.Kongresi’nden hemen sonra sona erdi\u011fini ge\u00e7erken tekrar hat\u0131rlatay\u0131m). \u00d6rnekse, maoizmin, tro\u00e7kizmin, “bat\u0131 marksizmi” nin, wokizmin g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in \u00e7aba harcad\u0131. Genel olarak “k\u00fclt\u00fcrel marksizm” ad\u0131 verilen bir anlay\u0131\u015f, “Sovyet marksizmi”nin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. \u00c7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler alt\u0131nda bu t\u00fcr anti-Sovyet e\u011filimler ABD finans-kapitali taraf\u0131ndan ve onun en \u00f6nemli ayg\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda yer alan CIA e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcnde (Hat\u0131rlatay\u0131m, CIA’nin ger\u00e7ek kurucular\u0131 olan iki avukat W.J. Donovan ve A.Dulles ayn\u0131 zamanda\u00a0 Wall Street’in \u00f6nde gelen avukatlar\u0131yd\u0131) temin edilen kayda de\u011fer parasal fonlarla destekledi.<\/p>\n
\u00d6zcesi,\u00a0 \u00c7HC’nin bu “yeni” siyasal ve ideolojik \u00e7izgisi, Amerika’n\u0131n \u015eanghay Bildirisi’nde zikredilmeyen kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyordu.<\/p>\n
ABD \u00c7in’i resmen 24 Aral\u0131k 1979’da tan\u0131d\u0131. Yani SSCB’nin Afganistan’a m\u00fcdahalesinden 11 ay sonra. Yani \u00c7in’in\u00a0 Sovyet m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 kurulan ba\u015f\u0131n\u0131 ABD’nin \u00e7ekti\u011fi kar\u015f\u0131-devrimci koalisyon g\u00fc\u00e7lerine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada.<\/p>\n
1972’den 1979’a kadar ge\u00e7en zaman i\u00e7inde \u00c7HC, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda Amerika’ya verdi\u011fi taahh\u00fctlerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Mao’nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tam bir bo\u015flu\u011fa d\u00fc\u015fen, her \u015feye ra\u011fmen proleter devrimci talepleri sahiplenmi\u015f, “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” nin tasfiyesi de ger\u00e7ekle\u015fince, kapitalist restorasyonu \u00f6nlemek ad\u0131na ba\u015flat\u0131lan K\u00fclt\u00fcr Devrimi, kapitalist restorasyonun tamamen \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an bir sonuca ula\u015ft\u0131. 1978’in sonuna do\u011fru sa\u011f kalanlar aras\u0131nda ba\u015f “kapitalist yolcu” olan Deng’in \u00f6n\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn engeller kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7HC’nin tart\u0131\u015fmas\u0131z lideri, “ikinci cumhuriyet”in kurucusu oldu.<\/p>\n
” NEOL\u0130BERAL DEVR\u0130M ”<\/p>\n
\u00d6teden beri kapitalist teorisyenler taraf\u0131ndan s\u00fcre\u011fenle\u015fen stagnasyona, kapitalizmin devresel a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim krizlerine \u00e7are olarak sunulan neoliberal iktisat politikalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00c7in’den yerine getirmesi beklenen bir rol daha vard\u0131: Sanayisizle\u015fme tercihi dolay\u0131s\u0131yla Amerika d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lacak sanayiye ev sahipli\u011fi yapmas\u0131. Yani \u00c7HC \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015fmaya haz\u0131r devasa bir emek g\u00fcc\u00fcne sahip sahip \u00fclke olarak d\u00fcnyan\u0131n imalat\u00e7\u0131 \u00fclkesi olacak, ucuza \u00fcretti\u011fi \u00fcr\u00fcnleri engellenmeden d\u00fcnyaya satacak, elde etti\u011fi ticaret fazlas\u0131n\u0131 Wall Street’in finansal ara\u00e7lar\u0131na yat\u0131racakt\u0131. Yani Amerikan bor\u00e7 senetlerine yat\u0131racakt\u0131. Yeni neoliberal d\u00fcnya d\u00fczeninin tasarlanm\u0131\u015f bu mimarisine g\u00f6re, uluslararas\u0131 i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ana ekseni, “imalat\u00e7\u0131 \u00c7in” ve “finans\u00e7\u0131 Amerika” olacakt\u0131. \u00d6zcesi, uluslararas\u0131 finans-kapitalin \u00fczerinde y\u00fckselece\u011fi iki ayak bu \u015fekilde olu\u015fturulacakt\u0131.<\/p>\n
Bu noktada, tekrar yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131na d\u00f6nelim, 1973 y\u0131l\u0131nda, yine Nixon-Kissinger y\u00f6netimi, bir hamle daha yapacakt\u0131. S.Arabistan ‘a \u00fclkenin g\u00fcvenli\u011fini temin etmenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak petrol\u00fcn sadece ABD dolar\u0131yla sat\u0131laca\u011f\u0131, elde edilen k\u00e2r\u0131n da Amerikan finansal ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sat\u0131n al\u0131nmas\u0131nda kullan\u0131laca\u011f\u0131na dair bir antla\u015fma dayat\u0131lacakt\u0131. B\u00f6ylece, petro-dolar sistemi, Bretton Woods’un alt\u0131n-dolar sisteminin yerini alm\u0131\u015f oldu. Tabii, S.Arabistan’\u0131n d\u00fcnyadaki petrol\u00fcn \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p satan OPEC’in en etkili \u00fcyesi oldu\u011funu unutmayal\u0131m. K\u00f6rfez’in di\u011fer monar\u015fileri de benzer bir antla\u015fmaya raz\u0131 oldular. Buna g\u00f6re, petrole ihtiyac\u0131 olan \u00fclke \u00f6nce dolar sat\u0131n alacak, petrol\u00fc ancak o dolarla sat\u0131n alabilecek, sat\u0131c\u0131lar da kazand\u0131klar\u0131 dolarla Amerika’da yat\u0131r\u0131m yapacaklard\u0131.<\/p>\n
