\u0130ran’la sava\u015f 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra olu\u015fturulan emperyalist ittifak\u0131n b\u00fct\u00fcn defolar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak gibi bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc. Bu s\u00fcrpriz de\u011fildi elbette. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu ittifak\u0131n Sovyet Bloku’nun ortadan kalkmas\u0131ndan sonra mevcut haliyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi olanakl\u0131 de\u011fildi.Yeni durum, yeni \u00e7eli\u015fkiler, \u00e7at\u0131\u015fmalar do\u011furacakt\u0131.<\/p>\n
Her d\u00fcnya d\u00fczeni g\u00f6reli bir denge halidir. SSCB’nin kendi kendisini tasfiye etmesiyle birlikte bu g\u00f6reli denge hali de sona erdi. \u00c7\u00f6kt\u00fc.(\u00c7ok ge\u00e7meden,\u00a0 SSCB, Freud\u00e7u terminolojiye at\u0131fla,\u00a0 ABD i\u00e7in “kay\u0131p bir a\u015fk nesnesi” haline d\u00f6n\u00fc\u015fecekti. Bu halin patolojik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak yitirenin muzdarip oldu\u011fu melankoli, “\u00f6lenle \u00f6lmek” anlam\u0131na geliyor)<\/p>\n
ABD hemen kendi mutlak hegemonyas\u0131n\u0131 takviye ederek ihtiya\u00e7 duydu\u011fu d\u00fcnya d\u00fczenini eskisinin yerine ikame edece\u011fini sand\u0131. Olmad\u0131. B\u00f6yle bir liberal tahayy\u00fcl, her \u015feyden \u00f6nce,\u00a0 hayat\u0131n, tarihin, diyalekti\u011fin ak\u0131\u015f\u0131na, i\u015fleyine ayk\u0131r\u0131yd\u0131. Naifti.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tahayy\u00fclden ibaret olan yeni ger\u00e7ekli\u011fine en kat\u0131 haliyle, k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne inanmas\u0131, onu zihinsel olarak k\u00f6rle\u015ftirdi. Bir kez bu hale d\u00fc\u015f\u00fcnce, her \u015feye hakim olabilece\u011fi, her \u015feyi kazanabilece\u011fi, ve nihayet, d\u00fcnyay\u0131 istedi\u011fi gibi d\u00fczenleyebilece\u011fi yan\u0131lsamas\u0131na kendisini patolojik \u015fekilde inand\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Bug\u00fcn Trump y\u00f6netimi adeta, bu halin somut d\u00fcnya ger\u00e7ekli\u011fiyle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131yla, ABD’nin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7maz\u0131n, bocalamalar\u0131n sergilendi\u011fi bir sahne i\u015flevi g\u00f6r\u00fcyor. Dram, trajedi, komedi…<\/p>\n
ABD bu haldeyken, hangi hamleyi yaparsa yaps\u0131n, \u00e7ok ge\u00e7meden eline aya\u011f\u0131na doland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. G\u00f6rmeye devam edecek.<\/p>\n
\u0130ran’la olan sava\u015f\u0131 da eline aya\u011f\u0131na doland\u0131. Biraz ilerde muhtemel bar\u0131\u015f\u0131 da \u00f6yle olacak. Brzezinski, “Amerika’n\u0131n zaman\u0131 yok” diyordu (1). B\u00f6yle alg\u0131lan\u0131nca, panik halinde her tarafa sald\u0131rmak ya da sald\u0131rmakla tehdit etmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir davran\u0131\u015f \u015fekli oluyor.<\/p>\n
Halen kendi inisiyatifiyle kendi \u00e7\u0131kar\u0131na uygun bir d\u00fcnya d\u00fczeni kurabilece\u011fine inan\u0131yor. Tehditleriyle, sald\u0131r\u0131lar\u0131yla elde etti\u011fi kazan\u0131mlar\u0131n ge\u00e7ici, ya da asl\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck a\u00e7mazlara davetiye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131, enerjisini h\u0131zla t\u00fcketti\u011fini g\u00f6remiyor veya g\u00f6rmek istemiyor.<\/p>\n
\u0130ran’la “ate\u015fkes” b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00c7in’in \u0130ran’\u0131 ikna etmesiyle ger\u00e7ekle\u015fti. \u00c7in, en ba\u015f\u0131ndan beri \u0130ran’\u0131 destekledi\u011fini gizlemiyor. Ama \u0130ran’\u0131 ate\u015fkese ikna ederken, bu \u00fclkenin kendi kapasitesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131, bu arada, ekonomik krizden ma\u011fdur olan d\u00fcnya \u00fclkelerinin (tabii en \u00e7ok da \u00c7in’in) tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 dikkate almas\u0131n\u0131 telkin etmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00c7in, \u0130ran’\u0131n ABD’nin kontrol\u00fcne girmesine engel olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Realist davranarak, bar\u0131\u015f\u0131n\u00a0 sadece \u0130ran’\u0131n de\u011fil, \u00c7in’in \u00e7\u0131karlar\u0131na ket vurmadan, Amerika’n\u0131n da kabul edebilece\u011fi ko\u015fullar i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmesini temin etmeye gayret ediyor.<\/p>\n
