NEO-L\u0130BERAL MODEL<\/p>\n
Kapitalizmin neo-liberal versiyonu, kapitalizmin zenginliklerin dar, tekelci bir oligar\u015finin elinde toplanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki dinamizmini, spek\u00fclatif e\u011filimini daha da azd\u0131r\u0131r, h\u0131zland\u0131r\u0131r. \u00c7ok daha geni\u015f toplum kesimlerini yoksunla\u015ft\u0131r\u0131r, yoksulla\u015ft\u0131r\u0131r. Ekonomi-politik bak\u0131m\u0131ndan kapitalist toplumlar\u0131n d\u00fczenli i\u015fleyi\u015f, dengeleri g\u00f6zetmek gibi\u00a0 iddialar\u0131n\u0131 tamamen bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. \u0130\u015fsizli\u011fi dramatik \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131r\u0131r. Toplumsal e\u015fitsizlikleri ivmelendirir.<\/p>\n
Bu ko\u015fullarda, toplumsal dengelerin g\u00f6zetildi\u011fi iddias\u0131n\u0131n (ideolojik-) politik ifadesi olarak liberal demokrasi ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kal\u0131r. Uygulamas\u0131 reel olarak yap\u0131lamaz. Oligar\u015fiyle halk s\u0131n\u0131flar\u0131, hatta \u00e7ok daha genel olarak, kitleler aras\u0131ndaki mesafe a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131l\u0131r. Y\u00f6netenler halktan koparlar. Bir me\u015fruiyet sorunu ortaya \u00e7\u0131kar. Y\u00f6netenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan toplumsal r\u0131za \u00fcretiminin\u00a0 ola\u011fan politik ara\u00e7larla yeniden sa\u011flanmas\u0131 neredeyse olanaks\u0131zla\u015f\u0131r. Eskisi gibi y\u00f6netemez olurlar. Kitleler de y\u00f6netenlere inan\u00e7lar\u0131n\u0131 dramatik olarak kaybederler.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, neo-liberal anlay\u0131\u015f, kapitalizmin do\u011fas\u0131nda bulunan b\u00fct\u00fcn olumsuzluklar\u0131n h\u0131zla, toplumsal bak\u0131mdan \u00f6ncelenmemi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kapsaml\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi itibar\u0131yla en br\u00fctal \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Siyasal me\u015fruiyet ve y\u00f6netememe sorununu y\u00fckseltir.<\/p>\n
Neo-liberalizmin y\u00fckselmesiyle birlikte bir fa\u015fistle\u015fme s\u00fcreci de devreye sokulmu\u015f olur. Burjuva diktat\u00f6rl\u00fckleri fa\u015fistle\u015fme s\u00fcrecine girerler.<\/p>\n
Sosyalist blo\u011fun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra s\u00fcre\u011fen stagnasyon krizleri i\u00e7inde debelenen kapitalizm, krizden \u00e7\u0131kmak i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ve \u015furada ya da burada ancak b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck hayata ge\u00e7irebildi\u011fi (mottosu “liberalle\u015fme, \u00f6zelle\u015ftirme, k\u00fcreselle\u015fme” olan) neo-liberal politikalar\u0131, art\u0131k engelsiz ya da p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir bi\u00e7imde uygulayabilece\u011fi f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015ftu.<\/p>\n
\u0130lgin\u00e7 bir bi\u00e7imde, bu neo-liberal anlay\u0131\u015f, emperyalizmin s\u00f6m\u00fcrgecilik sonras\u0131 d\u00f6nemde\u00a0 sosyalist d\u00fcnyan\u0131n geni\u015fleme potansiyelini\u00a0 s\u00fcrekli canl\u0131 tutan bir sorun olarak \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya tabir edilen \u00fclkelere y\u00f6nelik programatik hamlelerinin kapsam\u0131na Deng devri \u00c7in’ini de dahil etti. Dahas\u0131, ona \u00e7ok ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir yer verdi.<\/p>\n
Bu neo-liberal programa, ya da isterseniz, modele g\u00f6re,\u00a0 emperyalistler s\u00fcre\u011fen stagnasyonu a\u015fmak i\u00e7in s\u0131nai faaliyetlerini (s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminin ya da kentle\u015fmenin bakiyesi olarak g\u00f6r\u00fclmesi gereken) geni\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla ucuz emek-g\u00fcc\u00fc kaynaklar\u0131na, ucuz hammadde kaynaklar\u0131na sahip 3.D\u00fcnya \u00fclkelerine ta\u015f\u0131yacak, bu \u00fclkelerin, kendilerine tan\u0131nan bu olanak sayesinde, ihracat odakl\u0131 ekonomilere sahip olmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edeceklerdi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6zellikle de ABD’nin\u00a0 kendisi, bu \u00fclkelerin ihra\u00e7 ettikleri sanayi \u00fcr\u00fcnlerinin ba\u015fl\u0131ca al\u0131c\u0131s\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n