Dolar b\u00f6ylece d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bo\u015fluktan yeniden y\u00fckseldi. “\u00c7in projesi” nin de ger\u00e7ekle\u015fmesiyle, ABD hegemonyas\u0131 yeniden toparland\u0131. 2008 bunal\u0131m\u0131na kadar bu durum pek sorun \u00e7\u0131kmadan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebildi.<\/p>\n
DEVAM EDECEK…<\/p>\n
NOTLAR:<\/p>\n
1) Finans-kapitalin tarihsel geli\u015fimi,\u00a0 Venedik-Hollanda-Britanya devletlerinin, zaman zaman k\u0131r\u0131lmalar olsa da, s\u00fcreklilik arz eden kapitalist davran\u0131\u015flar\u0131na referans verilmeden anla\u015f\u0131lamaz. Denizlere hakimiyeti dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnya ticaretini, bu ticaretten elde etti\u011fi k\u00e2rlar\u0131 finans-kapital ara\u00e7lar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Venedik’te yerle\u015fik sermaye, Adriyatik Denizi’nde, s\u0131\u011f bir lag\u00fcnde yer alan y\u00fcz civar\u0131nda ada ve adac\u0131ktan olu\u015fan savunulmas\u0131 kolay olmayan bir tak\u0131mada \u00fclkesinde, \u00f6zellikle de rakip \u0130spanyol meydan okumas\u0131n\u0131n \u015fiddetlendi\u011fi ko\u015fullarda, kendisini g\u00fcvende hissetmiyordu. Bu sermaye daha g\u00fcvenli bir liman ihtiyac\u0131 i\u00e7indeyken \u00f6nce, k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine a\u00e7\u0131k bir deniz olarak Kuzey Denizi’ne kanallarla ba\u011fl\u0131 ve daha korunakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen, kapitalist dinazmiyle g\u00f6z kama\u015ft\u0131ran Amsterdam’da demirledi. Ancak burada da tehditlerin (\u00f6zellikle feodal-monar\u015fist \u0130spanya’n\u0131n tehdidinin ) artmas\u0131 \u00fczerine, yeni bir yurt bulup, oraya yerle\u015fmek zorunlulu\u011fu duydu. Bu ama\u00e7la, kapitalizmin \u00f6n\u00fcndeki bentleri k\u0131rmak ad\u0131na arka arkaya devrimci hamleler yapan \u0130ngiltere’de 1688’de, bir “hay\u0131rl\u0131 devrim” ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Finans sermayesi arad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f huzuru nihayet orada buldu.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, daha sonra buradan Bat\u0131 Yar\u0131mk\u00fcresi’nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkesi ABD’ye hareket etmek zorunda kald\u0131. Bu hareketin temelleri yine Britanya taraf\u0131ndan s\u00f6z konusu co\u011frafyay\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme\u00a0 \u00e7abas\u0131yla birlikte at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yani Kuzey Amerika’n\u0131n ABD ve Kanadas\u0131n\u0131 sahip olduklar\u0131 kapitalizm anlay\u0131\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla,\u00a0 Britanya’n\u0131n kurmu\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Mesela, ABD’nin Wall Street’i, City of London modelinde kurgulanm\u0131\u015f, yine mesela, FED karteli\u00a0 Londra taraf\u0131ndan dizayn edilmi\u015ftir (FED Aral\u0131k\u00a0 1913’te kuruluyor, kurulmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ilk emperyalist payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 ba\u015fl\u0131yor. ABD bu sava\u015fta, ka\u011f\u0131t \u00fczerinde, tarafs\u0131z g\u00f6r\u00fcnse de, \u00fclkenin finans kapitali a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u0130ngiltere’nin liderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 M\u00fcttefik G\u00fc\u00e7ler’i destekliyordu. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, bu “tarafs\u0131zl\u0131k” \u0131n ekonomi-politik nimetlerinden palazlanmas\u0131na yol a\u00e7acak \u015fekilde sonuna kadar yararlanacakt\u0131. ABD ancak Nisan 1917’de b\u00fct\u00fcn rakiplerinin enerjilerini t\u00fckettikleri bir s\u0131rada sava\u015fa dahil oldu. Kas\u0131m 1918’de de M\u00fctareke ilan edildi).<\/p>\n
Ge\u00e7erken, baz\u0131 yorumcular uluslararas\u0131 finans-kapitalin metastazlara yol a\u00e7arak\u00a0 \u00a0s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6z konusu tarihsel yolculu\u011funda yeni son var\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131n \u00c7in olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. B\u00f6yle bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc i\u00e7in hen\u00fcz vakit erken. Bence bug\u00fcn itibariyle fiilen ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u015famada, yani ABD hegemonyas\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, fiili\u00a0 \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya d\u00fczeninde, en az\u0131ndan bir s\u00fcreli\u011fine, ABD ve \u00c7in uzla\u015fmas\u0131 eksenini tahkim etmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n