Ate\u015fkesler kolay olmuyor. \u0130hlaller olabiliyor. Ancak bir masa etraf\u0131nda oturulunca, i\u015flerlik kazanabiliyor. Bu kez de b\u00f6yle olacakm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0 Tabii bug\u00fcn itibar\u0131yla, bu ate\u015fkese en \u00e7ok ihtiyac\u0131 olan\u00a0 ABD’nin niyeti samimiyse.<\/p>\n
Bir kere, \u0130ran n\u00fckleer silah yap\u0131m\u0131ndan, askeri kapasitesini geli\u015ftirmekten vazge\u00e7mez. Zaten \u0130ran n\u00fckleer silah yapma karar\u0131n\u0131 \u015eah devrinde alm\u0131\u015f, baz\u0131 mesafeler de kaydetmi\u015fti. Bu do\u011frultuda o zaman\u00a0 fiziki mekanlar\u0131n in\u015fas\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 \u015eah y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda Amerika’n\u0131n F s\u0131n\u0131f\u0131 u\u00e7aklar\u0131n\u0131 model olarak alan sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 \u00fcretme konusunda fizibilite \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131. Nitekim, devrimden sonra Irak sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Saddam y\u00f6netimi, ABD taraf\u0131ndan \u015eah d\u00f6neminde in\u015fas\u0131na ba\u015flanan n\u00fckleer tesis alanlar\u0131n\u0131n, yap\u0131lar\u0131n\u0131n bombalanarak imha edilmesi i\u00e7in y\u00f6nlendirilmi\u015fti. Yani bu hikaye yeni de\u011fil.<\/p>\n
Bununla birlikte \u0130ran, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 kendi lehine, ABD’yi pek rahats\u0131z etmeyecek,\u00a0 bir tak\u0131m kontrol avantajlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131yla a\u00e7ar. Enerji krizinin, ona ba\u011fl\u0131 ekonomik krizin a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in en \u00f6nemli konu da budur.<\/p>\n
\u0130ran’\u0131n talep etti\u011fi tazminat, ABD taraf\u0131ndan do\u011frudan kabul edilmese de, \u015fimdiden ABD y\u00f6netimine yak\u0131n bir \u00e7ok “think tank” taraf\u0131ndan dillendirildi\u011fi gibi, \u00f6zellikle de K\u00f6rfeze k\u0131y\u0131s\u0131 bulunan ABD m\u00fcttefiki monar\u015filer i\u00e7in bo\u011faz\u0131 kullanmay\u0131 maliyetli hale getirerek, yani onlara adeta bir t\u00fcr “\u0130ran vergisi” y\u00fckleyerek a\u015f\u0131labilir.<\/p>\n
Ancak, b\u00f6lgedeki ABD \u00fcslerinin kapat\u0131lmas\u0131 talebini ABD kabul etmez. Bu talep ger\u00e7ek\u00e7i de de\u011fil zaten.<\/p>\n
\u00d6zcesi, ABD H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir talebini reel olarak ger\u00e7ekle\u015ftiremese de, bunun sa\u011flanmas\u0131yla, sava\u015f\u0131n en etkili sonucu olarak g\u00f6r\u00fclen bir sorun a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
\u0130ran’a uygulanan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, n\u00fckleer program\u0131n hayli \u00f6telenerek ve uluslararas\u0131 denetimi artt\u0131r\u0131larak\u00a0 kabul edilmesi, H\u00fcrm\u00fcz’\u00fcn (tam olarak \u0130ran’\u0131n istedi\u011fi gibi olmasa da) yeni stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn kabul\u00fc, \u0130ran’\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n Bo\u011faz\u0131 kullanan \u00fclkelere fatura edilmesi \u0130ran’\u0131n olas\u0131 kazan\u00e7lar\u0131 olabilir. Bu kazan\u00e7lar orta vadede \u0130ran’daki demokratik g\u00fc\u00e7lerin hareket alan\u0131n\u0131 geni\u015fletir, onlar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine katk\u0131 yapar.<\/p>\n