Yani \u00c7in, Taiwan, G.Kore, Singapur, Vietnam, Hindistan, Brezilya, Meksika gibi 3.D\u00fcnya’ya dahil \u00fclkeler esas olarak ihra\u00e7 eden \u00fclkeler konumuna ge\u00e7erken,\u00a0 ABD’nin kendisi art\u0131k, esas olarak bir ithalat \u00fclkesi haline gelecekti.<\/p>\n
Yaln\u0131z, modelin bu ilk aya\u011f\u0131n\u0131 tamamlayan olmazsa olmaz di\u011fer bir ayak olarak, artan ihracatlar\u0131 nedeniyle ticaret fazlas\u0131 verecek 3.D\u00fcnya \u00fclkeleri bu s\u00f6z konusu fazlalar\u0131n\u0131 mutlaka dolar olarak, tercihen, ABD banka ve finans kurulu\u015flar\u0131nda de\u011ferlendireceklerdi. B\u00f6ylece, ABD’nin ve di\u011fer geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerin\u00a0 stagnasyondan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu sanayiden \u00e7\u0131kma aya\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra global d\u00fczeyde finansalla\u015fma da, yani ikinci tamamlay\u0131c\u0131 ayak da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olacakt\u0131.<\/p>\n
Bu model, bir s\u00fcre i\u00e7in de olsa, ger\u00e7ekten de, emperyalist metropollerde, bu arada, 3.D\u00fcnya’da, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesine,\u00a0 emek \u00fcretkenli\u011finin artmas\u0131na, istikrarl\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcmeye yol a\u00e7t\u0131. Tabii bu b\u00fcy\u00fcme kalk\u0131nma anlam\u0131na gelmiyordu. Tersine, servetlerin \u00e7ok daha az elde toplanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n
Modelin i\u015fledi\u011fini g\u00f6ren di\u011fer emperyalist \u00fclkeler ve 3.D\u00fcnya’n\u0131n di\u011fer \u00fclkeleri de modele dahil olmak i\u00e7in daha cesaretli davrand\u0131lar. Tabii, modeli benimsemek yetmiyordu, s\u00f6z konusu \u00fclkelerin o zamana kadar deneyimlemekte olduklar\u0131 sadece ekonomik de\u011fil, politik ve k\u00fclt\u00fcrel anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirmeleri, kendilerini yeni duruma uyarlamalar\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc neo-liberalizm b\u00fct\u00fcnsel bir anlay\u0131\u015ft\u0131: Liberalle\u015fme, yani devlet m\u00fcdahalecili\u011fini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakma; \u00f6zelle\u015ftirme, yani kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc dramatik \u015fekilde k\u00fc\u00e7\u00fcltme, ekonomik ve toplumsal s\u00fcbvansiyonlar\u0131 en aza indirme; k\u00fcreselle\u015fme, yani s\u0131cak para giri\u015flerine s\u0131n\u0131rs\u0131z olanak tan\u0131ma, sermaye kontrollerini ortadan kald\u0131rma, finans hareketlerinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ekonomik, politik, hukuksal zemini temin etme.<\/p>\n
Elbette, bu gereklerin bildi\u011fimiz teritoryal egemen ulus-devlet formu i\u00e7inde uygulanmas\u0131 zordu. A\u015f\u0131lmas\u0131 kolay olmayan \u00e7eli\u015fkilerin, toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n y\u00fckselmesine neden olacakt\u0131. Bu noktada, burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn her zaman el alt\u0131nda tuttu\u011fu, kibarca “ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal” tabir edilen fa\u015fizm alternatifi devreye sokulacakt\u0131. Uluslararas\u0131 engellerse, yine emperyalist zor mekanizmalar\u0131, bunlar\u0131n olmazsa olmaz\u0131 olan askeri darbeler, “renkli devrimler”, sava\u015flar yoluyla a\u015f\u0131lacakt\u0131.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, bu s\u00f6z konusu modelin t\u0131kanarak \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc 2008’deki spektak\u00fcler depresyonla ilan edilmi\u015fti.<\/p>\n
Model finali, onun ba\u015f senaristi ve y\u00f6netmeni olan ABD’nin, kapitalist sistemin esas o\u011flan\u0131, ba\u015f belas\u0131 olan,\u00a0 toplam talep yetersizli\u011finin neden oldu\u011fu a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim, ve uygulad\u0131\u011f\u0131 “yeni” modelin de iyice azd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 -normal ko\u015fullarda kapanmas\u0131 olanaks\u0131z- cari a\u00e7\u0131klar\u0131 nedeniyle havlu atmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n