Laf laf\u0131 a\u00e7t\u0131. Bu bir numaral\u0131 notu, asl\u0131nda, kabaca tarihsel maceras\u0131na k\u0131saca de\u011findi\u011fim finans kapitalin, 19 y\u00fczy\u0131ldan itibaren jeo-ekonomi-politik \u00e7\u0131karlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Asya’y\u0131 pivot co\u011frafya olarak ilan ettikten sonra Rusya’y\u0131 ba\u015f tehdit olarak d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011funu, bu do\u011frultuda, her de\u011fi\u015fen devirde ayn\u0131 tutarl\u0131l\u0131kla bu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bug\u00fcne kadar ta\u015f\u0131m\u0131\u015f oldu\u011funu vurgulamak i\u00e7in yaz\u0131ya ilave etmek istedim. Yani bir anlamda, uluslararas\u0131 finans kapitalin jeopoliti\u011fi Rusya tehdidi \u00fczerine bina edilmi\u015ftir. Bunu akl\u0131m\u0131zda tutal\u0131m.<\/p>\n
2) \u00d6nce \u015funu belirteyim: Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, k\u00fcresel ticaret yollar\u0131n\u0131n, bu yollar \u00fczerindeki ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131n\u0131n, bo\u011fazlar\u0131n dar anlamda fiziksel co\u011frafi ger\u00e7eklikler olarak de\u011fil, k\u00fcresel yeni bir d\u00fczenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ma rol\u00fc oynayabilen k\u0131r\u0131lma noktalar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Malakka Bo\u011faz\u0131 Bat\u0131 Pasifik Okyanusu’nu Hint Okyanusu’na ba\u011flayan dar bir deniz yolu. Deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok stratejik bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131. Bo\u011faz\u0131n kontrol\u00fc Malezya, Singapur ve Endonezya taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131yor. Yani bu \u00fc\u00e7 \u00fclkenin egemenlik alanlar\u0131n\u0131 kat eden bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131.<\/p>\n
\u00c7in d\u0131\u015f ticaretinin y\u00fczde doksan\u0131n\u0131 bu bo\u011faz \u00fczerinden\u00a0 ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. \u00c7in ile bu bo\u011faz aras\u0131nda yer alan G\u00fcney \u00c7in Denizi, 250 civar\u0131nda adaya, kayal\u0131\u011fa ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Malakka Bo\u011faz\u0131 civar\u0131nda da d\u00fczinelerce ada, adac\u0131k, kayal\u0131k vb var. Bunlar birden fazla \u00fclkeye ait. Bundan dolay\u0131 bu deniz etraf\u0131nda zaman zaman \u015fiddetlenen aidiyet, k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 gibi tart\u0131\u015fmalar var. Tayvan sorunu da bu a\u00e7\u0131dan b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in varolu\u015fsal bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
G\u00fcney \u00c7in Denizi, ayr\u0131ca, i\u00e7erdi\u011fi do\u011fal gaz rezervleri (11 milyar varil ya da 5,3 trilyon m3 kadar oldu\u011fu tahmin ediliyor, bu y\u00fczden kimi yorumcular buradan “ikinci Basra K\u00f6rfezi” olarak s\u00f6z ediyorlar), b\u00fct\u00fcn Do\u011fu Asya n\u00fcfusunu besleyebilecek kadar deniz \u00fcr\u00fcnleri bak\u0131m\u0131ndan zengin. Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k denize k\u0131y\u0131s\u0131 bulunan \u00fclkeler ekonomisi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahip. Son y\u0131llarda bu denizi daha da stratejik hale getiren bir geli\u015fme, deniz taban\u0131nda bol miktarda nadir elementlere ve end\u00fcstriyel minerallere (kalay, kasiterit, zircon, ilmenit, monazit gibi) rastlanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu deniz \u00fczerinden \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck ticari rakibi olan Japonya, enerji ihtiyac\u0131n\u0131n y\u00fczde doksan\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131, global ticaretinin y\u00fczde 25’ten fazlas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyor.<\/p>\n
Bu arada \u00c7in’in ikinci b\u00fcy\u00fck ticari rakibi G.Kore de deniz yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ticaretin y\u00fczde doksan\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 bu deniz \u00fczerinden yap\u0131yor.<\/p>\n
G\u00fcney \u00c7in Denizi \u00fczerinde \u00c7in, Tayvan, Filipinler, Malezya, Vietnam, Brunei, yani\u00a0 6 \u00fclke haklar iddia ediyor. Yani siyasal egemenlik bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 bir deniz.<\/p>\n
