Daha \u00f6nce \u0130ran’la ilgili olarak yazm\u0131\u015f oldu\u011fum yaz\u0131larda, \u0130ran y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmeden s\u00f6z etmi\u015f, Kas\u0131m S\u00fcleymani, cumhurba\u015fkan\u0131 Reisi suikastlerinin bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck haliyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtmi\u015ftim.<\/p>\n
\u0130ran’da bug\u00fcnk\u00fc rejim genel olarak toplumsal s\u0131n\u0131f formasyonunda, burjuvazinin kompozisyonunda, bu\u00a0 s\u0131n\u0131f\u0131n uluslararas\u0131 finans kapitale eklemlenmesi konusunda \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler meydana getirdi.<\/p>\n
Merkezdeki burjuvaziye \u00e7evre sermayesinin eklemlenmesi, “yeni burjuvalar”\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131yla,\u00a0 burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n\u00a0 genel olarak geni\u015flemesi, sermayenin b\u00fcy\u00fcmesi, ve nihayet, onun belli bir kesiminin devlet olanaklar\u0131yla, tekelle\u015ferek palazlanmas\u0131 temin edildi.<\/p>\n
Bug\u00fcn \u0130ran finans kapitali mevcut rejimin kendisinin daha fazla palazlanmas\u0131na, bunun i\u00e7in zorunlu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc uluslararas\u0131 finans kapitale eklemlenmesine engel olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6rmektedir. Yani d\u00fcn destek olan\u0131n bug\u00fcn k\u00f6stek oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran’da son y\u0131llarda olup bitenlere bu a\u00e7\u0131dan da bakmak gerekiyor.<\/p>\n
Emperyalizm basit\u00e7e, \u0130ran’\u0131n da aralar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131, “k\u00fcresel g\u00fcney” tabir edilen \u00fclkelere d\u0131\u015fsal, onlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda cereyan eden, onlara d\u0131\u015far\u0131dan empoze edilen bir olgu de\u011fildir.<\/p>\n
Her \u015feyden \u00f6nce, emperyalizm belli \u00fclkelerin d\u0131\u015f siyasetine indirgenmemelidir. Emperyalizm, kapitalin dinamiklerinin ya da hareket yasalar\u0131n\u0131n i\u015fleyinin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan bir olgudur. Bir sistem olarak kapitalizmin belli\u00a0 a\u015famadaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla bu sistemin bile\u015fimindeki b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011feleri, g\u00fc\u00e7leri kat eder. \u0130sterseniz, bile\u015fenleri dolay\u0131s\u0131yla i\u00e7sel i\u015fleyi\u015fi olan bir olgu olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekir diyelim.<\/p>\n
Hat\u0131rlayal\u0131m, 1979 “rehine krizi” s\u0131ras\u0131nda \u0130ran devleti, bug\u00fcne g\u00f6re ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7s\u00fcz bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veriyordu. Buna ra\u011fmen ABD y\u00f6netimi o zaman bug\u00fcnk\u00fcne benzer etkili bir m\u00fcdahaleden ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 (1)<\/p>\n
O zaman \u0130ran’da ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumunu yitirmi\u015f merkezdeki b\u00fcy\u00fck sermaye ve b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin \u00f6nemli bir kesimi b\u00f6yle bir Amerikan operasyonunu, ilan etmemi\u015f olsalar da, destekliyorlard\u0131.\u00a0 Ama g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck sermaye, merkezden d\u0131\u015flanm\u0131\u015f ta\u015fra sermayesi,\u00a0 k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahipleri, i\u015f\u00e7iler, k\u00f6yl\u00fcler, genel olarak halk s\u0131n\u0131flar\u0131 rejimin yan\u0131ndayd\u0131lar. \u00dcstelik devrimci ko\u015fullar i\u00e7inde, y\u00fcksek bir devrimci politizasyon seviyesindeydiler (TUDEH ve Halk\u0131n Fedaileri -\u00c7o\u011funluk Kanad\u0131- gibi en etkili sol \u00f6rg\u00fctler de rejimi destekliyorlard\u0131. Bilindi\u011fi gibi, bu destek 1982’deki Irak Sava\u015f\u0131’na kadar devam etmi\u015fti).<\/p>\n