\u015eimdi \u00f6ncelikle \u015funu s\u00f6ylemeliyim: Bu model yeni de\u011fil. 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde ba\u015f g\u00f6steren ilk b\u00fcy\u00fck kriz s\u0131ras\u0131nda da uygulanmak istenmi\u015fti. O zaman\u0131n d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131, emperyalistleraras\u0131 rekabet, \u00f6zellikle de yeni y\u00fckselen Alman emperyalizminin Britanya hegemonyas\u0131na meydan okumas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla buna olanak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilemedi. Hegemonya krizi bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Sava\u015f, soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm olamad\u0131. Tersine, sosyalist d\u00fcnya sisteminin do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, daha da karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rd\u0131.\u00a0 Hegemonya krizi art\u0131k Britanya’n\u0131n ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131 kadar a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece, neo-liberal hayallerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ba\u015fka bir bahara \u00f6telendi.<\/p>\n
Bu bahar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in Sovyet sisteminin \u00e7\u00f6kmesi \u00f6nko\u015fuldu. Emperyalistler o zamana kadar kendi aralar\u0131ndaki rekabet, meydan okuma sorunlar\u0131n\u0131 kanl\u0131 sava\u015flarla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Sovyet engelini tek kur\u015fun atmadan a\u015ft\u0131lar. Bu nas\u0131l olmu\u015ftu? \u00c7\u00fcnk\u00fc Sovyetleri y\u00f6neten restorasyoncu kadrolar b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131 istemi\u015flerdi. Kapitalist restorasyon bu y\u00fczden kans\u0131z ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n
Ge\u00e7erken, en kanl\u0131 restorasyonun \u00c7in’de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. K\u00fclt\u00fcr Devrimi restorasyoncu g\u00fc\u00e7lerle devrimci g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki i\u00e7 sava\u015ft\u0131. Mao Zedung ‘un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, dengeyi birinciler lehine bozunca\u00a0 yeni d\u00fczen y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6nceki yaz\u0131larda buna belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011finmi\u015ftim.<\/p>\n
1991’de yetkin haliye ba\u015flat\u0131lan modele geri d\u00f6nelim. Elbette, modelin i\u015fleyi\u015fi bir \u00e7ok i\u00e7 ve d\u0131\u015f \u00e7eli\u015fkilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. Emek-g\u00fcc\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda, sermayenin, metalar\u0131n hizmetlerin k\u00fcresel \u00e7apta engelsiz ak\u0131\u015f\u0131na olanak tan\u0131nmas\u0131na dayanan model, \u00f6ncelikle emperyalistlerin kendi \u00fclkelerinin emek\u00e7ileri \u00f6n\u00fcnde her f\u0131rsatta\u00a0 \u00f6v\u00fcnd\u00fckleri “y\u00fcksek \u00fccretler” in art\u0131k art\u0131k eskisi kadar y\u00fcksek olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc emperyalist merkezlerdeki sanayi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn daha ucuz oldu\u011fu 3.D\u00fcnya \u00fclkelerine ta\u015f\u0131n\u0131nca, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler ve 3.D\u00fcnya \u00fclkelerindeki \u00fccretler aras\u0131ndaki fark birinciler aleyhine epey kapanm\u0131\u015ft\u0131. Kapanm\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc, halen geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde faaliyet g\u00f6steren sanayilerin geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerde \u00fcretilen ayn\u0131 \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in \u00f6dedikleri maliyet aleyhteki \u00fccret farkl\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle hayli artm\u0131\u015ft\u0131. Rekabet \u015fans\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, art\u0131k geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde de\u00a0 “d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccret kapitalizmi” vaka haline geldi.<\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde, en ba\u015fta da tabii ABD’de, olu\u015fan toplam talebin yetersizli\u011fi, g\u00f6rece “d\u00fc\u015f\u00fck” faizli konut veya t\u00fcketici kredileriyle\u00a0 a\u015f\u0131lmak istendi. Talepteki \u00e7\u0131lg\u0131n bor\u00e7land\u0131rmaya dayal\u0131 g\u00f6reli canlanma belli mal ve hizmetlerin fiyatlar\u0131nda balonla\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131. Spek\u00fclatif fiyatlar, \u00f6denmesi olanakl\u0131 olmayan bor\u00e7lar\u0131 artt\u0131rd\u0131. Sistem \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n
