\u0130ran’daki rejim kendi y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde ve halk s\u0131n\u0131flar\u0131yla ili\u015fkisinde \u00f6nemli sorunlar ya\u015fayan bir \u00fclke. \u015eimdi denilebilir ki, her \u00fclke bu t\u00fcr sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yor, \u00f6zellikle son yirmi be\u015f y\u0131lda ABD y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kat eden \u00e7atlaklar herkesin malumu.<\/p>\n
Ancak, \u0130ran’da durum farkl\u0131. \u0130ran’da devrime \u00f6nderlik etmi\u015f bir y\u00f6netim, devrimin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 korumak, bunun i\u00e7in de rejimini anlaml\u0131 tavizler vermeden s\u00fcrd\u00fcrmek istiyor. Bir restorasyona yana\u015fm\u0131yor. Y\u00f6netici s\u0131n\u0131f i\u00e7indeki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedeni budur. Bu \u00e7eki\u015fme rejimin halkla olan gerilimini de \u015fiddetlendiriyor.<\/p>\n
\u00d6te yandan, bir \u00f6nceki yaz\u0131da da belirtti\u011fim gibi, \u0130ran’da sosyal devlet uygulamalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclse de, bunun ekonomik olarak \u00f6nceki kadar bir anlam\u0131n\u0131n oldu\u011fu iddia edilemez.\u00a0 Genel olarak halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n, ve bu arada i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n da protestolar\u0131n\u0131n bu ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131larla ba\u011flant\u0131s\u0131 var. Sadece ekonomi de\u011fil elbette, ama ekonomik sorunlar di\u011fer sorunlar\u0131n da g\u00fcndeme gelmesini her zaman, her yerde te\u015fvik eder.<\/p>\n
ABD, \u0130srail ve S.Arabistan \u0130ran’\u0131n ekonomisinin daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi ve b\u00f6ylece rejime y\u00f6nelik i\u00e7 tepkilerin \u015fiddetlenmesini temin etmek i\u00e7in \u00fclkeyi bombal\u0131yorlar. Stratejik hedefler belirlenmi\u015f, a\u015fama a\u015fama uygulan\u0131yor. Kabul edelim, ABD ve \u0130srail’in askeri g\u00fcc\u00fc, kapasitesi (buna istihbarat olanaklar\u0131 da dahil) \u0130ran’dan hayli y\u00fcksek. Ancak, bu g\u00fc\u00e7 asimetrisi \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olsa da, tek ba\u015f\u0131na sava\u015f kazanmak, ya da ba\u015flang\u0131\u00e7ta hedeflenen sonu\u00e7lara ula\u015fmak bak\u0131m\u0131ndan yeterli olmayabilir. Bunun \u00f6rnekleri var.<\/p>\n
ABD, \u0130srail ve S.Arabistan, \u0130ran’a g\u00f6re \u00e7ok daha zay\u0131f olan \u0130ran’\u0131n m\u00fcttefikleri Husileri, Gazzelileri, Hizbullah’\u0131 yenemedi. Zarar vermek, yak\u0131p, y\u0131kmak her zaman yenmek, zafer elde etmek anlam\u0131na gelmiyor. Direni\u015fin k\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Bunu \u015fu ana kadar yapamad\u0131lar.<\/p>\n
E\u011fer \u0130ran bu uzaktan kumandal\u0131 sald\u0131r\u0131lara be\u015f alt\u0131 ay daha\u00a0 direnebilirse, bunun i\u00e7in y\u00f6netici s\u0131n\u0131f i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmenin \u00fcstesinden gelebilirse, a\u011f\u0131r ekonomik ve toplumsal y\u0131k\u0131ma ra\u011fmen halk\u0131n\u0131n en geni\u015f kesimlerinin deste\u011fini -Irak Sava\u015f\u0131’nda oldu\u011fu gibi- tekrar kazanabilirse, sald\u0131rganlar strateji ve taktiklerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunda kalacaklard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sald\u0131ranlar\u0131n da g\u00fc\u00e7leri s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fil. Kendi halklar\u0131n\u0131n, d\u00fcnya kamuoyunun, bu arada,\u00a0 \u00a0zarar g\u00f6ren m\u00fcttefiklerinin de bask\u0131lar\u0131na maruz kalacaklard\u0131r.<\/p>\n