\u0130ran Devrimi geni\u015f halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131, ayaklanmalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. Kat\u0131l\u0131m geni\u015f oldu\u011fu i\u00e7in k\u0131sa say\u0131labilecek bir s\u00fcrede oldu. \u015eah\u0131n devrilmesi \u00fcz\u00fcn s\u00fcrmedi yani. Ancak, devrimin \u00e7abuk ve g\u00f6rece kolay ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 da kitleler ve devrim yeterince radikalle\u015femedi. Bunu da not etmek gerekir.<\/p>\n
Elbette, devrimin bu denli h\u0131zl\u0131 ve kolay ger\u00e7ekle\u015fmesinde devlet g\u00fc\u00e7lerinin, emperyalistlerin dincileri kom\u00fcnistlere tercih etmesinin de rol oynam\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek me\u015frudur.<\/p>\n
Rejim, ge\u00e7mi\u015fteki devrimci enerjisinden, kapasitesinden burjuvaziyi s\u0131n\u0131f olarak takviye etmek, palazland\u0131rmak ad\u0131na \u00e7oktan feragat etti. Bug\u00fcn palazlanm\u0131\u015f finas kapital, ve ona eklemlenmi\u015f “yeni burjuvazi” de -muhtemelen- b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde rejimin de\u011fi\u015fmesini talep ediyorlar.<\/p>\n
Bu arada unutmayal\u0131m, sadece nicelik olarak de\u011fil, nitelik olarak da belli bir ekonomi-politik ve entelekt\u00fcel g\u00fcc\u00fc temsil eden diasporan\u0131n\u00a0 \u0130ran’la canl\u0131 ba\u011flar\u0131 halen devam ediyor.<\/p>\n
\u00d6zcesi, daha \u00f6nce de \u0130ran’la ilgili olarak s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fum gibi, \u0130ran’daki rejim burjuvazinin \u00e7o\u011falmas\u0131na, sermayeyinin yo\u011funla\u015fmas\u0131na gayret ederken, geni\u015f kapsaml\u0131, stratejik bir restorasyona yana\u015fmad\u0131.<\/p>\n
Burada bir parantez a\u00e7arak \u015funu belirteyim: \u0130ran devrimi demokratik bir devrimdi. Monar\u015fist rejim yerine burjuva cumhuriyeti modelinde halk egemenli\u011fini\u00a0 getirdi. Laiklik aya\u011f\u0131 aksad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in elbette bunu tam olarak ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f say\u0131lamaz. Gelgelelim, bu haliyle bile \u015fahl\u0131\u011fa g\u00f6re ilerlemedir.<\/p>\n
\u015eimdi devam edelim, yeni rejim bir yandan siyasal demokrasinin alan\u0131n\u0131 pop\u00fclist bir anlay\u0131\u015fla g\u00f6rece geni\u015fletilirken,\u00a0 siyasal karar organlar\u0131 iyice daralt\u0131ld\u0131 (2) Yani siyasal demokrasi alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek, kararlara kat\u0131l\u0131m\u0131 ya da siyasetin alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek anlam\u0131na gelmiyordu. Tersine, daralmay\u0131 temsil ediyordu.<\/p>\n
Politizasyon d\u00fczeyi de buna g\u00f6re d\u00fc\u015ft\u00fc. Bask\u0131land\u0131. Toplumun depolitizasyonu rejimin pop\u00fclist yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n arkas\u0131nda s\u00fcrekli te\u015fvik edildi (3)<\/p>\n
\u0130ran’a ve m\u00fcttefiklerine ABD ve \u0130srail taraf\u0131ndan bu kadar kolay ve etkili olarak m\u00fcdahale edilebilmesi, \u0130ran y\u00f6netiici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnme(ler) olmadan izah edilemez.<\/p>\n
Hameney’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, \u015feklen S\u00fcleymani’nin, Hamas liderlerinin, Hizbullah liderlerinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmelerine \u00e7ok benziyor (4) ABD ve \u0130srail’in sald\u0131racaklar\u0131, olas\u0131 hedefleri biliniyor. Buna ra\u011fmen bu olaylar\u0131 nas\u0131l izah etmek gerekir, \u00f6zg\u00fcvenden kaynaklanan rahatl\u0131k olarak m\u0131 yoksa \u00e7aresizlik olarak m\u0131? Yoksa, s\u00f6z konusu b\u00f6l\u00fcnmelerle mi? Bence hem b\u00f6l\u00fcnme ve hem de b\u00f6l\u00fcnmenin neden oldu\u011fu \u00e7aresizlik olarak.<\/p>\n
