OPEC (Petrol \u0130hra\u00e7 Eden \u00dclkeler \u00d6rg\u00fct\u00fc)\u00a0 1960 y\u0131l\u0131nda \u0130ran, S.Arabistan, Irak, Kuveyt ve Venezuela taraf\u0131ndan kuruldu. Daha sonra Libya, Katar, BAE, Endonezya, Cezayir, Nijerya,\u00a0 Angola, Gabon gibi \u00fclkeler de \u00f6rg\u00fcte dahil oldu. 1973’de \u00f6rg\u00fcte \u00fcye olan Ekvator, 2020’de, \u00fcretim kotas\u0131 konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, \u00f6rg\u00fctten ayr\u0131ld\u0131. 2016 y\u0131l\u0131nda Kanada, M\u0131s\u0131r, Umman, Norve\u00e7 gibi \u00fclkeler \u00f6rg\u00fctle etkin i\u015fbirli\u011fi ve ortak hareket etme karar\u0131 ald\u0131lar.<\/p>\n
OPEC ham petrol arz\u0131n\u0131n 2\/3’sini ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. (2025 itibariyle t\u00fcketilen ham petrol\u00fcn\u00a0 yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20’si) Arz ve fiyat \u00fczerinde,\u00a0 \u00fcyeler i\u00e7in her zaman ba\u011flay\u0131c\u0131 olmasa da,\u00a0 belirleyici oluyor. Enerji piyasas\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kontrol ediyor. Piyasa disiplini sa\u011fl\u0131yor. Her ne kadar reddetse de, fiilen bir kartel gibi i\u015fliyor.<\/p>\n
D\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla, \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u00f6nemli bir \u00fcyesi olan BAE OPEC’ten ayr\u0131ld\u0131 (1). \u0130ran’a sald\u0131r\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan, \u0130ran’\u0131n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 kapatmas\u0131ndan ve nihayet ABD’nin blokaj\u0131ndan sonra \u0130ran K\u00f6rfezi’ne k\u0131y\u0131s\u0131 bulunan \u00e7ok \u00f6nemli ihracat\u00e7\u0131lar giderek a\u011f\u0131rla\u015fan bir ekonomik krizin i\u00e7ine girdiler. OPEC’in bu duruma m\u00fcdahale edebilecek politik yetkisi ve g\u00fcc\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in BAE maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu geli\u015fme sonras\u0131nda kendi ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 aramak i\u00e7in \u00f6rg\u00fctten ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n
OPEC’in i\u015flevsizle\u015fmesi, asl\u0131nda onun fiilen \u00e7\u00f6z\u00fclmesi anlam\u0131na da geliyor. \u0130ran ve Venezuela’ya y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan sonra \u00f6rg\u00fcte dahil bu iki \u00fclkenin ham petrol sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc OPEC disiplini d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131 zaten. Di\u011fer OPEC \u00fcyeleri bu iki \u00fclkenin maruz kald\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131r\u0131m uygulamalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u015fey yapmad\u0131lar. Hatta bu hali kendi ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in istismar ettiler.<\/p>\n
\u0130ki kurucu \u00fcye \u0130ran ve Venezuela, bu arada OPEC’le ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan Rusya da bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 Kara Filo\u00a0<\/strong>veya\u00a0G\u00f6lge Filo\u00a0<\/strong>olarak tabir edilen, bir tak\u0131m aldat\u0131c\u0131 taktiklerle, duruma g\u00f6re de\u011fi\u015fen band\u0131ralar (bayraklar) kullanan, al\u0131c\u0131-yan\u0131tlay\u0131c\u0131 sinyal sistemini (AIS- Otomatik Tan\u0131ma Sistemi) devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan, hemen hepsi 15 ya\u015f\u0131n \u00fczerinde gemilerden olu\u015fan (bu tankerlerin say\u0131s\u0131n\u0131n 1000-1500 aras\u0131nda ve \u00e7o\u011funun Rusya’ya ait oldu\u011fu tahmin ediliyor) filoyla, yani bir t\u00fcr korsan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k yapan tankerler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 deliyorlar (2).