Onca y\u0131k\u0131ma ra\u011fmen rejim ayakta kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorsa, sald\u0131rganlar ya havlu atacaklar, ki bu durumda yaral\u0131 \u0130ran onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan eskisinden \u00e7ok daha tehlikeli olacakt\u0131r. Veyahut vaktiyle ABD ve \u0130ngiltere’nin Saddam Irak’\u0131na kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 gibi, do\u011frudan b\u00fcy\u00fck bir kara harekat\u0131na giri\u015feceklerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ran \u00f6yle proksilerle, vekillerle alt edilebilecek bir \u00fclke de\u011fil. Bu ikinci se\u00e7enek hem \u00e7ok pahal\u0131 hem de \u00e7ok risklidir elbette. B\u00f6yle bir se\u00e7ene\u011fin tercih edilmesi,\u00a0 ABD, \u0130srail ve S.Arabistan gibi \u00fclkeler i\u00e7in “sonun ba\u015flang\u0131c\u0131” gibi bir anlam ta\u015f\u0131r demek abart\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Tabii bu se\u00e7eneklerin ger\u00e7ekle\u015febilmesinin \u00f6n ko\u015fulu \u0130ran devletinin halk\u0131n\u0131n deste\u011fini kazanm\u0131\u015f olarak direnmesidir.<\/p>\n
Daha \u00f6nceki \u0130ran yaz\u0131lar\u0131nda de\u011finmi\u015ftim. \u0130ran tarihini iyi bilmek gerekir. Bu halk her devirde, her ko\u015fulda kendi g\u00f6be\u011fini kendi kesmeyi g\u00f6ze alabilmi\u015ftir. \u0130ran devleti e\u011fer halk\u0131n\u0131 ikna etmi\u015fse, onunla m\u00fccadele etmek m\u00fc\u015fk\u00fcld\u00fcr. Sonra, bu co\u011frafyan\u0131n tarihsel olarak fikri ve ideolojik manada, bir “a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar”\u00a0 ve dolay\u0131s\u0131yla “a\u015f\u0131r\u0131lar” (“gulatllar”) co\u011frafyas\u0131 oldu\u011funu ihmal etmemek gerekir.<\/p>\n
\u0130ran basit\u00e7e territoryal bir devlet de\u011fil, b\u00fcy\u00fck, k\u00f6kl\u00fc\u00a0 bir k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. Bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn k\u00f6kl\u00fc ve b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 ancak onun farkl\u0131 \u00f6\u011feleri potas\u0131nda eritebilme yetene\u011fine referans verilerek \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir (Tabii bu yetene\u011fin dil ile \u00e7ok s\u0131k\u0131 bir ili\u015fkisi var) Farkl\u0131 bile\u015fenleri iranl\u0131la\u015ft\u0131rma yetene\u011finden s\u00f6z ediyorum. Onun i\u00e7in Araplar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi onu sava\u015fla yenmi\u015f olsan\u0131z da,\u00a0 art\u0131k fiili bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez hale gelmi\u015f oldu\u011fu ko\u015fullarda, \u0130slam\u0131 kendi ihtiyac\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in kendi k\u00fclt\u00fcr potas\u0131nda eritti\u011fi halde benimsemi\u015ftir. \u0130ran k\u00fclt\u00fcr\u00fc, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcrler gibi,\u00a0 adapte olmaz, adapte eder (Mesela bu bak\u0131mdan, T\u00fcrkler sadece adapte olabiliyorlar).