\u00d6te yandan, Reisi suikast\u0131 konusu kapat\u0131ld\u0131. Peze\u015fkiyan’\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131yla y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n\u00a0 bat\u0131l\u0131lar taraf\u0131ndan “liberal” tabir edilen kanad\u0131 hedefine, veyahut hedefinin belli bir a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f oldu. Muhtemelen Hamaney’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi de bu “liberal” kanad\u0131n hanesine art\u0131 olarak yaz\u0131lacak geli\u015fmelere vesile olacakt\u0131r. Daha \u00f6nceki yaz\u0131larda da s\u00f6yledi\u011fim gibi, \u0130ran’daki rejimin art\u0131k bu \u015fekilde devam edemeyece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00f6z\u00fclme a\u015fama a\u015fama m\u0131 yoksa bir vuru\u015fta m\u0131 olacak \u015fimdi bunu g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n
\u0130ran’\u0131n hegemonya kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u00fclke olarak tasfiyesi, emperyalizm dostu b\u00f6lge \u00fclkelerinin egemenlik alanlar\u0131n\u0131n daralt\u0131lmas\u0131na hizmet edecektir. ABD-\u0130srail dostlar\u0131n\u0131n i\u015fini iyice zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Egemen ulusal yap\u0131lar\u0131n erozyonunu h\u0131zland\u0131racakt\u0131r. “Amerikan\u0131n dostlar\u0131” \u00e7ok daha s\u0131k\u0131 “dost” olmak zorunlulu\u011fu duyacaklard\u0131r. Aksi halde paketlenme s\u00f6z konusu olabilecektir. Veyahut hapistekilerle yer de\u011fi\u015ftirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lenecektir diyelim (5)<\/p>\n
\u00dclkemizde fa\u015fizm s\u00fcreci derinle\u015firken, ” K\u00fcrt bar\u0131\u015f\u0131” n\u0131n nereden ve nas\u0131l zuhur etmi\u015f oldu\u011funu bug\u00fcn Irak ve Suriye’nin ard\u0131ndan \u0130ran’a kar\u015f\u0131\u00a0 sald\u0131r\u0131lara bak\u0131nca daha net olarak kavrayabiliyoruz. “K\u00fcrt bar\u0131\u015f\u0131” n\u0131n bu ko\u015fullarda dayat\u0131lacak yeni taleplere g\u00f6re farkl\u0131 mecralara do\u011fru ilerleyece\u011fini s\u00f6ylemek de kehanet olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir.<\/p>\n
Evet buraya kadar gelmi\u015fken tekrar edelim, Amerika’n\u0131n dostlar\u0131 olmaz; ara\u00e7lar\u0131, ma\u015falar\u0131, ya da daha nazik bir ifadeyle, uydular\u0131 olur (ABD’nin miras\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu Britanya emperyalizminin Krali\u00e7e Victoria d\u00f6nemindeki en \u00f6nemli d\u0131\u015f bakan\u0131 ve ba\u015fbakan\u0131 Lord Palmerston bir kez \u015f\u00f6yle demi\u015fti:\u00a0 “Britanya’n\u0131n daimi dostlar\u0131 yoktur; daimi ilgi alanlar\u0131, daimi \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r”.).<\/p>\n
Son olarak, Venezuela’daki geli\u015fmelere de yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim “i\u00e7 cephe” ve pop\u00fclist\u00a0 depolitizasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131labilir. Bu arada yeri geldi, ABD devleti Venezuela devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131 bir silahl\u0131 operasyonla \u00fclkesinden ka\u00e7\u0131rd\u0131. Rusya da Esad’a benzerini yapmad\u0131 m\u0131? Fark, biri haydut\u00e7a di\u011feri nazik\u00e7e(!). (6) Suriye’nin verilmesi, \u0130ran’\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Bakal\u0131m \u0130ran’\u0131n olas\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc kimlerin kap\u0131lar\u0131na dayan\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak ?<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu olanlardan, devrimciler olarak \u00e7\u0131kartaca\u011f\u0131m\u0131z e\u015fsiz dersler var. S\u00fcrekli genelle\u015fen, derinle\u015fen bu kaosun bize paha bi\u00e7ilmez f\u0131rsatlar sunaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 akl\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karmayal\u0131m. \u015eundan ku\u015fkumuz olmas\u0131n: Tarihi halklar yaparlar, ama g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasal \u00f6nderlik, \u00f6nc\u00fcl\u00fckle y\u00f6nlendirildiklerinde. B\u00f6yle bir \u00f6nc\u00fcl\u00fckse, \u00f6ncelikle tarihsel geli\u015fmenin do\u011fru y\u00f6n\u00fcnde konumlanmakla olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