Tabii bunun kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f olmayaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fil. ABD, \u0130ran’\u0131 b\u0131rakmaz. Ondan vazge\u00e7emez. Dolay\u0131s\u0131yla bar\u0131\u015f kapsam\u0131ndaki taahh\u00fctlerinin arkas\u0131nda duramaz. Sorun sadece \u0130srail’in g\u00fcvenli\u011fi, Do\u011fu Akdeniz’in kontrol\u00fc de\u011fil, bunlardan daha\u00a0 \u00f6nemli olan\u0131, en b\u00fcy\u00fck al\u0131c\u0131s\u0131 \u00c7in, sonra Avrupa ve Japonya olan \u0130ran ve \u0130ran’\u0131n kontrol\u00fcndeki Bo\u011faz’dan ge\u00e7mek zorunda olan enerji kaynaklar\u0131n\u0131n\u00a0 denetimidir. Bu enerji kaynaklar\u0131n\u0131n, ticaret yollar\u0131n\u0131n denetimi olmadan petro-dolar sistemi de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Petro-dolar sistemi olmadan Amerika’n\u0131n finansal g\u00fcc\u00fc korunamaz. Devasa cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netilemez (Petro-dolar olgusu d\u00fcnyada dolara olan talebi artt\u0131r\u0131yor. Bu da Amerika’ya s\u00fcreki dolar emisyonunu geni\u015fletebilme, yani para basma, d\u00fc\u015f\u00fck faizle bor\u00e7lanma ve cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu \u015fekilde y\u00f6netme olana\u011f\u0131 tan\u0131yor ). B\u00f6yle bir durumda, Amerika\u00a0 devasa askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc finanse edemez. Bu askeri g\u00fc\u00e7 yoksa, ittifaklar\u0131 \u00e7\u00f6ker, hegemonya da fiilen kartona d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken, ABD’nin k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne \u0130srail’in pe\u015fine tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 do\u011fru de\u011fildir. \u0130srail mevcut hareket alan\u0131n\u0131, istismar olanaklar\u0131n\u0131 ABD’nin hali haz\u0131rdaki Ortado\u011fu ve \u0130ran politikas\u0131yla sorunu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bulabilmi\u015ftir. \u0130srail’in Amerika i\u00e7in \u00f6nemi, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim enerji kaynaklar\u0131 ve ticaret yollar\u0131 \u00fczerinde kontrol sa\u011flamak amac\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n
Bu arada, \u0130ran’\u0131n sava\u015f\u0131n sonunda Irak, Suriye, Libya, Venezuela gibi bir \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmek ahmak\u00e7ad\u0131r. \u0130ran devleti bulundu\u011fu co\u011frafyan\u0131n en eski, g\u00f6rece en istikrarl\u0131 devletidir. Co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131 y\u00fcksek da\u011flarla \u00e7evrili, i\u015fgal edilmesi, teslim al\u0131nmas\u0131 \u00e7ok zor bir \u00fclke. \u0130ran’\u0131n\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u00fc kaybetmeden de\u011fi\u015fen ko\u015fullara uyarlanma kapasitesi bu niteliklerine vurgu yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n izah edilemez. \u0130ran, rejimi restorasyona tabi k\u0131l\u0131nd\u0131ktan sonra dahi Rusya ve \u00c7in’le kurmu\u015f oldu\u011fu ittifak\u0131 bozamaz. Olaylara, olgulara geni\u015f tarihsel jeo-ekonomi-politik bir perspektiften bakmak laz\u0131m. Tersi y\u00f6nde bir hareket s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir durum yaratamaz.<\/p>\n
\u0130ran’\u0131 “ideolojik devlet” olarak nitelemek y\u00fczeysel bir de\u011ferlendirmedir. Bizatihi ideolojik devlet kavram\u0131 sorunludur. Liberal ilahiyat\u0131n terminolojisidir. E\u011fer devletleri ille de bu a\u00e7\u0131dan tan\u0131mlayacaksak, modern zamanlar\u0131n en ideolojik devleti liberalist Amerika’d\u0131r. Hatta o kadar patolojik bir\u00a0 ideolojik konumu sahiplenmi\u015ftir ki, kendine g\u00f6re “d\u00fcnyan\u0131n sonu” nu bile ilan etmekten ka\u00e7\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Vaktiyle, “medeniyetler sava\u015f\u0131”n\u0131 kazanarak, tarihin sonuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyuran ABD, bug\u00fcn geldi\u011fi yerde, h\u00e2l\u00e2 medeniyetleri yok etmekten s\u00f6z etmektedir. As\u0131l “k\u00f6r ideolojik tutum” budur.<\/p>\n