Ge\u00e7erken \u015funu da hat\u0131rlatmak isterim: Neo-liberal uygulama her zaman, her yerde spek\u00fclasyon yarat\u0131r. Spek\u00fclasyondan beslenir. Spek\u00fclatiftir yani. Onunla var olur, sonunda da onunla yok olur.<\/p>\n
Pekiy, 3.D\u00fcnya emek\u00e7ileri i\u00e7in i\u015fler iyi gidiyor muydu? Ne gezer! S\u0131cak paraya ula\u015fmak kolayla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerde kullan\u0131lan teknolojiler 3.D\u00fcnya \u00fclkelerine de girebiliyordu.\u00a0 Bu \u00fclkelerin bir \u00e7o\u011funda sanayinin teknolojik d\u00fczeyi, ya da isterseniz, sermayenin organik bile\u015fimi teknoloji lehine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi. Emek \u00fcretkenli\u011fi, verimlilik artt\u0131. Buna kar\u015f\u0131, ta modern zaman\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri orada haz\u0131r bulunan yedek emek-g\u00fcc\u00fc ordusunun saflar\u0131 daha da kalabal\u0131kla\u015ft\u0131. Bu sayede, zaten d\u00fc\u015f\u00fck olan \u00fccretleri daha da a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7ekmek olanakl\u0131 oldu. Bu \u00fclkelerin bir \u00e7o\u011funda, \u015fu ya da bu derecede tahribata yol a\u00e7an, bir talep yetersizli\u011fi, yani a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim vakas\u0131 zuhur etti.<\/p>\n
3.D\u00fcnya’n\u0131n ba\u015f\u0131na gelen bu kadarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131. S\u00fcbvansiyonlar\u0131n kalkmas\u0131, ulusal tar\u0131ma dev uluslararas\u0131 tekellerin el atmas\u0131, uluslararas\u0131 dev tekellerle, online olarak da faaliyet g\u00f6sterebilen perakende zincirleriyle\u00a0 rekabet olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmayan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretiiciler, k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta sermayeli i\u015fletmeler batt\u0131. Yani ilkel birikimin \u00e7ok a\u015fina olunan bir t\u00fcr\u00fc marifetiyle yutuldular. \u0130\u015fsiz emek-g\u00fcc\u00fc rezervleri s\u00fcrekli takviye edildi. Ediliyor.<\/p>\n
Bu arada, d\u00fcnyada artan ulusal ve uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekli \u00e7eli\u015fkiler, \u00e7at\u0131\u015fmalar, irili ufakl\u0131\u00a0 sava\u015flar da, d\u00fcnya ekonomisinde bir yava\u015flamaya neden oldu\u011fu i\u00e7in ihracat\u0131n, \u00f6zellikle de d\u0131\u015f bor\u00e7 odakl\u0131 3.D\u00fcnya \u00fclkelerinin ihracatlar\u0131n\u0131n dramatik olarak d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7\u0131yor. B\u00f6ylece bu \u00fclkelerin de cari a\u00e7\u0131klar\u0131, bor\u00e7 krizleri yak\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara gebe hale geliyor.<\/p>\n
Burada, b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerin neden oldu\u011fu ya da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkili oldu\u011fu malum toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel sorunlardan bahsetme gere\u011fi dahi duymuyorum.<\/p>\n
Tekrar edelim, geli\u015fmi\u015f kapitalist devletler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim ya da toplam talepteki yetersizlik sorununun ayn\u0131 zamanda cari a\u00e7\u0131klar\u0131n ya da \u00f6demeler dengesi a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n devasa boyutlara\u00a0 ula\u015fmas\u0131na neden oldu\u011funa\u00a0 tan\u0131k oluyoruz. Bor\u00e7 krizi kapanmaz ve s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen bir kara delik olarak kapitalizmin ba\u011fr\u0131nda yerini al\u0131yor. Bu kez \u00f6zellikle ABD gibi en ileri kapitalist kalenin sorunu en fazla hisseden \u00fclke oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Evet \u00c7in belli bir s\u00fcre s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen cari fazlas\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ABD’de b\u0131rak\u0131yordu. Ancak bu fazla o kadar artt\u0131 ki, ABD’ye b\u0131rak\u0131lan ancak devede kulak mesabesinde kald\u0131. Yani\u00a0 ABD