NOTLAR:<\/p>\n
(1) Devrimden hemen sonra “rehine krizi” s\u0131ras\u0131nda, Humeyni, Carter’a seslenerek, bir \u0130slam \u00fclkesine sald\u0131rmak t\u00fcm m\u00fcsl\u00fcmanlara, t\u00fcm \u0130slam \u00fclkelerine sald\u0131rmak anlam\u0131na gelir, hesaplar\u0131n\u0131 ona g\u00f6re yap mealinde a\u00e7\u0131k mesajlar g\u00f6nderiyordu. Yani hen\u00fcz o s\u0131ralarda devrimini, Seyyid Kutb etkisinde,\u00a0 bir “d\u00fcnya devrimi” nin, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 devriminin ba\u015flang\u0131c\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcyordu. \u00c7ok ge\u00e7meden, Irak’la sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, deyim uygunsa, “tek \u00fclkede devrim” anlay\u0131\u015f\u0131na zorunlu olarak geri d\u00f6n\u00fcld\u00fc. Ondan sonra \u0130ran rejimi giderek artan \u00f6l\u00e7\u00fclerde milliyet\u00e7ile\u015fti.<\/p>\n
(2) S\u0131k yap\u0131lan bir yanl\u0131\u015f \u0130ran’\u0131 k\u00f6kten dinci bir devlet olarak g\u00f6rmektir. \u0130ran rejimi me\u015fruiyetinin kayna\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan teokratiktir, do\u011fru, ancak buradan onun k\u00f6kten dinci oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kmaz, \u0130ran s\u0131k s\u00f6yledi\u011fim gibi, pop\u00fclist bir rejime, ya da pop\u00fcler teokratik bir rejime sahiptir. Ne Humeyni ne de onu izleyen liderlikler k\u00f6kten dinciydiler, \u00fclke idaresinde belki yar\u0131 laik diyebilece\u011fimiz bir anlay\u0131\u015f egemendir. Tam anlam\u0131yla laik olabilmesi i\u00e7in me\u015fruiyet kayna\u011f\u0131n\u0131n dinsel olmamas\u0131 gerekir. Humeyni’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar s\u00f6ylemine bak\u0131lacak olursa, k\u00f6kten dinci olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Humeyni, \u0130ranl\u0131 marksist akademisyen Ervand Abrahamian’\u0131n da vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi (Bkz: Khomeinism: Essays on Islamic Republic: University of California Press, 1993; \u00f6zellikle\u00a0 13-38 sayfalar) tipik bir 3.D\u00fcnya pop\u00fclistiydi. S\u0131k s\u0131k mostazafa<\/strong>n\u0131n (ekonomik olarak yoksunla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n)\u00a0 ad\u0131na konu\u015ftu\u011funu, onlar\u0131n hak ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sonuna kadar savunaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Devrimin d\u0131\u015flanm\u0131\u015flar\u0131n, mahrumlar\u0131n devrimi oldu\u011funu vurgulard\u0131.<\/p>\n Devrim bu s\u00f6ylemi sayesinde k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin, k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015f sahiplerinin, \u00e7ar\u015f\u0131-pazar esnaf\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck deste\u011fini kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Buradan onun anti-kapitalist oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kmaz elbette. Ancak pop\u00fclist bir tarzda, kapitalizmin nimetlerinin daha adil payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Bunun uygulamada, merkezden (dolay\u0131s\u0131yla devlet te\u015fviklerinden) d\u0131\u015flanm\u0131\u015f ta\u015fra sermayesinin, genel olarak, g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck sermayenin merkeze ta\u015f\u0131nmas\u0131 gibi somut bir sonucu oldu. Yoksa, yoksul ve yoksunlar\u0131n maddi konumlar\u0131nda anlaml\u0131 bir de\u011fi\u015fme olmad\u0131. Sadece yeni rejimin k\u00fclt\u00fcrel ya da ideolojik s\u00f6ylemleri tesellileri oldu.