\u0130ran y\u00f6netiminin restorasyondan ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131n nedenini onun ideolojisinden \u00e7ok b\u00f6lgesel ko\u015fullar\u0131yla a\u00e7\u0131klamak isabetli olur. \u015eu son 40 y\u0131lda, \u0130ran’\u0131n etraf\u0131nda olup biten jeo-politik de\u011fi\u015fimlere bak\u0131n\u0131z. \u00d6zcesi, \u0130ran bug\u00fcn ideolojik de\u011fil, varolu\u015fsal bir direni\u015f g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Son olarak, \u0130ran’\u0131n bu beklenen direni\u015fi uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinde, hem m\u00fcttefikleri hem de rakipleri nezdinde,\u00a0 ABD aleyhine de\u011ferlendirmelerin g\u00fc\u00e7lenmesine katk\u0131da bulunacakt\u0131r. Hatta \u00c7in ve Rusya gibi \u00fclkeleri daha da cesaretlendirebilecektir. Ukrayna ve Tayvan, \u00c7in’in etraf\u0131ndaki denizler, adalar gibi sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik daha kararl\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131nda rol oynayabilir.<\/p>\n
\u0130ran devletinin gerici burjuva s\u0131n\u0131f karakteri ve kendi emek\u00e7i halk\u0131yla olan olan i\u00e7 sorunlar\u0131 elbette emperyalist sistem i\u00e7indeki maddi konumundan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak, onun emperyalist sald\u0131rganl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 direni\u015fi, emperyalist planlar\u0131, en az\u0131ndan b\u00f6lgemizde, geriletecek bir sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir.\u00a0 Hatta Sykes-Picot’<\/strong>la kazan\u0131lm\u0131\u015f emperyalist-siyonist mevzilerin erozyonuna kadar gidebilecek sonu\u00e7lar\u0131 olabilir.<\/p>\n Marksizm-Leninizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan birincil \u00e7eli\u015fki antagonist oland\u0131r. An itibariyle, emperyalizm ve anti-emperyalizm aras\u0131ndaki m\u00fccadeledir. Dolay\u0131s\u0131yla emperyalizmin geriletilmesidir. Bu ko\u015fullarda, \u0130ran rejiminin gerici kapitalist karakteri ve onun \u0130ran emek\u00e7ileriyle aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki ikincildir. Basit s\u0131rayla y\u00fcr\u00fcyen sabit bir olgudan de\u011fil, canl\u0131, \u00e7eli\u015fklileriyle hareket eden bir b\u00fct\u00fcnden s\u00f6z ediyorum.Bununla birlikte, emperyalizme kar\u015f\u0131 direni\u015f, \u0130ran emek\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hareket alan\u0131n\u0131 da kendi lehine siyasal hamleler yapabilecek surette ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak geni\u015fletecektir. Emperyalizme kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m, onu geriletme, onun kar\u015f\u0131s\u0131nda mevzi kazanma \u0130ran kapitalizminin geriletilmesi anlam\u0131na da gelir. Bunu akl\u0131m\u0131zda tutal\u0131m.<\/p>\n NOTLAR<\/p>\n (1) Brzezinski’nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ABD’nin \u0130ran politikas\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesinin telkin edildi\u011fi, 2004 tarihli bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu raporunda (bkz, \u0130ran’\u0131n Zaman\u0131 Geldi, Profil Yay\u0131nlar\u0131, 2006), ABD y\u00f6netimine \u00f6zetle \u015fu tavsiyelerde bulunuluyor:<\/p>\n (a) \u0130ran rejimi ve onu koruyup, kollamakla g\u00f6revli g\u00fc\u00e7ler, kurumlar sa\u011flam durumdad\u0131r. Bu y\u00fczden, rejimin i\u00e7ten ya da d\u0131\u015f m\u00fcdahaleyle y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131na dair beklentiler ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. \u0130ran’daki rejim ancak muhalif toplumsal g\u00fc\u00e7lerin uzun erimli m\u00fccadelesiyle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. Toplumun son y\u0131llardaki muhalif hareketlili\u011fi bunun ger\u00e7ekle\u015febilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Bu m\u00fccadeleye destek olmak i\u00e7in rejimi do\u011frudan kar\u015f\u0131ya alacak, onu tecrit edecek politikalardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131, onunla diyalog ve i\u015fbirli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130ran rejimini d\u0131\u015flay\u0131c\u0131, ona d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahaleye y\u00f6nelik aray\u0131\u015flar, rejimin toplumsal deste\u011fini artt\u0131r\u0131r, demokratik muhalefeti zay\u0131flat\u0131r.