<\/p>\n Var\u0131\u015f \u00fclkesine ula\u015fmadan \u00f6nce petrol ihra\u00e7 ettikleri ba\u015fka \u00fclkelerin (mesela, Malezya, Endonezya) karasular\u0131nda tankerden-tankere\u00a0<\/strong>aktar\u0131m yaparak yapt\u0131r\u0131m\u0131 delme i\u015fini kitab\u0131na uyduruyorlar. \u0130thalat\u00e7\u0131 \u00fclke, diyelim \u00c7in, Malezya’dan sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 petrole, \u0130ran petrol\u00fcn\u00fc kar\u0131\u015ft\u0131rarak kay\u0131tlara Malezya petrol\u00fc olarak ge\u00e7irdi\u011fi ham petrol\u00fc bu \u015fekilde rafinerilerine ula\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi, zaman zaman Ukrayna dronlar\u0131n\u0131n bu \u015fekilde Rus ham petrol\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan tankerlere sald\u0131r\u0131s\u0131 haber oluyor. En son \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda bu t\u00fcr bir sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n Halen \u00c7in’in bu\u00a0G\u00f6lge Filo<\/strong> y\u00f6ntemiyle \u0130ran’dan g\u00fcnl\u00fck 1.8 milyon varil civar\u0131nda ham petrol almakta oldu\u011fu tahmin ediliyor. Bu \u00c7in’in sava\u015f \u00f6ncesinde \u0130ran’dan sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ham petrol miktar\u0131ndan fazla. \u00dcstelik \u00c7in bu petrol\u00fc kendi para birimiyle, yani daha ucuza al\u0131yor. \u0130ran’la al\u0131\u015fveri\u015fte \u00c7in para birimi kullan\u0131lmas\u0131, b\u00f6ylece SWIFT \u00f6deme a\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131nmas\u0131 bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 delme i\u015fini kolayla\u015ft\u0131ran bir fakt\u00f6r oluyor.<\/p>\n B\u00f6ylece \u0130ran, \u00c7in’le yapt\u0131\u011f\u0131 bu al\u0131\u015fveri\u015f sayesinde \u00fczerindeki ekonomik bask\u0131y\u0131 azaltabiliyor (\u0130ran’\u0131n bu “g\u00f6lge filo” ticaretinden kazanc\u0131 ayl\u0131k 5 milyar dolar civar\u0131nda, blokaj\u0131n Amerika’ya g\u00fcnl\u00fck maliyeti ise (kendilerinin verdi\u011fi rakama g\u00f6re) yakla\u015f\u0131k 300 milyon dolar, bu da bir ayda yakla\u015f\u0131k 9 milyar dolar eder) Direni\u015fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131l\u0131yor. Elbette bu al\u0131\u015fveri\u015f OPEC disiplinine tabi de olmuyor. Yani OPEC’in \u0130ran i\u00e7in \u00f6nemi fiilen yok mertebesindedir.<\/p>\n \u00c7in’in, sava\u015f \u00f6ncesinde, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ham petrol g\u00fcnde 5 milyon varil civar\u0131ndayd\u0131. Amerika ve \u0130srail’in \u0130ran’a sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nceden g\u00f6ren \u00c7in, ucuz \u0130ran ham petrol\u00fc al\u0131mlar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak stratejik rezervlerini de artt\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Halen de bu sat\u0131n almalar\u0131 aral\u0131ks\u0131z s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n Bir kere, \u00c7in \u0130ran’\u0131 ekonomik olarak giderek kendisine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmi\u015ftir. K\u0131smen\u00a0 OPEC’in kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan \u0130ran’\u0131 fiilen ve tamamen bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n OPEC’in \u00e7\u00f6z\u00fclmesi b\u00fcy\u00fck al\u0131c\u0131 olan \u00c7in’in ve b\u00fcy\u00fck ihracat\u00e7\u0131lardan biri olan Rusya’n\u0131n lehinedir. Her \u015feyden \u00f6nce, ham petrol arz ve fiyat\u0131n\u0131n OPEC kartel uygulmas\u0131ndan kurtar\u0131lmas\u0131, petro-dolar sisteminde gedik a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi sonu\u00e7lar\u0131 olur.<\/p>\n Enerji arz\u0131 ve fiyat\u0131n\u0131 belirlemek bak\u0131m\u0131ndan OPEC, S.Arabistan gibi b\u00fcy\u00fck bir \u00fcretici ve ihracat\u00e7\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ancak, \u0130ran yapt\u0131r\u0131mlar\u0131yla ba\u015flayan, S.Arabistan’\u0131n da ABD’ye\u00a0 destek verdi\u011fi s\u00fcre\u00e7, \u015fimdi d\u00f6n\u00fcp S.Arabistan’\u0131 vurmu\u015ftur.<\/p>\n \u0130ran’a kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar ba\u015flay\u0131p, geni\u015fletildi\u011finde S.Arabistan, \u0130ran’\u0131n d\u00fc\u015fen \u00fcretimi ve ihracat\u0131 dolay\u0131s\u0131yla k\u00e2rl\u0131 konumdayd\u0131. Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n s\u00fcrmesinden, \u0130ran’a sava\u015f a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan yanayd\u0131. Ancak evdeki hesab\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131ya uymad\u0131.