<\/p>\n \u015eunu yads\u0131m\u0131yorum, \u0130ran’da giderek azalan \u00f6l\u00e7\u00fclerde de olsa toplumun \u00f6nemli bir kesimine sosyal yard\u0131mlar yap\u0131l\u0131yor. Refah devleti uygulamalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Gelgelelim, bug\u00fcn bunlar\u0131n maddi olarak daha \u00f6nce oldu\u011fu kadar bir anlam\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekir. Buna ra\u011fmen bu sosyal politikalar\u0131n bunlardan yararlanan geni\u015f toplum kesimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekonomik anlam\u0131na g\u00f6re politik ve ideolojik anlam\u0131n\u0131n daha bask\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fim. Bug\u00fcn rejimin h\u00e2l\u00e2 k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemeyecek bir toplumsal taban\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131 sadece pop\u00fclist s\u00f6ylemiyle de\u011fil, ama daha \u00e7ok bu i\u015fleviyle a\u00e7\u0131klamak do\u011fru olur. Hatta son y\u0131llardaki kitlesel protestolar muhtemelen bu sosyal politikalar\u0131n maddi olarak eskisi kadar tatmin edici olmamas\u0131yla da alakal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Her ne kadar Humeyni’nin ve rejimin pop\u00fclist s\u00f6ylemi radikal gibi g\u00f6r\u00fcnse de, bunun demagojik, sa\u011fc\u0131, gerici \u00f6z\u00fc ihmal edilmemelidir. Mesela bu hali yap\u0131lan toprak reformunda net olarak g\u00f6rebiliyoruz. \u00d6zel m\u00fclkiyetin dinsel ya da \u015fer’i bak\u0131mdan kutsall\u0131\u011f\u0131 vurgulanarak, m\u00fclk sahipli\u011fini k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 \u00f6nlemlerden daha s\u00fcrecin ba\u015f\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131l\u0131nca, reform iddia edildi\u011fi gibi, topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fcler lehine radikal sonu\u00e7lar do\u011furmad\u0131.<\/p>\n Elbette, devrimin \u00e7ok erken evresinde bir k\u00f6kten dinci duru\u015f vard\u0131. Ancak bu e\u011filim \u00e7ok ge\u00e7meden realpolitik \u00f6ncelikler aras\u0131nda \u00f6nemini yitirdi. Sembolik bir de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131. Zaten \u0130ran \u015eii \u0130slamc\u0131lar\u0131 k\u00f6kten dinci ideolojiyi Arap \u00fclkelerinde s\u00fcrg\u00fcn olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u0131rada, \u00f6zellikle de Seyyid Kutb etkisinde kalarak benimsediler. Devrimin en erken evresindeki \u0130slamc\u0131 s\u00f6ylem Seyyid Kutb’un dilini konu\u015fur ( Bu konuda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir makale i\u00e7in bkz Yusuf \u00dcnal: ‘Sayyid Kutb in \u0130ran” : Journal of Islamic and Muslim Studies, 1-2 November 2016).<\/p>\n Ha bu arada, Humeyni’den sonra gelen gen\u00e7 ku\u015fak din ulemalar\u0131n\u0131n bir \u00e7o\u011fu sermaye sahibi olunca ya da b\u00fcy\u00fck sermayenin organik ayd\u0131nlar\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce, Bat\u0131’da i\u015fleyen haliyle kapitalizme\u00a0 hayranl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirdiler. Neoliberalizmi savundular (\u0130ki d\u00f6nem cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapan Rafsancani bunlar\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak da g\u00f6r\u00fclebilir). Buna da dikkatinizi \u00e7ekmek isterim.<\/p>\n \u0130ran’daki \u0130slamc\u0131 rejimin iktidar\u0131 almas\u0131n\u0131 ve tutmas\u0131n\u0131 siyasal ve ideolojik a\u00e7\u0131lardan T\u00fcrkiye ile k\u0131yaslayarak belki daha iyi anlayabiliriz. Her iki \u00fclke SSCB ile s\u0131n\u0131r kom\u015fusu idi. D\u00fcnyada so\u011fuk sava\u015f b\u00fct\u00fcn \u015fiddetiyle ya\u015fan\u0131rken, iki \u00fclkede, \u00f6zellikle 50’li y\u0131llardan itibaren ( \u0130ran’da 1953 CIA-MI6 darbesinden sonra \u00f6zellikle- bu arada sadece \u015eah\u00e7\u0131lar de\u011fil, o zaman ki mollalar da Musadd\u0131k’a etkin bir bi\u00e7imde muhalifti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Musadd\u0131k laik, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva merkez sol bir milliyet\u00e7iydi. Dincili\u011fe \u015fiddetle kar\u015f\u0131yd\u0131.) \u0130slam dincili\u011fi ideolojik olarak te\u015fvik edildi. \u0130slamc\u0131l\u0131k devlet ve toplum katlar\u0131nda me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Devletin resmi ideolojisinde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir yere sahip oldu. Bu sayede hem devlet i\u00e7inde hem de toplumda palazland\u0131. Oysa kom\u00fcnistler i\u00e7in tam tersi bir durum s\u00f6z konusuydu. “Ye\u015fil ku\u015fak” devrinden s\u00f6z ediyoruz.