kendisini, kendi kurgulad\u0131\u011f\u0131 oyunun ma\u011fduru olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken, bu ko\u015fullarda ABD, \u00c7in rekabetini sadece “ticaret sava\u015flar\u0131” olarak tabir edilen g\u00fcmr\u00fck, ek vergiler vb \u00f6nlemlere a\u015famaz. A\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu sava\u015flar\u0131n en g\u00f6z\u00fc kara sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olarak ortaya at\u0131lan Trump \u00e7ark etti. Ya da daha do\u011fru bir ifadeyle, vites k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fc diyelim. ABD’nin ba\u015f\u0131na iki partiden hangisi gelirse gelsin, \u00fccretleri daha da d\u00fc\u015f\u00fcrmek zorunda kalacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD sanayisini, Trump’\u0131n demagojik s\u00f6yleminde oldu\u011fu gibi, ihya etse de, 3.D\u00fcnya sanayisiyle rekabet edebilmek i\u00e7in \u00fccret farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kendi lehine ortadan kald\u0131rmak zorundad\u0131r. Yani d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler \u015fartt\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck \u00fccreti s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lmak i\u00e7inse, s\u00fcrekli geni\u015fleyen bir yedek i\u015f\u00e7i ordusuna ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n
Malum, d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler ve artan i\u015fsizlik toplam talep yetersizli\u011fi d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc devreye sokar,\u00a0 dolay\u0131s\u0131yla a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim krizlerinin g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fck \u00fccret kapitalizminin uygulamaya kondu\u011fu her yerde, bu arada, ABD’de de, i\u015fin ba\u015flar\u0131nda polis devleti ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Nitekim, o\u011ful Bush devrinde bunun \u00f6n egzersizleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Obama devrinde olu\u015fturuldu.<\/p>\n
Ancak, bir s\u00fcre sonra bunun da yeterli olmayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. \u015eimdi fa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fck devreye sokulmak isteniyor.\u00a0 Emperyalizmin o eski “mutlu y\u0131llar\u0131”nda (a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6nemi) i\u015f\u00e7i aristokrasisi “liberal demokrasi” si ile \u00f6v\u00fcn\u00fcyordu. \u015eimdi emperyalist devletler fa\u015fistle\u015firken, ilk \u00fczeri \u00e7izilen bu aristokrasi oldu. S\u00fcre\u00e7 devam ediyor.<\/p>\n
EMPERYAL\u0130ZM VE FA\u015e\u0130ZM<\/p>\n
Kapitalizm her zaman kab\u0131na s\u0131\u011fmayan, s\u00fcrekli birikim yapma, bunun i\u00e7inse, geni\u015fleme ihtiyac\u0131 duyan bir sistemdir. Dolay\u0131s\u0131yla asl\u0131nda sermayenin geni\u015fleme e\u011filim tarz\u0131 veya \u015feklindeki farkl\u0131l\u0131klar bir yanda tutulursa, kapitalizm her zaman emperyalisttir.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, Lenin, emperyalizm kuram\u0131n\u0131 olu\u015ftururken, Hobson ve Hilferding gibi iki sosyal demokrat\u0131n tezlerinden geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlanm\u0131\u015ft\u0131. Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, emperyalizm ulusal temelli sanayi ve finans sermayesinin temerk\u00fcz\u00fcyle y\u00fckselen finans kapital etraf\u0131nda, onun sadece ulusal de\u011fil, ama daha karakteristik veya belirleyici olarak uluslararas\u0131 etkinlikleriyle a\u00e7\u0131klan\u0131yordu.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn tan\u0131msal \u00f6neme sahip uluslararas\u0131 devinimlerine ra\u011fmen bu finans kapital ulusal men\u015feliydi. Ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6ncelikliydi. Kendi finans oligar\u015filerinin kontrol\u00fcnde, rekabet halindeki emperyalist \u00fclkeler d\u00fcnyay\u0131 etki alanlar\u0131na b\u00f6lerek, ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kendi aralar\u0131nda payla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. B\u00f6ylece, finans kapitalin bu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, emperyalist ulusal devletler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerin artmas\u0131n\u0131,\u00a0 d\u00fcnya sava\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir i\u015fleve sahipti.<\/p>\n