<\/p>\n (b) \u0130ran art\u0131k ideolojik kaygularla hareket eden bir devlet de\u011fildir. \u0130zledi\u011fi politikalarla, ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 gereksinmelerini \u00f6ncelikli g\u00f6ren bir \u00fclkedir. Bu \u00e7er\u00e7evede son y\u0131llarda kom\u015fular\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00f6lge \u00fclkeleriyle iyi ili\u015fkiler kurmu\u015f ve ticari ili\u015fkilerini geli\u015ftirmi\u015ftir. Ancak, yine son y\u0131llarda, de\u011fi\u015fen b\u00f6lgesel durum \u0130ran \u00fczerinde yeni bask\u0131 ve belirsizlikleri g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Bu ko\u015fullarda \u0130ran, de\u011fi\u015fen bu durumlarda \u00f6nemli bir rol oynamaya davet edilmeli, d\u0131\u015flanmamal\u0131d\u0131r. Mesela, Irak ve Afganistan’da olu\u015fan yeni durumlara katk\u0131 vermesi i\u00e7in \u0130ran te\u015fvik edilmelidir. En az\u0131ndan onunla diyalog halinde olunmal\u0131d\u0131r. Aksi bir tutum, \u0130ran’\u0131 bu yeni durumlar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini \u00f6nleyici bir rol oynamaya iter. Rejimin i\u00e7 dinamikleriyle s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de\u011fi\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na ket vurur.<\/p>\n (c) \u0130ran’a yeni bir yakla\u015f\u0131m \u015fartt\u0131r. \u0130ran’la siyasal diyalog kurmak i\u00e7in onun n\u00fckleer hesaplar\u0131na, b\u00f6lgesel ihtilaflarda oynad\u0131\u011f\u0131 mevcut role tak\u0131lmak yanl\u0131\u015f olur. Vaktiyle \u00c7in ve SSCB ile onlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesine katk\u0131 sa\u011flayan ili\u015fkilere benzer bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7ine girmek laz\u0131md\u0131r. Yani bir yandan, \u0130ran’\u0131n Amerika i\u00e7in olumsuz olan politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken; di\u011fer yandan, yap\u0131c\u0131 bir diyalogtan vazge\u00e7ilmemelidir. Ortak \u00e7\u0131kar noktalar\u0131 bulunmal\u0131, n\u00fckleer program, b\u00f6lgesel istikrar gibi konular bu ortak \u00e7\u0131kar noktalar\u0131yla ba\u011flant\u0131lar\u0131 kurularak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n (d) \u0130ran’la b\u00fct\u00fcn ihtilaf noktalar\u0131n\u0131n hep birlikte \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc hedefleyen b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok kapsaml\u0131 bir antla\u015fma beklentisi i\u00e7inde olmak yerine \u00f6ncelikli olarak\u00a0 b\u00f6lgesel ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu alanlarda i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelinmelidir.<\/p>\n (e) Tahran’a kar\u015f\u0131 tek yanl\u0131, cezai yapt\u0131r\u0131mlar bug\u00fcne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr cezai \u00f6nlemlere s\u0131k ba\u015fvurulmas\u0131, \u0130ran kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7 kullanma d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn \u00f6nlemlerin hoyrat\u00e7a t\u00fckteilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. ABD, g\u00fc\u00e7 kullanma d\u0131\u015f\u0131ndaki ara\u00e7lar\u0131 kullanma olana\u011f\u0131ndan\u00a0 kendisini yoksun b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika art\u0131k te\u015fvik edici \u00f6nlemlere de ba\u015fvurmal\u0131d\u0131r. Ekonomik ili\u015fkilerin, ticari \u00e7\u0131karlar\u0131n \u0130ran’\u0131n izledi\u011fi d\u0131\u015f politikada son y\u0131llarda kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ihmal edilmi\u015ftir. ABD, \u0130ran’la ticari ili\u015fkiler olana\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rarak kendi elini zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n (f)\u00a0 Amerika, \u0130ran’da bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi talep etmeksizin demokrasiyi savunmal\u0131d\u0131r. ABD’nin rejimi de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6nelik a\u00e7\u0131klama ve \u00e7abalar\u0131, \u0130ran’da \u015eii milliyet\u00e7ili\u011fin daha g\u00fc\u00e7lenmesine hizmet ederek, rejimin toplumsal dayanaklar\u0131n\u0131 takviye etmektedir. Amerika, \u0130ran’\u0131 uluslararas\u0131 diplomatik ve ekonomik ili\u015fkiler i\u00e7inde tutarak demokratikle\u015fmesine katk\u0131 vermelidir.