<\/p>\n Son olarak BAE’nin \u00f6rg\u00fctten ayr\u0131lmas\u0131, \u0130ran ad\u0131na, Umman’dan sonra ikinci bir ham petrol ihracat\u00e7\u0131s\u0131 K\u00f6rfez \u00fclkesinin n\u00f6tralize edilmesi anlam\u0131na gelir. Yani bu ayr\u0131l\u0131k \u0130ran’\u0131, \u00f6zellikle diplomatik ba\u011flamda, olumlu etkiler.<\/p>\n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 sorunu orta vadede \u00c7in’in \u0130pek Yolu’nu canland\u0131rma siyasetini daha anlaml\u0131 ve ivedilik arz eden bir proje haline getirecektir. Bu \u00e7er\u00e7evede,\u00a0 \u00a0Bat\u0131 Asya’dan, Sibirya’dan \u00c7in’e uzanan ham petrol ve gaz boru hatlar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131n\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00fcndemdedir.\u00a0 Altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131yla s\u00f6z konusu co\u011frafyada ekonomik entegrasyon da h\u0131zlanacakt\u0131r.<\/p>\n G\u00fcnl\u00fck ihracat\u0131 sava\u015f \u00f6ncesinde 4,5 milyon varil\/g\u00fcn olan BAE \u015fimdi nas\u0131l bir yol izleyecek? BAE’nin \u00fclkenin g\u00fcneyinde, Umman s\u0131n\u0131r\u0131nda, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n giri\u015fine yak\u0131n, Basra K\u00f6rfezi d\u0131\u015f\u0131nda kalan, Umman Denizi \u00fczerinde yer alan Fujairah(Fuceyre) Liman\u0131 var. Petrol \u00fcretim alanlar\u0131ndan bu limana uzanan 350 km uzunlu\u011funda bir boru hatt\u0131 ve b\u00f6lgenin en b\u00fcy\u00fck depolama alanlar\u0131ndan biri var. Bu hatt\u0131n g\u00fcnl\u00fck kapasitesi en \u00e7ok 1,8 milyon varil kadar. Yani bu hat \u00fczerinden BAE H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 bypass edebilme olana\u011f\u0131na sahiptir. Bundan sonra BAE belki bu hatt\u0131n kapasitesini art\u0131rmaya giri\u015fecektir.<\/p>\n Yaln\u0131z, Bo\u011faz’\u0131n o taraf\u0131ndaki giri\u015fte, Fujairah’\u0131n kuzeyinde yer alan Umman’a ait Musandam Yar\u0131madas\u0131 ( Ruus Al Jibal)\u00a0 var.\u00a0 Yani BAE’ nin Bo\u011faz’\u0131 kontrol etme olana\u011f\u0131 yok. Ancak, Fujairah Liman\u0131 ve anla\u015fabilirse Umman \u00fczerinden ihracat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. Belki Katar, Bahreyn, S.Arabistan ve Kuveyt gibi \u00fclkeler de ayn\u0131 yolu deneyebilirler. Bu durumda, Umman kritik ve stratejik bir \u00fclke konumuna gelir.<\/p>\n Tabii b\u00f6yle bir geli\u015fme Umman’\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilir, bu duruma da \u0130ran kay\u0131ts\u0131z kalmayabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Umman halk\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 y\u00fczde 70’i eski Haricilik’in devam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilecek \u0130badi mezhebine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Haricilik veya \u0130badilik \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck \u0130slam mezhebidir. Bir mezhep olarak \u015eiili\u011fe olan mesafesi S\u00fcnnili\u011fe g\u00f6re daha k\u0131sad\u0131r. Genel bir ifadeyle, onlar da, \u0130mamet gelene\u011fine tabi olmasalar da, Alicidirler.<\/p>\n Son olarak, \u00c7in’in hali haz\u0131rda izledi\u011fi “sessiz politika” arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130ran \u00fczerinden enerji piyasas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, kendi lehine, yeniden dizayn etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131n me\u015fru oldu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fim. Mesela, BAE’nin bu son att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mdan sonra \u00c7in, BAE ham petrol\u00fcn\u00fc de kendi arzu etti\u011fi ko\u015fullarda temin edebilecektir.<\/p>\n \u00c7in, ABD’nin dar \u00e7er\u00e7eveli, “acilci” g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi sab\u0131rl\u0131, uzun erimli entegre planlara dayanan, geni\u015f a\u00e7\u0131l\u0131 bak\u0131\u015f\u0131yla hareket ediyor.