\u00a0 \u0130ran i\u00e7in \u00f6nemli olan, \u0130rani k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, isterseniz gelene\u011fin ya da bin y\u0131llar i\u00e7inde, g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fclt\u00fcrlerle \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 etkile\u015fim i\u00e7inde dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f gelene\u011fin (mesela devlet gelene\u011fi, devrimci d\u00fc\u015f\u00fcnme gelene\u011fi) s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesidir. Dar kal\u0131plara t\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma, dar ideolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0130ran tarihinin genelinde, \u0130ran’a zarar verece\u011fi gayet iyi bilinmektedir. Kimbilir, \u015fimdiki y\u00f6netimin s\u00f6z konusu gelenekten kaynaklanan bir refleksle dar kafal\u0131 hareket etmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131na da tan\u0131k olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Bizim (totolojik oldu\u011funun fark\u0131nday\u0131m) dar kafal\u0131, cahil T\u00fcrk-Ulusalc\u0131-\u0130slamc\u0131lar her zaman \u0130ran’\u0131n etnik olarak \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funu, \u00f6zellikle T\u00fcrk unsurun g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u00fcrekli artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczden de \u0130ran’\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fundan dem vururlar. Oysa, y\u00fczy\u0131llarca \u0130ran, etnik olarak “farsi” olmayan hanedanl\u0131klar taraf\u0131ndan y\u00f6netildi. \u00d6rnekse, Sel\u00e7uklular, Safeviler, Af\u015farlar (Nadir \u015eah devri), Ka\u00e7arlar hep T\u00fcrk soylu hanedanl\u0131klard\u0131. Ama \u0130ran potas\u0131nda erimi\u015f olarak. \u00d6zcesi,\u00a0 \u0130ran \u0130ran olarak kald\u0131. Bu y\u00fczden bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 b\u00f6lgesindeki tek egemen devlet.<\/p>\n
Bu arada, “\u0130ran par\u00e7alan\u0131yor” propagandas\u0131 yapan T\u00fcrk-ulusalc\u0131-\u0130slamc\u0131 zevat, iktidarda olman\u0131n avantaj\u0131yla\u00a0 u\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131klar\u0131 emperyalistlerin, siyonistlerin\u00a0 telkiniyle T\u00fcrkiye’nin par\u00e7alanmas\u0131 yolunda\u00a0 ad\u0131mlar at\u0131yorlar.<\/p>\n
Bug\u00fcnk\u00fc \u015eii \u0130ran devletini kurucusu olan (\u0130ran devletini \u015eiile\u015ftiren do\u011frudan \u015eah \u0130smail de\u011fildi. \u015eah \u0130smail \u015feri anlamda \u015eii de\u011fil, onun o zaman ki Anadolu ve yak\u0131n \u00e7evresinde ya\u015fayan, kendisinin de i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131\u00a0 konar-g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmenlein bug\u00fcnk\u00fc Alevili\u011fin dinsel anlay\u0131\u015f\u0131na yak\u0131n bir dinsel anlay\u0131\u015f\u0131na sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Daha do\u011frusu Anadolu’daki T\u00fcrkmenlerle temas halindeyken onlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131ndan da etkilenmi\u015fti. Bununla birlikte, emperyal bir devlet kurmak s\u00f6z konusu oldu\u011funda, anla\u015f\u0131l\u0131r nedenlerle \u00fcniform, \u015feri 12 \u0130mam \u015eiili\u011fi’ni egemen k\u0131lmak i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunacakt\u0131r. Tabii bu giri\u015fimlerin ak\u015famdan sabaha sonu\u00e7 vermesi beklenemezdi. Ancak s\u00fcre\u00e7 i\u00e7ersinde onun \u00e7ocuklar\u0131 ve torunlar\u0131 (\u00f6zellikle 1.\u015eah Abbas) \u0130ran’da on iki imam \u015fiili\u011fini \u015feri manada tesis edeceklerdi.