<\/p>\n Dinin etkisi y\u0131llar i\u00e7inde giderek artt\u0131. Genel olarak sol, \u00f6zel olarak kom\u00fcnistler 1946’dan itibaren, ama \u00f6zellikle de 1953 darbesiyle birlikte a\u011f\u0131r kay\u0131plara, bask\u0131lara\u00a0 maruz kald\u0131lar. Toplumla, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla, sendikalarla\u00a0 ba\u011flar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kopart\u0131ld\u0131. TUDEH’in 1979 devrimi s\u0131ras\u0131nda zay\u0131f kalmas\u0131n\u0131 bu tarihsel arka plan\u0131 dikkate almaks\u0131z\u0131n anlayamay\u0131z. \u0130slamc\u0131lar camileri, din okullar\u0131, \u00e7ar\u015f\u0131-pazar esnaf birlikleri dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok daha geni\u015f ve ileri\u00a0 d\u00fczeyde, elbette a\u00e7\u0131k \u015fekilde \u00f6rg\u00fctl\u00fcyd\u00fcler. TUDEH ve gerilla m\u00fccadelesi veren Fedayin, M\u00fccahidin genel olarak bir ka\u00e7 b\u00fcy\u00fck kente s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, geni\u015f toplum kesimlerinden yal\u0131t\u0131kt\u0131. Geni\u015f toplum kesimlerine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli a\u011flar\u0131 kurmas\u0131na, \u0130slamc\u0131lara tan\u0131nan ayr\u0131cal\u0131klarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, hi\u00e7 bir zaman olanak tan\u0131nmad\u0131. Dahas\u0131, \u0130slam, din monar\u015fi taraf\u0131ndan kom\u00fcnizmin “panzehir”i olarak kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n Yetmi\u015fli y\u0131llarda \u015eiilerin \u0130stanbul’da, Osmanl\u0131 devrinde \u0130ran k\u00f6kenli ticaretin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Valide Han\u0131’nda,\u00a0 do\u011frudan \u0130ran’la ba\u011flant\u0131l\u0131 bir mescitleri vard\u0131 (h\u00e2l\u00e2 da var), oraya gitmi\u015f olanlar ne demek istedi\u011fimi daha iyi anlayacaklard\u0131r. \u015eah devrinde dahi o mescit \u00e7ok etkin bir devrimci faaliyet mekan\u0131yd\u0131. Sonra o zaman \u0130ran’da cami, S\u00fcnni camilerinden farkl\u0131 olarak bir t\u00fcr kafe i\u015flevi de g\u00f6r\u00fcyordu. Toplanma, s\u00f6yle\u015fme, tart\u0131\u015fma, ticari al\u0131\u015fveri\u015f, s\u00f6zle\u015fme yap\u0131lan, bu s\u0131rada \u00fccretsiz \u00e7ay-kahve de ikram edilen ibadethaneydi. H\u00e2l\u00e2 da b\u00f6yle olabilir. Yani camiler, her \u015feyden \u00f6nce, bir sosyalle\u015fme mekan\u0131yd\u0131.<\/p>\n Bir de, unutmayal\u0131m, \u0130ran ve T\u00fcrkiye 70’li, 80’li y\u0131llarda h\u00e2l\u00e2 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak k\u0131rsal toplumlard\u0131.K\u0131rsal n\u00fcfusu bu t\u00fcr \u00fclkeler i\u00e7in geni\u015f tan\u0131ml\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek laz\u0131m. B\u00f6yle olunca, kasabalar\u0131 hatta yer yer kentleri de bu kavramsal \u00e7er\u00e7eveye dahil etmek laz\u0131md\u0131r. Malum, kente g\u00f6\u00e7 edilince hemen kentli olunmuyor.