Yeni Japonya ba\u015fbakan\u0131, hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 gibi, ilk resmi ziyaretini ABD’ye yapm\u0131\u015f, orada, Tayvan’\u0131n stratejik a\u00e7\u0131dan \u00fclkesinin “k\u0131rm\u0131z\u0131 noktas\u0131” oldu\u011funu belirtmi\u015fti. Neden?<\/p>\n
Do\u011fu \u00c7in Denizi (buna Japon Denizi de deniyor) ve G\u00fcney \u00c7in Denizi \u00fczerindeki \u00fclkelerin bir \u00e7o\u011fu co\u011frafi olarak tak\u0131madalar halindedir. \u00c7in gibi bu denize k\u0131y\u0131s\u0131 olan karasal \u00fclkelerin de deniz \u00fczerinde bir \u00e7ok adalar\u0131, adac\u0131klar\u0131 var.<\/p>\n
Kore sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, 1951’de, ABD bu iki deniz \u00fczerinde m\u00fcttefiklerinin yerle\u015fik oldu\u011fu bu adalar silsilesi boyunca, yani Rusya’ya ait Kam\u00e7atka yar\u0131madas\u0131 a\u00e7\u0131klar\u0131ndan en g\u00fcneyde bulunan Malay yar\u0131madas\u0131na kadar inen alanda yer alan bu “birinci ada zinciri” olarak tabir edilen b\u00f6lgeyi Indo-Pasifik stratejisinin ana savunma hatt\u0131 olarak tan\u0131mlayan bir doktrin geli\u015ftirdi. Yani o zaman, en \u00f6ncelikli olarak, SSCB’yi ku\u015fatma stratejisinin Pasifik y\u00f6n\u00fcn\u00fc olu\u015fturan tak\u0131madalar hatt\u0131n\u0131 belirledi.\u00a0 SSCB’nin ortadan kalkmas\u0131ndan sonra buradaki ba\u015fl\u0131ca ku\u015fatma hedefi \u00c7in oldu tabii. Bilindi\u011fi gibi, bu birinci ada silsilesinin hemen hemen tam ortas\u0131nda da Tayvan yer al\u0131yor. Kolayca anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi, bu ku\u015fatma hatt\u0131 bug\u00fcn \u00c7in’in Pasifik’e \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00f6n\u00fcnde bir bariyer te\u015fkil etmektedir (Bu arada, ABD bu ilk adalar silsilesine paralel olarak Pasifik’te yer alan adalar, tak\u0131madalar silsilerini de “ikinci”, “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc”, “d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc” adalar zincirleri olarak daha geni\u015f ku\u015fatma stratejisinin bile\u015fenleri haline getirdi).<\/p>\n
Deniz yoluyla uluslararas\u0131 ticaret buradaki \u00fclkeler i\u00e7in hayati bir \u00f6neme sahip. Bu y\u00fczden deniz ticaret hatlar\u0131 bu \u00fclkeler aras\u0131nda tart\u0131\u015fmalar yarat\u0131yor. \u00c7HC, ticaretinde, Tayvan Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7erek Malakka Bo\u011faz\u0131’na ula\u015f\u0131yor. Bat\u0131 Pasifik Okyanusu’nu Tayvan dahil ba\u015fka \u00fclkelerin karasular\u0131n\u0131 a\u015farak kullanmay\u0131 pek tercih etmiyor. Ayr\u0131ca o \u00fclkelerin hepsi ABD’nin m\u00fcttefikleri, uydular\u0131 konumunda. Zaten ABD’nin Pasifik’teki ana savunma hatt\u0131 da, yukar\u0131da belirtmi\u015f oldu\u011fum gibi, “birinci ada zinciri” \u00fczerinde konumlan\u0131yor. Yani \u00c7in i\u00e7in risk te\u015fkil ediyor. Bu ko\u015fullarda da \u00c7in’in, Malakka Bo\u011faz\u0131’na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131yor (Bu yak\u0131nlarda, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 sorunu ba\u015f g\u00f6sterince, ABD \u00c7in’in \u0130ran’\u0131 desteklemesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, Endonezya’ya Malakka Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinde kendisine \u00fcs kurma izni vermesi i\u00e7in bask\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131).<\/p>\n
Tayvan sorununun \u00c7in lehine \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, yani Tayvan’\u0131n\u00a0 bir \u015fekilde \u00c7HC’ye ba\u011flanmas\u0131, \u00c7in’in s\u00f6z konusu denizler \u00fczerindeki egemenlik alan\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fi i\u00e7in Japonya’n\u0131n mevcut deniz yollar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131n\u0131n riski artacakt\u0131r. \u00d6te yandan, b\u00f6yle bir durumda, Pasifik yolu a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 i\u00e7in \u00c7in’in Malakka Bo\u011faz\u0131’na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 anlaml\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde azalacakt\u0131r. \u00c7in’in geni\u015fleyen egemenlik alan\u0131, Japonya ve G.Kore’nin s\u00f6z konusu mevcut deniz ticaret hatlar\u0131n\u0131 tehlikeye sokacakt\u0131r.<\/p>\n