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle demek daha do\u011fru olur: Bir tarikat olarak ortaya \u00e7\u0131kan Safeviler merkezi bir devlet\u00a0 olu\u015fturma a\u015famas\u0131na gelene kadar Anadolu ve civar co\u011frafyalarda merkezi devletlerin kontrol\u00fc alt\u0131nda ya\u015fayan ama bu kontrole de direnen konar-g\u00f6\u00e7er, g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmen topluluklar\u0131 etraflar\u0131na toplayabilmek i\u00e7in onlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Alevili\u011finin gayri-\u015feri \u0130slam yorumuna benzeyen bir anlay\u0131\u015f\u0131 sahiplenmi\u015fler, bunun propagandas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131. B\u00f6ylece, mesela, Osmanl\u0131 gibi rakip bir devletin toplumsal taban\u0131n\u0131 zay\u0131flatmay\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015fler, bunda bir hayli ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131. Burada, esas sorun Osmanl\u0131’n\u0131n S\u00fcnni olmas\u0131, safevilerin \u015eiili\u011fe meyli de\u011fildir. As\u0131l sorun, merkezi, emperyal bir devlet kurma ve onu s\u00fcrd\u00fcrebilmektir. Dinsel anlay\u0131\u015f, ya da ideoloji bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. Ayn\u0131 ideoloji s\u00f6z konusu oldu\u011funda, pekala tam tersi olabilirdi.<\/p>\n
Nitekim, Safeviler palazlan\u0131ncaya kadar, yani emperyal devlet kurma a\u015famas\u0131na kadar, bu gayri-\u015feri k\u0131z\u0131lba\u015f \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flar, ancak daha sonraki emperyal vizyonlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bu vaktiyle bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 gayri-\u015feri anlay\u0131\u015fla \u00e7at\u0131\u015fmaya girmi\u015flerdir. \u00dcniform bir din ihtiyac\u0131 kendisini dayatm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zellikle de devletin askeri organ\u0131ndaki g\u00fcc\u00fcn\u00fc, 1524-36 ve 1576-90 y\u0131llar\u0131ndaki iki nihai i\u00e7 sava\u015f sonras\u0131nda (daha do\u011frusu, ancak 1590 sonras\u0131nda, tarihte \u0130sfahan D\u00f6nemi olarak tabir edilen evrede) k\u0131rabilmi\u015fler, Osmanl\u0131 devletinin resmen (en az\u0131ndan ka\u011f\u0131t \u00fczerinde) bekta\u015fili\u011fe ba\u011fl\u0131 Yeni\u00e7erileri tasfiyesine benzer \u015fekilde, K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131 \u015fiddetle tasfiye etmi\u015flerdir. Ve yerlerine yine Osmanl\u0131 devletinin vaktiyle yapt\u0131\u011f\u0131na benzer \u015fekilde dev\u015firme kap\u0131kullar\u0131 sisteminin muadili olarak g\u00f6r\u00fclebilecek Gulaml\u0131k (k\u00f6lelik) sistemini kurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Yani merkezi emperyal bir devlet kurabilmek i\u00e7in ger\u00e7ek\u00e7i gereklilikler, siyasal ideolojik-pragmatik ihtiyaca yan\u0131t veren dinsel anlay\u0131\u015flar\u0131n, o g\u00fcne kadar ki resmi ideolojik s\u00f6ylemlerin, \u015feri, \u00fcniform bir dinsel anlay\u0131\u015f lehine,\u00a0 yads\u0131nmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 devleti de y\u00fckselene, bir emperyal devlet haline gelene kadar T\u00fcrkmen topluluklarla benzer bir ili\u015fkiye sahipti ve\u00a0 kat\u0131 \u015feri bir \u0130slam\u00a0 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 dayatmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Safeviler kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 devleti hi\u00e7 bir zaman kesin bir zafer elde edemedi. \u00c7ald\u0131ran’dan sonra da iki devletin sava\u015flar\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 devam etti. En erken d\u00f6neminde\u00a0 k\u0131z\u0131lba\u015f T\u00fcrkmen topluluklar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hissedildi\u011fi Celali Ayaklanmalar\u0131n\u0131n\u00a0 \u0130ran’dan destek g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak Safevi \u0130ran’\u0131n da benzer ayaklanmalara sahne oldu\u011funu biliyoruz. Muhtemelen Osmanl\u0131 siyaseti de\u00a0 rakibine kar\u015f\u0131 bu ayaklanmalar\u0131 el alt\u0131ndan te\u015fvik etmi\u015fti.<\/p>\n