\u00a0 Bir s\u00fcrece ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n (3) Yeri gelmi\u015fken, SSCB’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnde de Leninist \u00f6nc\u00fc parti anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n partiyi ele ge\u00e7irmi\u015f nomenklatura taraf\u0131ndan istismar\u0131 \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Hepsinden \u00f6nce partinin olmazsa olmaz\u00a0 devrimci vasf\u0131 erozyona u\u011fram\u0131\u015ft\u0131 (1917’de a\u00e7\u0131lan d\u00fcnya devrim s\u00fcrecinin 1945’ten sonra d\u00fcnyan\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 yap\u0131sal de\u011fi\u015fimlerin bir sonucu olarak ivme kaybetmi\u015f olmas\u0131n\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc elbette ihmal etmiyorum. Yani ikinci sava\u015ftan sonra yap\u0131lan bar\u0131\u015fla konjonkt\u00fcr devrimci karakterini yitirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. De\u011fi\u015fmi\u015fti. Bu konjont\u00fcre teslim olmak partinin a\u00e7maz\u0131 haline gelecekti. SSCB’dei 20.Kongre, \u00c7in’deki 8.Kongre bu ko\u015fullarda ancak bu konjonkt\u00fcrde ger\u00e7ekle\u015fetirilebilirdi. Sava\u015ftan sonra sosyalist SSCB ve emperyalist ABD ve Britanya aras\u0131nda uzla\u015f\u0131lan denge hali yeni konjonkt\u00fcr\u00fc belirledi. Mesela, sava\u015f \u00f6ncesinin emperyalistler aras\u0131 \u015fiddetli rekabeti sava\u015ftan sonra \u0131l\u0131ml\u0131 s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalabildi. Yine mesela, sosyal demokrasinin emperyalist \u00fclkelerde istikrarl\u0131 y\u00fckseli\u015fi, kom\u00fcnist partilerin de giderek sosyal demokratikle\u015fmesi bu ko\u015fullarda olanakl\u0131 olabildi. Yani hem sosyalistler hem emperyalistler i\u00e7in ko\u015fullar de\u011fi\u015fmi\u015fti. \u0130ki taraf da\u00a0 taviz vermi\u015fti. Mesela, emperyalistler i\u00e7in siyasal liberal demokrasiyi olanakl\u0131 k\u0131lan Keynes\u00e7ilik -tam istihdam, g\u00f6rece y\u00fcksek \u00fccretler, toplam talepte art\u0131\u015f- bir taviz olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bu durumda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ve di\u011fer toplum s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 depolitize edecek ad\u0131mlar, pop\u00fclist s\u00f6ylemlerle gizlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak kararl\u0131l\u0131kla uyguland\u0131. Burada sorun partinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, onun istismar edilerek, siyasetin dar bir kadronun ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131yd\u0131. \u00d6nc\u00fc parti, siyaset kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7ar, demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 te\u015fvik eder. Siyaseti partiye, onun da iyice daralt\u0131lm\u0131\u015f organlar\u0131na hapsetmez. Proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne indirgenemeyece\u011fini bilir. Kabul etmez. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015fe i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tepki verip, direnememesi bu olguyla alakal\u0131d\u0131r.Tabii i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na da bu depolitizasyon i\u00e7in bir bedel \u00f6denecekti: Ekonomizm. Politik s\u0131n\u0131f bilinci yerine, ekonomik s\u0131n\u0131f bilinci te\u015fvik edildi. Biz biliyoruz ki, ikincisi, birincisi olmadan i\u015flevsel olam\u0131yor.<\/p>\n (4) Asl\u0131nda \u0130ran, Amerika’daki 9\/11 olaylar\u0131na kadar, \u00f6zellikle Hatemi ve Ruhani devirlerinde, b\u00f6lgesel sorunlara etkin bir bi\u00e7imde m\u00fcdahil olmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yordu. Hatemi’nin “diyalog” politikas\u0131, Ruhani’nin “yumu\u015fama” politikas\u0131yla daha da ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fclmek istendi.