Gelgelelim, 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda tek ayakta kalan emperyalist \u00fclke olarak ABD’nin di\u011fer emperyalist \u00fclkeleri ekonomik olarak aya\u011fa kald\u0131rmakta, y\u00f6nlendirmekte oynad\u0131\u011f\u0131 rol, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131 ba\u015flat\u0131p, onlar\u0131 uydula\u015ft\u0131rarak kendi etraf\u0131nda hizaya sokmas\u0131, “dolar\u0131n alt\u0131n kadar de\u011ferli” oldu\u011funu onlara kabul ettirmesi gibi etkenler sayesinde Amerikan finans kapitali, “pax- Americana” ya entegre olan di\u011fer geli\u015fmi\u015f ya da geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin finans kapitallerini kendi kontrol\u00fcne ald\u0131. Yani hegemonyas\u0131n\u0131 kabul ettirdi. Elbette, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, bu hegemonyan\u0131n konsolidasyonu i\u00e7in \u00e7e\u015fitli ekonomi-politik etaplar ge\u00e7ildi.\u00a0 Sonu\u00e7 olarak, Amerikan temelli gibi g\u00f6r\u00fcnse de, finans kapital ve tabii finans kapital oligar\u015fisi giderek ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayarak uluslararas\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131.<\/p>\n
1991’den sonra ya\u015fanan geli\u015fmeler, neo-liberal \u00f6nlemler, sermaye kontrollerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, sermayenin global \u00e7apta ak\u0131\u015f\u0131 \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, finans-kapitali olu\u015fturan sermaye bile\u015fimi i\u00e7inde finans\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ncelenmemi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde artmas\u0131, ve tabii bu geli\u015fmeleri kuramsal\u00a0 olarak te\u015fvik eden, ideolojik olarak me\u015frula\u015ft\u0131ran\u00a0 T.Kuhn’un s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi anlamda, bir neo-liberal epistemolojik camian\u0131n sisteme entegre b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde, b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 tart\u0131\u015fma platformlar\u0131nda etkinlik g\u00f6stermesi, uluslararas\u0131 finans kapitalin kendi ba\u015f\u0131na, ulusal kaygular\u0131 olmayan bir varl\u0131k haline geldi\u011fini tescilledi.<\/p>\n
Elbette, her finans kapitalin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke, bir ulus devlet\u00a0 vard\u0131r. Ancak bu uluslararas\u0131 finans-kapital sadece kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetir, hi\u00e7 bir ulusun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmez. \u00c7e\u015fitli nedenlerle ya da\u00a0 zorunluluklarla g\u00f6zetiyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc durumlarda bile bu tavr\u0131 sahici de\u011fildir.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 finans kapital ve onun yol verdi\u011fi oligar\u015fi, tek tek \u00fclkelerin finans kapitallerinin ve oligar\u015filerinin aritmetik toplam\u0131na e\u015fitlenemez. Bir toplamdan de\u011fil, bir i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7i\u015ften, kayna\u015fmadan s\u00f6z edebiliriz. Onun bile\u015fiminde geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerden k\u00f6kenlenen sermaye de var. 3.D\u00fcnya \u00fclkelerinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f sermaye de.<\/p>\n
K\u00fcreselle\u015fme denen \u015fey, asl\u0131nda, finans-kapitalin bu uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir\u00a0 \u015fekilde ifadesidir.<\/p>\n
Sonra, baz\u0131 marksist ekonomistler, okuyorum, finans sermayesinin sanayi sermayesini ikincil konuma itti\u011fini, hatta h\u0131zlar\u0131n\u0131 alamay\u0131p, sanayi sermayesinin devrinin sona erdi\u011fini iddia ediyorlar. Bu yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Do\u011frusu, bu yeni durumda, iki sermaye aras\u0131ndaki s\u00f6z konusu kayna\u015fman\u0131n nerede ba\u015flay\u0131p nerede bitti\u011fini ay\u0131rt etmek zordur. Bu do\u011frultuda\u00a0 bir \u00e7aba politik bak\u0131mdan gerekli de de\u011fildir. Elon Musk \u00f6rne\u011fine daha \u00f6nceki yaz\u0131larda de\u011finmi\u015ftim. Onun temsil etti\u011fi korporasyonlar muazzam bir s\u0131nai faaliyeti ama yan\u0131 s\u0131ra da muazzam bir finansal faaliyeti, borsa spek\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 vs yi y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Bu iki sermaye aras\u0131nda da bir i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7me, kayna\u015fma hali var.<\/p>\n