Asl\u0131nda s\u00f6z konusuT\u00fcrkmen topluluklar \u00fczerindeki Safevi etkisinin azalmas\u0131, bunlar\u0131n giderek Safevilerin aleyhine y\u00f6nelmesi, emperyal bir devlet kurmak vizyonuna sahip \u015eah \u0130smail’in d\u00f6neminde hissedilebilir \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015fg\u00f6stermi\u015f, sonras\u0131nda da giderek ivmelenmi\u015ftir. Yani bu durumu kahir ekseriyeti milliyet\u00e7i ya da T\u00fcrk-\u0130slamc\u0131 T\u00fcrk tarih\u00e7ilerinin iddia ettikleri gibi \u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131’yla de\u011fil, Safevi devletinin yukar\u0131da de\u011findi\u011fim realist siyasal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla izah etmek gerekir. \u0130ran gibi k\u00f6kl\u00fc bir devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle rakibini zay\u0131flatmaya y\u00f6nelik pragmatik ideolojik s\u00f6ylemlerinin esiri olmas\u0131 beklenemezdi.<\/p>\n
Bug\u00fcn de duruma b\u00f6yle bakmak laz\u0131m. \u0130ran devletinin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in gerekli olan ad\u0131mlar\u0131 ataca\u011f\u0131 beklenmelidir. Ama s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde.<\/p>\n
\u00c7ok daha \u00f6nceki bir zamanda Araplar, Kadisiye Sava\u015f\u0131yla (636 y\u0131l\u0131)\u00a0 Zerd\u00fc\u015fti Sasanileri yendiler. Sasanilerin ba\u015fkenti bug\u00fcnk\u00fc Ba\u011fdat’\u0131n 25-30 km kadar g\u00fcneyinde bulunan Tizpon’du. Sasani bakiyesi, bu kente 100 km kadar mesafesi olan Sasani devrindeki ad\u0131 Hire olan kendi kontrollerindeki Kufe kentinde, Araplar\u0131n eline ge\u00e7tikten sonra yeni bir “\u0130ran dini” olarak g\u00f6r\u00fclmesi gereken \u015eia dinini kurdu.\u00a0 Abbasi Devrimi’nin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde, devrimden hemen sonra Abbasi devletin y\u00f6netiminde \u015eiiler ve \u0130ran topluluklar\u0131 \u00e7ok etkili oldular.<\/p>\n
Bunlar\u0131 yaparken sadece askeri yeteneklerini, kapasitelerini de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel, entellekt\u00fcel birikimlerini de en etkili bi\u00e7imlerde kulland\u0131lar. E\u011fer \u0130ran kaynakl\u0131 felsefe ve yaz\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131rsan\u0131z, \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc hayli yoksulla\u015f\u0131r(1).<\/p>\n
Yine mesela, 230 y\u0131l kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f Safevi devrinde ya\u015fam\u0131\u015f Molla Sadra \u015eirazi \u00e7ap\u0131nda, kalitesinde bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcre, 600 k\u00fcsur y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f Osmanl\u0131 \u00fclkesinde rastlayamazs\u0131n\u0131z (Bununla birlikte, emperyal bir devlet haline gelen ve \u015feri bir \u015eiilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00fclkede egemen k\u0131lan Safevi y\u00f6netimin Molla Sadra’dan haz etmedi\u011fini tahmin etmek hi\u00e7 de zor olmayacakt\u0131r. Yani aslolan, her zaman, her yerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi,\u00a0 devletin bekas\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla ihtiya\u00e7lar\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan, bir devirde ulunan, ba\u015fka bir devirde karg\u0131\u015flanabiliyor).<\/p>\n