<\/p>\n NOTLAR<\/p>\n 1) Dikkat edilirse, BAE bu karar\u0131n\u0131 almadan \u00f6nce ham petrol\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli al\u0131c\u0131s\u0131 olan \u00c7in’e \u00fcst d\u00fczeyde bir ziyaret ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, muhtemelen bu karar\u0131 \u00f6ncesinde \u00c7in ile bir durum de\u011ferlendirmesi yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in’in bir s\u00fcredir tedarik\u00e7i \u00fclkelere \u00c7in para birimiyle sat\u0131\u015f yapmalar\u0131 i\u00e7in telkinde bulundu\u011fu bilinmektedir. OPEC disiplini bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi bak\u0131m\u0131ndan uygun de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1973 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda temeli at\u0131lm\u0131\u015f olan petro-dolar d\u00fczenine g\u00f6re yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u00f6rg\u00fct (OPEC ve petro-dolar d\u00fczeni aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 ihmal edilmemelidir). Bu durumda, \u0130ran \u00c7in i\u00e7in di\u011fer tedarik\u00e7ilere g\u00f6re daha avantajl\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu karar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda bir di\u011fer fakt\u00f6r de, son y\u0131llarda BAE ve S.Arabistan aras\u0131nda ekonomi-politik rekabetin k\u0131z\u0131\u015fmas\u0131, BAE’nin S.Arabistan g\u00f6lgesinden kurtulmak istemesi olabilir.<\/p>\n Ge\u00e7erken, bu iki \u00fclkenin\u00a0 (elektrikli otomobiller, alternatif enerji kaynaklar\u0131 alan\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda) gelecekte petrole olan talebin azalaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rerek, 2016’dan itibaren sadece petrole dayal\u0131 olan ekonomik yap\u0131lar\u0131n\u0131, y\u00fcksek teknoloji, turizm, finans gibi sekt\u00f6rlerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olaca\u011f\u0131 yeni bir modele g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmeyi programlad\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu program do\u011frultusunda en az bir trilyon dolar civar\u0131nda bir yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fcklerini o zaman kendi a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan \u00f6\u011frenmi\u015ftik. Yani bu iki \u00fclkenin bu a\u015famada en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 \u015feyin b\u00f6lgesel ve ona s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 i\u00e7 istikrar oldu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n (2) Rusya, \u00c7in ve \u0130ran gibi Amerikan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n tehdidi ait\u0131nda bulunan Amerikan hegemonyas\u0131na meydan okuyan \u00fclkeler (ki bunlar i\u015fgal edilmeleri hemen hemen olanakl\u0131 olmayan, \u015fu ya da bu \u00f6l\u00e7ekte, geni\u015f karasal \u00fclkelerdir), ABD’nin denizler \u00fczeindeki kontrol\u00fcn\u00fc a\u015fmak i\u00e7in enerji boru hatlar\u0131na, limanlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 demiryollar\u0131na (Pakistan’da, ABD-\u0130ran sava\u015f\u0131ndan sonra giderek \u00f6nemi artan, Arap Denizi k\u0131y\u0131s\u0131nda \u00c7in taraf\u0131ndan i\u015fletilen Guadar Liman\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi) ve tabii bu g\u00f6lge\u00a0 deniz filolar\u0131<\/strong>na ihtiya\u00e7 duyuyorlar. Amerika’n\u0131n deniz g\u00fcc\u00fc eski seviyesinde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu filolarla ba\u015f edemiyor.<\/p>\n Gerek Ukrayna ve gerek \u0130ran’daki sava\u015f bize ABD’deki sanayisizle\u015fme tercihinin askeri sanayisini de olumsuz etkilemi\u015f oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Art\u0131k Amerika eskisi gibi s\u00fcrekli ve seri halde i\u015fleyen askeri sanayi tesislerine sahip de\u011fil. Silah stoklar\u0131n\u0131 seri \u015fekilde yenileme kapasitesini yitirmi\u015f halde. Yerlerine s\u00fcratle yenilerini koyam\u0131yor. Fabrikalar\u0131n yerini bankalar al\u0131nca…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" OPEC (Petrol \u0130hra\u00e7 Eden \u00dclkeler \u00d6rg\u00fct\u00fc)\u00a0 1960 y\u0131l\u0131nda \u0130ran, S.Arabistan, Irak, Kuveyt ve Venezuela taraf\u0131ndan kuruldu. Daha sonra Libya, Katar, BAE, Endonezya, Cezayir, Nijerya,\u00a0 Angola, Gabon gibi \u00fclkeler de \u00f6rg\u00fcte dahil oldu. 1973’de \u00f6rg\u00fcte \u00fcye olan Ekvator, 2020’de, \u00fcretim kotas\u0131 … Okumaya devam et