<\/p>\n (g) \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgesinde ger\u00e7ekle\u015fen son jeo-politik de\u011fi\u015fimlerin \u0130ran’\u0131n aleyhine kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131na dair, onunla diyalog ve i\u015fbirli\u011fini s\u00fcrekli ve d\u00fczenli hale getirerek , teminat verilmelidir. \u0130ran’\u0131n kendisini g\u00fcvende hissetmesi bu \u015fekilde sa\u011flanabilir. \u0130ran s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fimlere katk\u0131 vermeye te\u015fvik edilmelidir. Bu bak\u0131mdan, \u0130ran’la d\u00fczenli bir temas \u015fartt\u0131r. Bunun karma\u015f\u0131k de\u011fil, basit mekanizmalar\u0131 olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Mesela, b\u00f6yle bir mekanizma olu\u015fturulmas\u0131nda, ABD-\u00c7in aras\u0131nda 1972’de imzalanan \u015eanghay Bildirgesi benzeri bir belgeyle i\u015fe ba\u015flanabilir (Bu bildirgeyle ABD-\u00c7in aras\u0131nda kurulacak ili\u015fkinin temel ilkeleri belirlenmi\u015fti).<\/p>\n (h) \u0130ran’\u0131n ABD’ye g\u00fcvenini sa\u011flayacak ilk ad\u0131mlardan birisi olarak, Irak’ta faal olan rejim kar\u015f\u0131t\u0131 Halk\u0131n M\u00fccahitleri \u00f6rg\u00fct\u00fc tamamen da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131, liderlerinin Irak’ta yarg\u0131lanmas\u0131 temin edilmelidir.<\/p>\n (\u0131) Amerika, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131na itirazlar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda durmal\u0131 ama bunu BM’in etkin oldu\u011fu, Avrupa \u00fclkeleri ve Rusya’n\u0131n dahil oldu\u011fu daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede m\u00fczakere edilmesini sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Onu basit\u00e7e ABD’nin sorunu olarak sunmamal\u0131,\u00a0 uluslararas\u0131 bir sorun haline getirmelidir. Bu ba\u011flamda, \u0130ran’\u0131n sivil n\u00fckleer enerji kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131na itiraz etmemeli, tersine n\u00fckleer silah program\u0131 aleyhine, bu yoldaki uluslararas\u0131 a\u00e7\u0131k denetimler lehine destek olmal\u0131d\u0131r.\u00a0 \u00a0Bu konuda ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir diyalog olana\u011f\u0131 yarat\u0131lamaz.<\/p>\n (i) Arap-Filistin-\u0130srail sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik kararl\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131, \u0130ran’\u0131n Filistin konusuna m\u00fcdahil olma olanaklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayacakt\u0131r.<\/p>\n (j) \u0130ran’\u0131n D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne dahil olmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuru kabul edilmeli, \u0130ranla, ticari ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler geli\u015ftirilmelidir. Bir kez bunlar sa\u011fland\u0131ktan sonra \u0130ran’da sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 her \u015fekilde te\u015fvik edilmelidir. \u0130ran’\u0131n tecridi en \u00e7ok sonunda rejim de\u011fi\u015fimini temin edecek demokratik toplumsal m\u00fccadeleye zarar verir. B\u00f6yle de\u011fi\u015fimin \u00f6telenmesine hizmet eder.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ran’la sava\u015f 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra olu\u015fturulan emperyalist ittifak\u0131n b\u00fct\u00fcn defolar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak gibi bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc. Bu s\u00fcrpriz de\u011fildi elbette. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu ittifak\u0131n Sovyet Bloku’nun ortadan kalkmas\u0131ndan sonra mevcut haliyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi olanakl\u0131 de\u011fildi.Yeni durum, yeni \u00e7eli\u015fkiler, \u00e7at\u0131\u015fmalar do\u011furacakt\u0131. Her … Okumaya devam et