Bug\u00fcnk\u00fc durumda, \u0130ran’\u0131n sald\u0131rgan d\u00fc\u015fmanlar\u0131 uzaktan kumandal\u0131 bu sava\u015fla hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in bast\u0131racaklard\u0131r. \u0130ran’\u0131n direncini \u00fclkenin i\u00e7indeki ho\u015fnutsuz kesimleri, kitleleri harekete ge\u00e7irerek k\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Burada, art\u0131k b\u00f6lgenin genelinde\u00a0 emperyalistlerin, siyonistlerin proksisi haline gelmi\u015f K\u00fcrtleri kast etmiyorum. Onlarla \u0130ran’\u0131 yenemezsiniz, tersine direncini artt\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n
\u00d6te yandan, \u00c7in ve Rusya gibi \u00fclkelerin stratejik ortak ilan ettikleri \u0130ran’a yap\u0131lan bu sald\u0131r\u0131lara beklendi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tepki vermemelerinin nedenleri aras\u0131nda, herhalde, \u0130ran’\u0131n bu i\u00e7 durumunun da etkisi vard\u0131r. \u0130ran’\u0131n direnmeye devam etmesi muhtemelen \u00c7in ve Rusya’n\u0131n tav\u0131rlar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmelerini de sa\u011flayacak, cesaretlerini artt\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n
Bu arada,\u00a0 Hamaney \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bunun bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi tercihi olabilece\u011fi de ihmal edilmemelidir. \u015eehitlik gelene\u011fi \u00f6zellikle Kerbela vakas\u0131ndan itibaren \u015eii \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir konuma sahiptir. \u0130mam i\u00e7in en \u00fcst mertebedir.<\/p>\n
Son olarak, \u0130ran’\u0131n ABD’nin uydusu olan \u00fclkelere, \u00fcslere y\u00f6nelik kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n da gayet ak\u0131ll\u0131ca oldu\u011funu belirtmek isterim. \u00d6yle ki, bu uydular ABD’nin kendilerini savunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Sadece b\u00f6lge \u00fclkeleri de\u011fil, Avrupa ve Asya’daki (mesela, Japonya ve G.Kore) olas\u0131 bir Rus ve\/veya \u00c7in sava\u015f\u0131nda ABD’nin kendilerini koruyamayaca\u011f\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
NOTLAR:<\/p>\n
1) \u0130slam\u0131n Arap etnisitesinin bir dini halinde kalmas\u0131na izin vermeyen, bundan dolay\u0131 da \u0130slam\u0131n sadece co\u011frafi i\u015fgallere odaklanarak \u00fczerindeki n\u00fcfuslar\u0131\u00a0 kaale almayan Emevi tavr\u0131n\u0131 alt ederek y\u0131k\u0131lmas\u0131nda, \u0130ran co\u011frafyas\u0131nda, \u0130ran k\u00fclt\u00fcr havzas\u0131nda, kadim \u0130ran siyaset ve devlet gelene\u011finin etkileri alt\u0131nda \u0130slam\u0131n farkl\u0131 etnisitelere mensup topluluklar aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131nda \u0130ran’\u0131n e\u015fsiz bir rol\u00fc olmu\u015ftur. \u00c7in ve Bat\u0131 Asya aras\u0131nda kalan geni\u015f bir co\u011frafyan\u0131n \u0130slamla\u015fmas\u0131 \u0130ran etkileri alt\u0131nda olmu\u015ftur. \u0130ran “mevali” devriminin \u00f6nc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Kadisiye’nin r\u00f6van\u015f\u0131,\u00a0 Arap etnisitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, a\u011f\u0131r olmu\u015ftur.<\/p>\n