Kapitalist d\u00fcnyada, Wall Street, City of London gibi finans merkezleri sermayenin oyununun sergilendi\u011fi ba\u015fl\u0131ca kurumlar olduklar\u0131ndan ve oralarda sadece ekonominin finansal g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc \u00fczerinden i\u015flem yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan sanayi sermayesini de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak finans \u00fczerinden okuyoruz. Finansal faaliyetlerdeki art\u0131\u015f, sanayi faaliyetlerinden kopuk, hele onu d\u0131\u015flayan bir anlay\u0131\u015fla\u00a0 \u00a0izah edilemez. Yani eksik olur.<\/p>\n
\u00d6zcesi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn finans kapitali zorunlu olarak sanayiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmayabilir. Tamam. Ancak, sanayiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak da g\u00f6r\u00fclmemesi gerekir.\u00a0 Elbette, dar anlamda, sermayenin finansal i\u015flevinden de\u011fil, finans olarak sermayeden s\u00f6z ediyoruz. Bu ba\u011flamda, finansalla\u015fmaya vurguyla anlat\u0131lmak istenen, sanayi \u00fcretimindeki sermayenin bile finans sermayesi gibi i\u015fliyor olmas\u0131, \u00f6yle bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip olmas\u0131d\u0131r. Musk \u00f6rne\u011fini verdim. Sanayi \u00fcretimi yapt\u0131\u011f\u0131 konumda bile finans kurulu\u015fu gibi i\u015fliyor. Yani kimdi hat\u0131rlam\u0131yorum \u015fimdi, Musk i\u00e7in “onun \u00fcretime \u00f6zel bir ilgisi yok” mealinde bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015fti. Do\u011fru. Esas gayesi, k\u00e2r, m\u00fcmk\u00fcn olan en h\u0131zl\u0131 \u015fekilde spek\u00fclatif k\u00e2rlar elde etmek. Sanayi, finans i\u00e7in gerekli sermaye tedarikinin bir arac\u0131 olarak\u00a0 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor(Bu ili\u015fkinin daha iyi kavranabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan P.Sweezy ve H.Magdoff’un Monthly Review Press’ten \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Stagnation and Financial Explosion adl\u0131 kitab\u0131yla Utsa Patnaik ve Prabhat Patnaik’in yine Monthly Review Press’ten \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan\u00a0 Capital and Imperialism adl\u0131 kitab\u0131na bak\u0131labilir. Birinci kitab\u0131n y\u0131llar \u00f6nce bir T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisini yapm\u0131\u015ft\u0131m. Bulabilirsem, buraya koyaca\u011f\u0131m)<\/p>\n
Bak\u0131n Musk dedik, hat\u0131rlayal\u0131m, Trump’\u0131n ilk ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde has\u0131m g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vermi\u015fti. \u015eimdiki d\u00f6nemine can ci\u011fer kuzu sarmas\u0131 olarak ba\u015flad\u0131lar. “Bakanlar\u00fcst\u00fc bir bakan” olarak Trump’\u0131n kabinesinde yer ald\u0131. Sonra aralar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Tekrar has\u0131m g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc verdiler. Herhalde Musk, tak\u0131m\u0131na dahil olarak Trump’\u0131 kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 kimi politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek konusunda, ilk elden,\u00a0 ikna edebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Olmad\u0131. Neden olmad\u0131\u011f\u0131na daha sonra a\u015fa\u011f\u0131da Trump vakas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken de\u011finece\u011fim.<\/p>\n
Her neyse, Musk uluslararas\u0131 finans-kapitalin oligarklar\u0131ndan birisi. \u0130roni olsun,, ulusal men\u015fei bile net olarak belli olmad\u0131\u011f\u0131, ya da kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in numune olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