Tayvan sorununa bu a\u00e7\u0131dan da bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Basit\u00e7e ABD, Tayvan ve \u00c7in aras\u0131ndaki bir konu olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Tayvan konusunda ABD ve \u00c7in aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015febilecek olas\u0131 bir uzla\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131 Japonya, son bir ka\u00e7 y\u0131ldan beri artan \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u0130kinci Sava\u015f sonras\u0131 kendisine konan k\u0131s\u0131tlamalara ra\u011fmen askeri a\u00e7\u0131dan hamleler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Konu etraf\u0131nda ABD \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu arada, Japonya’n\u0131n Amerikan finansal varl\u0131klar\u0131na en \u00e7ok yat\u0131r\u0131m yapan \u00fclke oldu\u011funu, bu yat\u0131r\u0131m\u0131n 3 trilyon dolar civar\u0131nda oldu\u011funu hat\u0131rlatmak isterim. \u00c7in ayn\u0131 yat\u0131r\u0131m bak\u0131m\u0131ndan yak\u0131n zamana kadar ikinci \u00f6nemli \u00fclke konumundayken, son y\u0131llarda ABD ile ya\u015fanan gerilim nedeniyle,\u00a0 alt\u0131na y\u00f6nelmeyi tercih etmi\u015f, s\u00f6z konusu\u00a0 yat\u0131r\u0131m\u0131\u00a0 Britanya’n\u0131n (yakla\u015f\u0131k 1,5 trilyon dolar) da gerisine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, bug\u00fcn itibariyle 800-900 milyar dolar civar\u0131na gerilemi\u015ftir. Bu gerileme halen istikrarl\u0131 olarak s\u00fcrmektedir. Tabii bu durum ABD’yi hayli rahats\u0131z etmektedir.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, \u00c7in deniz ticaretine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak, yollar\u0131 k\u0131saltmak ya da ula\u015f\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 co\u011frafyalara yaymak ve\u00a0 \u00e7e\u015fitlendirmek i\u00e7in son y\u0131llarda karasal ula\u015f\u0131m, boru hatlar\u0131, liman in\u015faatlar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k vermektedir. “Bir Ku\u015fak Bir Yol” giri\u015fimi bu s\u00f6z konusu programatik-stratejik d\u00fc\u015f\u00fcncenin uygulamas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda, hali haz\u0131rda yap\u0131m\u0131 ilerleyen Ka\u015fgar-Pakistan hatt\u0131yla ( CPEC Koridoru), Hint Okyanusu \u00fczerindeki, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’na hayli yak\u0131n Arap Denizi’ne k\u0131y\u0131s\u0131 bulunan ve halen \u00c7in’in i\u015fletmekte oldu\u011fu Pakistan’\u0131n Guadar Liman\u0131’na ba\u011flanacak demiryolu hatt\u0131(\u015fimdilik ayn\u0131 hatta yap\u0131m\u0131 planlanan\u00a0 boru hatt\u0131 projesinin ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor); ve \u00c7in’in bat\u0131s\u0131nda yer alan ve ekonomik \u00f6nemi giderek artan Kunming kentinden ba\u015flay\u0131p Myanmar’\u0131n\u00a0 (eski Burma’n\u0131n) Kyaukpyu’yu liman\u0131na ula\u015fan boru hatt\u0131 ve 1920 km uzunlu\u011fundaki tren yolu projeleri (CMEC Koridoru), Malakka’ya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltmak bak\u0131mdan \u00c7in’in en \u00f6ncelikli giri\u015fimleridir.<\/p>\n
3) De Gaulle, 1965’te Amerikan dolar\u0131n\u0131n rezerv para olarak konumunun sona erdirilmesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131 yapm\u0131\u015f, tekrar klasik alt\u0131n standard\u0131 sistemine geri d\u00f6n\u00fclmesini istemi\u015fti.<\/p>\n
De Gaulle bununla da yetinmedi. ABD hegemonyas\u0131n\u0131n kendilerini uydu gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Fransa’n\u0131n bu muameleyi kabul etmeyece\u011fini o zamanki Amerikan ba\u015fkan\u0131 L.Johnson’a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupla ifade etti. Sonras\u0131nda da, 1966’da,\u00a0 Fransa’y\u0131 NATO’nun askeri kanad\u0131ndan \u00e7ekti\u011fini duyurdu. Karar tam anlam\u0131yla 1969’da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecekti.<\/p>\n
Fransa’da liberteryen-liberal “k\u00fclt\u00fcrel marksist” hareketlerin ba\u015frol\u00fcn\u00fc \u00fcstlendi\u011fi May\u0131s 68 olaylar\u0131 patlak verdikten 8-9 ay sonra\u00a0 (1969’da) De Gaulle iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Bat\u0131 Avrupa’daki, \u00c7ekoslavakya’daki 68 hareketlerinin ana hedefi “Sovyet Marksizmi” idi. Slovak kom\u00fcnist, devrin \u00c7ekoslavak Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komitesi \u00fcyesi Vasil Bilak, Delga Yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7\u0131kan Contre-histoire du Printemps de Prague\u00a0<\/strong>(Prag Bahar\u0131’n\u0131n Kar\u015f\u0131-Tarihi) adl\u0131 kitab\u0131nda, parti genel sekreteri A.Dub\u00e7ek’in kom\u00fcnizm ve Sovyet kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6sterileri nas\u0131l te\u015fvik etmi\u015f oldu\u011funu anlat\u0131r. O kadar \u00f6yle ki, me\u015fhur Brzezinski bile \u00fclkeye davet edilmi\u015f, 68 Haziran\u0131nda, Prag’da,\u00a0 muhaliflere konferans vermesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Bilak onun konferansta hayli k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir konu\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Sahte “g\u00fclery\u00fczl\u00fc sosyalizm” \u015fiar\u0131 (sahte \u00e7\u00fcnk\u00fc CIA\u00a0 ve Dub\u00e7ek gibi i\u015fbirlik\u00e7ileri 1956 Macaristan deneyiminden sonra do\u011frudan sosyalist sistemi, kom\u00fcnizmi hedef alan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n amaca ula\u015fmak bak\u0131m\u0131ndan i\u015flevsel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi) alt\u0131nda\u00a0 Anti-kom\u00fcnist, anti-Sovyet kalk\u0131\u015fma, bilindi\u011fi gibi, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 20 A\u011fustos’unda doru\u011funa ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n 4) Lin Biao ve \u00c7KP i\u00e7indeki\u00a0 “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” hizbi,\u00a0 SBKP 20.Kongresi \u00e7izgisini benimseyen ve ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde, yani 1956’da yap\u0131lan 8.Ulusal Kongre’de Mao’ya kar\u015f\u0131 bayrak a\u00e7an,\u00a0 politik olarak Hru\u015f\u00e7ov’un sa\u011f revizyonizminin, ya da yeni- bukhariniziminin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan, daha ya\u015farken Mao’ya 20.Kongre’nin Stalin yolda\u015fa yapt\u0131\u011f\u0131 muameleyi reva g\u00f6ren Liu Shaoqi ve Deng Xiaoping’in ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi, o s\u0131ralarda parti i\u00e7inde \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc konum elde etmi\u015f “kapitalist yolcular” a kar\u015f\u0131 Mao’nun yan\u0131nda yer alarak direndiler.<\/p>\n \u00c7in Halk Kurtulu\u015f Ordusu’nu kontrol eden Lin Biao ve “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” hizbi ittifak kurarak m\u00fccadelelerini 1966’da, B\u00fcy\u00fck Proleter K\u00fclt\u00fcr Devrimi ad\u0131n\u0131 verdikleri a\u015famaya vard\u0131r\u0131p, sa\u011f revizyonistleri \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde tasfiye ettiler. Devrimi derinle\u015ftirmek istediler.<\/p>\n Ancak pragmatist Mao’nun as\u0131l sorunu, sosyalizm kuruculu\u011fu de\u011fil,\u00a0 kendi liderli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmekti. Bu ama\u00e7la, partideki taraftarlar\u0131n\u0131, devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131, toplumsal gruplar\u0131 birbirlerine kar\u015f\u0131 kullanma yoluna gitti. G\u00fc\u00e7lenen taraf\u0131n \u00fczerine ba\u015fka bir taraf\u0131 s\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n Lin Biao 60’l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda neredeyse Mao’yu dahi g\u00f6lgede b\u0131rakan bir prestije sahip olmu\u015ftu. Mao kendisini \u00fcrk\u00fcten bu tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda, \u00f6nce Lin Biao’yu \u00f6verek, halefi olarak i\u015faret etti. Bunu yaparken, di\u011fer taraftarlar\u0131n\u0131n bundan rahats\u0131z olacaklar\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131 elbette.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr Devrimi \u00f6nderli\u011fi sahada, dedi\u011fim gibi, esas olarak Lin Biao ve “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” hizbi ittifak\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. Bu “halef-selef” oyununa ilk reaksiyon beklenece\u011fi gibi, bu ikincilerden geldi. Lin Biao kar\u015f\u0131t\u0131 propanda bu hizip taraf\u0131ndan partide, toplumda, gen\u00e7lik aras\u0131nda etkili bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Mao bu gibi durumlarda hep yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, ba\u015flarda tarafs\u0131zm\u0131\u015f gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veriyor, ama alttan alta ate\u015fi k\u00f6r\u00fckl\u00fcyordu. \u00c7ok ge\u00e7meden, a\u00e7\u0131k olarak,\u00a0 Lin Biao muhalifleri saf\u0131nda yer ald\u0131. Lin Biao art\u0131k sadece politik sapmayla su\u00e7lanm\u0131yor, SSCB deste\u011finde darbe giri\u015fiminde bulunan birisi olaralk lanetleniyordu.<\/p>\n B\u00f6yle bir darbe giri\u015fimi ger\u00e7ekten olmu\u015f mudur, bilinmiyor. Yani rivayeti muhtelif. Kimbilir,\u00a0 Lin Biao kendisinin ve ailesinin can\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in ordudaki konumunu kulllanarak bir kar\u015f\u0131 hamle yapmay\u0131 planlam\u0131\u015f olabilir. Hatta bizdeki \u015fu 15 Temmuz giri\u015fiminde oldu\u011fu gibi, \u00f6nce te\u015fvik edilip, sonra y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f da olabilir. Yani tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr belki de.