\u00a0 Ancak, ABD taraf\u0131ndan beklenen olumlu yan\u0131t gelmedi. O\u011ful Bush y\u00f6netiminin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 “ha\u00e7l\u0131 seferi” ve ondan sonraki y\u00f6netimler s\u0131ras\u0131nda \u0130ran’a kar\u015f\u0131 uygulanan sert ku\u015fatma stratejisi ve onu takviye eden yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n s\u00fcrekli geni\u015fletilmesi, \u0130ran’\u0131 Suriye, L\u00fcbnan, Filistin, Yemen sorunlar\u0131na etkin bir bi\u00e7imde kat\u0131lmaya y\u00f6neltti. B\u00f6ylece \u0130ran, ABD’nin b\u00f6lgedeki ba\u015f uydusu s\u00f6m\u00fcrgeci \u0130srail’i ku\u015fatarak bir yan\u0131t vermek istedi. Yani emperyalist-siyonist ku\u015fatmaya kar\u015f\u0131 ku\u015fatmayla yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131 do\u011frudan bu emperyalist-siyonist ku\u015fatma stratejisine bir yan\u0131t de\u011fildi. Bilindi\u011fi gibi, \u0130ran’\u0131n ilk n\u00fckleer silah sahibi olma giri\u015fimi 1970’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda, \u015eah d\u00f6neminde ba\u015flam\u0131\u015f, bu yolda belli bir mesafe de kat edilmi\u015fti. Bu\u015fehr kentinde ilk n\u00fckleer tesis kurulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Saddam Irak’\u0131n\u0131 \u0130ran’\u0131n \u00fczerine sald\u0131rtan ABD, muhtemelen Irak’\u0131n 1988’de o tesislere yapt\u0131\u011f\u0131 imha sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 da te\u015fvik etmi\u015fti.<\/p>\n (5) ABD ve \u0130srail’in \u0130ran’a ilk sald\u0131r\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Saadet Partisi’nin \u00dcsk\u00fcdar Meydan\u0131’nda Gazze Mitingi vard\u0131. Ca\u011falo\u011flu’nda, ellerinde Filistin bayraklar\u0131 oldu\u011fu halde Miting’e giden\u00a0 10-15 ki\u015filik (sonradan hepsinin esnaf oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fim) bir grupla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. S\u00f6yle\u015fimiz s\u0131ras\u0131nda onlara “\u0130srail’i, \u0130ran’\u0131 vurmakta oldu\u011fu i\u00e7in de protesto edecek misiniz, \u0130ran’a da destek olacak m\u0131s\u0131n\u0131z” diye sordu\u011fumda,\u00a0 bir sessizlik oldu, aralar\u0131nda en ya\u015fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen (kuyumcu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti), Rumeli \u015fivesiyle konu\u015fan birisi, “yok, \u0130ran’la i\u015fimiz olmaz” dedi. “Niye, \u0130ran \u0130slam devleti de\u011fil mi” diye sorunca, “yok, de\u011fil” dedi. Gruptakilerin bir \u00e7o\u011fu da ba\u015flar\u0131n\u0131yla o ki\u015finin s\u00f6ylediklerini teyit ettiler. Bunun \u00fczerine, “tamam \u0130ran s\u00fcnni de\u011fil, \u015eii mezhebinden , ama \u015eii m\u00fcsl\u00fcman de\u011fil mi” dedim. “Karde\u015fim yanl\u0131\u015f biliyorsun, \u0130slam\u0131n 4 mezhebi var, Hanefi, Maliki, \u015eafi,Hanbeli. \u0130slamda ba\u015fka mezhep yok” diye yan\u0131t verdi. Yani “\u0130slam d\u00fcnyas\u0131” n\u0131n hali bu. \u00d6nceki yaz\u0131lardan birinde \u0130ran ve S.Arabistan aras\u0131ndaki gerilim dolay\u0131s\u0131yla bu duruma de\u011finmi\u015ftim.<\/p>\n (6) Trump ve Putin aralar\u0131nda bir z\u0131mni anla\u015fmaya varm\u0131\u015flard\u0131. Ancak Trump’\u0131n Ukrayna’ya istedi\u011fini yapt\u0131rmas\u0131 \u015fu ana kadar m\u00fcmk\u00fcn olamad\u0131. Hem Trump hem Putin hala umutlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Gelgelelim Avrupa, Rusya’n\u0131n zaferi anlam\u0131na gelebilecek b\u00f6yle bir geli\u015fmenin kendisi i\u00e7in ne anlama gelece\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. B\u00f6yle bir durumda, \u0130ran’\u0131n yenilmesinin b\u00f6lgede yarataca\u011f\u0131 erozyonist geli\u015fmelerin bir benzeri Avrupa’da da ya\u015fanabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Daha \u00f6nce \u0130ran’la ilgili olarak yazm\u0131\u015f oldu\u011fum yaz\u0131larda, \u0130ran y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmeden s\u00f6z etmi\u015f, Kas\u0131m S\u00fcleymani, cumhurba\u015fkan\u0131 Reisi suikastlerinin bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck haliyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtmi\u015ftim. \u0130ran’da bug\u00fcnk\u00fc rejim genel olarak toplumsal s\u0131n\u0131f formasyonunda, burjuvazinin kompozisyonunda, bu\u00a0 s\u0131n\u0131f\u0131n uluslararas\u0131 finans … Okumaya devam et