\u015eimdi tekrar edelim, bu uluslararas\u0131 finans kapitalin ve onun oligarklar\u0131n\u0131n herhangi bir \u00fclkeye, ulusa, ulusal \u00e7\u0131kara hatta herhangi bir \u00fcretim sekt\u00f6r\u00fcne \u00f6zel bir ilgileri yoktur. Onlar i\u00e7in tek \u00f6nemli \u015fey, spek\u00fclatif k\u00e2rlar\u0131n\u0131 en h\u0131zl\u0131 \u015fekilde elde edebilmeleri i\u00e7in gerekli uluslararas\u0131 zeminin bulunmas\u0131, sermayenin p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir \u015fekilde, engellemeden ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n k\u00fcresel d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fmesidir. Bu bak\u0131mdan, d\u00fcnyan\u0131n bloklara, kutuplara ayr\u0131lmas\u0131na, korumac\u0131 uygulamalara, sermaye kontrollerinin devreye sokulmas\u0131na, yani ulusal, b\u00f6lgesel engellemelere \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar.\u00a0 Trump, bu hedeflerin ger\u00e7ekle\u015fmesine hizmet etti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, onlar i\u00e7in i\u015flevseldir. Ancak, Trump, (\u00fclkesinin emperyalist sistemi kollayan, koruyan en \u00f6nemli siyasal ve askeri g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla) “herkes, her \u00fclke neo-liberal kurallara uygun hareket etmek zorunda, ama biz hari\u00e7” anlay\u0131\u015f\u0131na sahip oldu\u011fu i\u00e7in uluslararas\u0131 finans kapital oligar\u015fisini belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde tedirgin ediyor. Bununla birlikte, neo-liberal sisteme tam olarak entegre olmamakta direnen, kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir uluslararas\u0131 politikay\u0131 savunan\u00a0 \u00fclkelere y\u00f6nelik bask\u0131 ve m\u00fcdahale politikalar\u0131n\u0131 da destekliyorlar.<\/p>\n
\u00d6zcesi, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm h\u00e2l\u00e2 Lenin’in bize anlatt\u0131\u011f\u0131 emperyalizm. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fgin tek fark, onun zaman\u0131nda hen\u00fcz n\u00fcve halinde dahi g\u00f6r\u00fcnmeyen, finans kapitalin ve finans oligar\u015fisinin bug\u00fcn uluslararas\u0131la\u015fm\u0131\u015f, uluslar\u00fcst\u00fc, kendi ba\u015f\u0131na bir varl\u0131k haline gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu finans-kapital, 70’li y\u0131llarda,\u00a0 yani hen\u00fcz kendi ba\u015f\u0131na uluslararas\u0131 bir varl\u0131k haline gelmemi\u015f oldu\u011fu bir s\u0131rada,\u00a0 devletlerin ondan \u00f6zerkli\u011fi konusu sol camiada tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Avrupa kom\u00fcnizminin “yap\u0131salc\u0131-Marksist” kuramc\u0131s\u0131 Poulantzas, devletin finans-kapitalden g\u00f6reli \u00f6zerkli\u011fini savunmu\u015ftu. Ancak do\u011fru olan tersiydi. Finans-kapital devletten \u00f6zerkti. B\u00f6ylece d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131 uygun olunca, uluslararas\u0131 bir varl\u0131k haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesi zor olmad\u0131.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, neo-liberal k\u00fcreselle\u015fme devreye girince, \u015furada ve burada baz\u0131 solcular art\u0131k Lenin’in s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi emperyalizmin sona erdi\u011fini, daha mutedil veya liberal bir emperyalizmin, veyahut art\u0131k “yeni-emperyalizm” in s\u00f6z konusu oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. Emperyalizm yok, “\u0130mparatorluk” var ; hatta “Kautsky sonunda hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131” diyenleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce akl\u0131ma\u00a0 G.Lukacs’\u0131n bir saptamas\u0131 geliyor. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyordu Lukacs: ” Ne zaman birisi \u00e7\u0131k\u0131p Marx’\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, Marx’\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6ylese, vard\u0131\u011f\u0131 yerin hep Marx \u00f6ncesi oldu\u011funu tespit ediyorum” .<\/p>\n
DEVAM EDECEK…<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
NEO-L\u0130BERAL MODEL Kapitalizmin neo-liberal versiyonu, kapitalizmin zenginliklerin dar, tekelci bir oligar\u015finin elinde toplanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki dinamizmini, spek\u00fclatif e\u011filimini daha da azd\u0131r\u0131r, h\u0131zland\u0131r\u0131r. \u00c7ok daha geni\u015f toplum kesimlerini yoksunla\u015ft\u0131r\u0131r, yoksulla\u015ft\u0131r\u0131r. Ekonomi-politik bak\u0131m\u0131ndan kapitalist toplumlar\u0131n d\u00fczenli i\u015fleyi\u015f, dengeleri g\u00f6zetmek gibi\u00a0 iddialar\u0131n\u0131 tamamen bo\u015fa … Okumaya devam et