Hanefi mezhebinin, art\u0131k bir Abbasi devleti organik ayd\u0131n\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan \u00f6\u011frencisi Ebu Yusuf dolay\u0131m\u0131yla, kurucusu olan \u0130mam Hanefi \u0130ranl\u0131d\u0131r. Do\u011fum yeri \u015eiili\u011fin de do\u011fum yeri (miladi 699 y\u0131l\u0131nda do\u011fmu\u015f olabilece\u011fi tahmin ediliyor) olan Kufe \u015fehridir. Ailesi muhtemelen (yine \u0130ran co\u011frafyas\u0131nda bulunan) Horasan k\u00f6kenlidir. Yani “acem” ve “mevali” dir.\u00a0 A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak bir “acem” ve “mevali” devrimi olarak g\u00f6r\u00fclmesi gereken Abbasi devriminin ger\u00e7ekle\u015fmesinde \u0130mam Hanefi ve Okulu’nun m\u00fccadelesinin ihmal edilmemesi gerekir.<\/p>\n
E\u011fer her mezhebi kendi i\u00e7inde bir din olarak tasavvur edecek olursak, Hanefilik dininin mevalilerin dini oldu\u011funu pekala s\u00f6yleyebiliriz. Hanefilik Arap etnisitesinin egemen oldu\u011fu co\u011frafyalarda tutunamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mam \u015eafi, \u0130mam Malik, \u0130mam Hanbeli etnik olarak Arap idiler. Bat\u0131 Asya’dan \u00c7in’e kadar uzanan co\u011frafyada \u0130slam\u0131n kozmopolit bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmle kal\u0131c\u0131la\u015fmas\u0131nda ( Emevi y\u00f6netimleri mevalileri “ger\u00e7ek m\u00fcsl\u00fcman” olarak kabul etmiyor, onlardan cizye al\u0131yordu)\u00a0 \u0130ran m\u00fcdahalesi ve hanefilik \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
\u0130mam Hanefi, \u015eii f\u0131kh\u0131na, \u0130mamc\u0131l\u0131\u011fa, Caferili\u011fe kar\u015f\u0131 idi. Yani \u015eii teolojisine kar\u015f\u0131yd\u0131. En az\u0131ndan okulunun ondan sonra gelen temsilcileri \u00e7ubu\u011fu \u015eiilik aleyhine daha da b\u00fckt\u00fcler. Bunu da anlamak gerekir. Ne oldu\u011funuzu izah ederken, ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131za da vurgu yapman\u0131z gerekir. Gelgelelim, Ebu Hanife, teolojik olarak de\u011fil ama politik olarak Alicili\u011fi, Emevilere kar\u015f\u0131 Alici muhalefeti destekliyordu. \u0130sterseniz \u015f\u00f6yle de ifade edebiliriz: Ebu Hanife, Emevilere kar\u015f\u0131 mevali direni\u015finde teolojik olarak de\u011fil ama politik olarak \u015eiili\u011fi desteklemi\u015fti. Nitekim, devrin \u015fiilerinin de onu politik bir m\u00fcttefik olarak g\u00f6rd\u00fckleri; buna kar\u015f\u0131n, akidesi itibariyle onu hi\u00e7bir zaman kendilerinden saymad\u0131klar\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n
Beklenece\u011fi gibi, Abbasi y\u00f6netimi iktidar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131nca, “devrim evlatlar\u0131n\u0131 yer” deyi\u015fine uygun olarak iktidar\u0131n\u0131 temin eden devrimcilerini tasfiyeye ba\u015flad\u0131. Ebu Hanife de devrimin vaatlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmesini \u00f6lene kadar kararl\u0131l\u0131kla savunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in yani pedal \u00e7evirmekten vazge\u00e7medi\u011fi i\u00e7in Alici ayaklanmalar\u0131n yer yer s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullarda, hapsedildi ve hapishanede\u00a0 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc (767 y\u0131l\u0131nda).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130ran’daki rejim kendi y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde ve halk s\u0131n\u0131flar\u0131yla ili\u015fkisinde \u00f6nemli sorunlar ya\u015fayan bir \u00fclke. \u015eimdi denilebilir ki, her \u00fclke bu t\u00fcr sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yor, \u00f6zellikle son yirmi be\u015f y\u0131lda ABD y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kat eden \u00e7atlaklar herkesin malumu. Ancak, \u0130ran’da durum … Okumaya devam et