<\/p>\n Bu darbe giri\u015fimi iddias\u0131na\u00a0 destek olmas\u0131 i\u00e7in ailesiyle birlikte u\u00e7akla \u00fclkeden SSCB’ye ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmi\u015ftir. Bununla ilgili de hi\u00e7 bir kan\u0131t yoktur. Lin Biao, tabir caizse, \u00c7KP i\u00e7indeki en az\u0131l\u0131 anti-Sovyet fig\u00fcrd\u00fc (Hatta kraldan \u00e7ok kralc\u0131 konumundayd\u0131. Sonu\u00e7ta, ak\u0131l-duygu dengesi, abart\u0131l\u0131 bi\u00e7imde, ikincisinden yana bozulmu\u015f b\u00fct\u00fcn kraldan \u00e7ok kralc\u0131lar\u0131n ak\u0131betine u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 pekala s\u00f6yleyebiliriz. Ge\u00e7erken, \u015fahsen, Mao gibi bir fig\u00fcr\u00fcn hi\u00e7 bir zaman samimi olarak bu t\u00fcr u\u00e7 konumlara savrulaca\u011f\u0131na ihtimal vermedim. Duygular\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, akli melekeleri geli\u015fmemi\u015f birisinin Mao gibi bir liderin konumuna gelmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Mao, \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc iyi hazmetmi\u015f biri olarak her zaman pragmatisti. Amerikal\u0131larla iyi antla\u015fmas\u0131n\u0131n nedenleri aran\u0131yorsa e\u011fer, bu hususa dikkat \u00e7ekmek isterim. \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fc de Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fc gibi maddiyat\u00e7\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir\u00a0 maddiyat\u00e7\u0131l\u0131k, faydac\u0131l\u0131\u011f\u0131, faydac\u0131l\u0131k da pragmatizmi gereksinir. Bunlar\u0131n hepsi Amerikan ve \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde, yer yer me\u015frepleri farkl\u0131 olsa, ziyadesiyle mevcuttur) Bilindi\u011fi gibi, Lin Biao ve ailesinin i\u00e7inde bulundu\u011fu u\u00e7ak Mo\u011folistan \u00fczerindeyken d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n 5) \u00dc\u00e7 D\u00fcnya Teorisi, asl\u0131nda 1950’lerin ba\u015f\u0131nda bir Frans\u0131z n\u00fcfusbilimci olan Alfred Sauvy taraf\u0131ndan, so\u011fuk sava\u015f halindeki d\u00fcnyan\u0131n jeopolitik d\u00fczenini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bir \u015femayd\u0131. Buna g\u00f6re, d\u00fcnya kendi i\u00e7lerinde \u00e7\u0131karlar\u0131 uyu\u015fan ama birbirleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fan \u00fc\u00e7 ayr\u0131 grupta toplanan \u00fclkelerden olu\u015fuyordu. Birinci D\u00fcnya, geli\u015fmi\u015f demokratik kapitalist \u00fclkeler. \u0130kinci D\u00fcnya, \u00c7HC dahil, demokratik olmayan kom\u00fcnist blok. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya, bu ikisinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan azgeli\u015fmi\u015f, yoksul Asya, Afrika, L.Amerika \u00fclkeleriydi.<\/p>\n G\u00fc\u00e7l\u00fc tarihsel k\u00f6kleri olan pragmatist bir k\u00fclt\u00fcrden gelen Mao teorik kapasitesi olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fig\u00fcrd\u00fcr. Oradan buradan ald\u0131\u011f\u0131 teorik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 amaca uygun \u015fekilde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr veya yeniden form\u00fcle eder. Sosyalist ambalaj i\u00e7inde servis eder. Eh bu da az bir i\u015f de\u011fil, belli bir entelekt\u00fcel cevvaliyeti \u00f6n gerektirir (Buna bir ba\u015fka \u00f6rnek onun “\u00c7eli\u015fki \u00dczerine” yazm\u0131\u015f oldu\u011fu yaz\u0131lard\u0131r. Mao ve \u00c7HC \u00fczerine \u00e7ok say\u0131da kitap yazm\u0131\u015f, onun yaz\u0131 ve konu\u015fmlar\u0131n\u0131 (san\u0131yorum) 10 cilt halinde derlemi\u015f, Mao’nun, yan\u0131lm\u0131yorsam, iki kez g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul etti\u011fi -Edgar Snow ile birlikte- iki bat\u0131l\u0131\u00a0 yazardan biri olan\u00a0 ve marksist olmad\u0131\u011f\u0131 halde Mao’ya sempatisini saklamayan, akademisyen Stuart Schram, Mao’nun felsefi yaz\u0131lar\u0131nda s\u0131kl\u0131kla ve a\u011f\u0131rl\u0131kla B\u00fcy\u00fck Sovyet Ansiklopedisi’ne ba\u015fvurmu\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Hatta oradan kaynak belirtmeden yapt\u0131\u011f\u0131 al\u0131nt\u0131lar\u0131 kendi fikriymi\u015f gibi yazm\u0131\u015f oldu\u011funu ima eder. Diyalektik Materyalizm konusunda Shirokov ve Aizenberg’in 1930’larda yazd\u0131klar\u0131 ders kitab\u0131n\u0131 (\u0130ngilizceye, A\u00a0 Course on Dialectical Materialism olarak terc\u00fcme edilmi\u015ftir),\u00a0 iddias\u0131na g\u00f6re, neredeyse tek referans kitap olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. SSCB’de otuzlu y\u0131llarda, Abram Deborin, P.Yudin ve M. Mitin aras\u0131ndaki “diyalektik” ile ilgili tart\u0131\u015fmada Yudin ve Mitin’in savunduklar\u0131 tezleri kendi yazd\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili yaz\u0131lar\u0131nda yinelemi\u015ftir.)<\/p>\n Mao, 1972’deki zirveden ald\u0131\u011f\u0131 ilhamla kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re, 1974 y\u0131l\u0131nda, kompoze etti\u011fi \u00dc\u00e7 D\u00fcnya Teorisi ile asl\u0131nda \u00c7HC’nin girdi\u011fi yeni rotay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak istemi\u015fti. Buna g\u00f6re, \u00c7HC Amerika ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirecek, azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkeleri de kendi siyasal y\u00f6nlendiricili\u011fi alt\u0131nda bir araya getirerek, hem ABD ile ili\u015fkilerinde\u00a0 hem de SSCB’ye kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesinde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumda bulunacakt\u0131.<\/p>\n Teori, Mao a\u00e7\u0131k\u00e7a dillendirmemi\u015f olsa da ( elbette, \u00c7KP’nin bug\u00fcn dahi aksini iddia etti\u011fini o zaman dile getiremezdi), \u00c7in’de kapitalist restorasyonun ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi ulusal ve uluslararas\u0131 ortam\u0131 olu\u015fturmak gibi bir i\u015flev g\u00f6recekti.<\/p>\n S\u0131n\u0131fsal de\u011fil, ulusalc\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f, yani s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda toplumsal uzla\u015fmay\u0131, i\u015fbirli\u011fini vaz eden, d\u00fcnya \u00fclkelerini ekonomik geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeylerine g\u00f6re \u00fc\u00e7 farkl\u0131 jeopolitik kompart\u0131man i\u00e7ine yerle\u015ftiren, en tehlikeli, en sald\u0131rgan emperyalist \u00fclke olarak yaftalanan SSCB kar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 ezen ve ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla sosyalist, kapitalist (ve tabii “gerileyen emperyalist” ABD dahil) ve kapitalist olmayan \u00fclkelerin ortak m\u00fccadelesini olumlayan bir teoridir.<\/p>\n Birinci d\u00fcnyada, ABD ve SSCB d\u00fcnyadaki istikrars\u0131zl\u0131ktan, e\u015fitsizlikten sorumlu iki s\u00fcper emperyalist g\u00fc\u00e7\u00a0 olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Mao, geleneksel\u00a0 emperyalist \u00fclke olarak ABD’nin geriledi\u011fini, buna kar\u015f\u0131n SSCB’nin geleneksel emperyalist \u00fclkelerden daha s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc ve a\u00e7g\u00f6zl\u00fc, daha sald\u0131rgan oldu\u011funu vurgular.<\/p>\n \u0130kinci d\u00fcnyada, bu iki s\u00fcper g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda yer alan di\u011fer geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler (Japonya, Almanya, Fransa, \u0130ngiltere vb) ve Do\u011fu Avrupa’daki end\u00fcstrile\u015fmi\u015f sosyalist \u00fclkeler yer al\u0131yordu.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya,\u00a0 \u00c7HC’yi, s\u00f6m\u00fcrge sisteminden yeni kurtulmu\u015f \u00fclkeleri, yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrgeleri i\u00e7eriyordu. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup ilerici, devrimci potansiyeli en y\u00fcksek olan kompart\u0131man\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n Mao’nun bu teorisi ABD emperyalizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da gayet i\u015flevseldi. Bir kere, \u00c7HC’nin ABD ve m\u00fcttefiki di\u011fer kapitalist \u00fclkelerle\u00a0 ile pragmatik i\u015fbirli\u011fini, sald\u0131rgan “Sovyet sosyal-emperyalizmi” ni geriletmek gerek\u00e7esiyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yordu. SSCB’ye “s\u00fcper emperyalist” muamelesi yaparak onun sosyalist d\u00fcnya hareketi i\u00e7indeki etkisini k\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, d\u00fcnya sosyalist sisteminin ve hareketlerinin b\u00f6l\u00fcnmesini te\u015fvik ediyordu. ABD ve di\u011fer kapitalist \u00fclkelerle anti-Sovyet bir koalisyon ya da ortak cephe kurulmas\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yordu. B\u00f6ylece Amerikan\u0131n SSCB’yi ku\u015fatma stratejisine e\u015fsiz bir katk\u0131 sunuluyordu.<\/p>\n Bu teorinin kapitalist yeniden kuruculuk g\u00f6revi \u00fcstlenmi\u015f olan\u00a0 Deng’in i\u015fine \u00e7ok yaram\u0131\u015f oldu\u011funu, Mao sonras\u0131nda onun taraf\u0131ndan daha da geli\u015ftirildi\u011fini biliyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pekin’de ger\u00e7ekle\u015fen Trump-Xi zirvesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Xi-Putin zirvesi ger\u00e7ekle\u015fti. Genellikle bu t\u00fcr bulu\u015fmalardan sonra yap\u0131lan diplomatik tonlu a\u00e7\u0131klamalardan hangi kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, hangi konularda uzla\u015f\u0131l\u0131p, hangilerinde uzla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek olanakl\u0131 de\u011fildir. Daha do\u011frusu, zirve sonunda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalara fazla tak\u0131lmamak gerekir. … Okumaya devam et