D\u00fcn gece ajanslardan bir haber ge\u00e7ti. Buna g\u00f6re, ABD’nin, Suriye’de b\u00fcy\u00fck bir askeri y\u0131\u011f\u0131nak yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyordu. Irak’tan \u00e7\u0131kan Amerikan askeri konvoylar\u0131n\u0131n Suriye’ye b\u00fcy\u00fck \u00e7apta askeri ara\u00e7 gere\u00e7 sevk etmekte oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Sevkiyat\u0131n halen s\u00fcrmekte oldu\u011fu da haberde belirtiliyordu. <\/p>\n\n\n\n
Ba\u015f\u0131ndan beri, Suriye’deki son geli\u015fmenin as\u0131l mimar\u0131n\u0131n ABD oldu\u011fu biliniyordu. T\u00fcrkiye ve \u0130srail, ABD’nin talebi do\u011frultusunda bu son Suriye operasyonda yer ald\u0131lar. Bundan ku\u015fku duymamak gerekir. <\/p>\n\n\n\n
Bu sevkiyat\u0131n Rusya’n\u0131n, “ABD ve \u0130ngiltere, Suriye’deki askeri \u00fcslerimize dolayl\u0131 olarak sald\u0131r\u0131 d\u00fczenleyecekler” \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine i\u015faret edilmelidir. <\/p>\n\n\n\n
ABD, Suriye \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc artt\u0131rmak, cihat\u00e7\u0131lar\u0131n, T\u00fcrk devletinin de y\u00f6nlendirmesi, k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla, K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerine sald\u0131rmalar\u0131na ve cihat\u00e7\u0131lar\u0131n kendi i\u00e7lerinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcnen \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na m\u00fcdahale etmek i\u00e7in askeri y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yor. \u0130srail’in de benzer bir y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 g\u00fcney bat\u0131dan yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. <\/p>\n\n\n\n
Trump’\u0131n sava\u015f kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131n hem Bat\u0131 Asya’da hem de Avrupa’da bo\u015fa d\u00fc\u015fece\u011fi giderek netle\u015fiyor. Trump adeta, “iktidar\u0131n ger\u00e7ekleri” nin fark\u0131nda oldu\u011funu ilan ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Belki daha d\u00fcne kadar haritada yerini bile g\u00f6steremeyece\u011fi Arktik Denizi \u00fczerindeki Amerikan emellerini bu kadar a\u00e7\u0131k ve \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde ifade eden ilk Amerikan ba\u015fkan\u0131 oldu. NATO \u00fcyesi Danimarka’dan Gr\u00f6nland’\u0131 talep etti. Yine bu denize g\u00f6rece uzun k\u0131y\u0131s\u0131 olan Kanada’ya ABD eyaleti muamelesi yapmak istedi\u011fini dile getirdi. Yetmedi, Panama Kanal\u0131 \u00fczerinde mutlak Amerikan kontrol\u00fcn\u00fcn gereklili\u011finden s\u00f6z etti. <\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi gibi \u00c7in, Peru’da, son Asya- Pasifik \u00fclkeleri toplant\u0131s\u0131nda Latin Amerika’da yapt\u0131\u011f\u0131 ve yapmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 ekonomik hamlelerini g\u00f6stermi\u015fti. Bunlar aras\u0131nda, Nikaragua’yla birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirecekleri, iki okyanus aras\u0131nda, Panama Kanal\u0131’na alternatif olu\u015fturacak, yeni bir kanal projesi de vard\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Neyse, biz 1957’ye, “Suriye Krizi” ne d\u00f6nelim. <\/p>\n\n\n\n
2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ABD’nin emperyalist sistemin hegemonik g\u00fcc\u00fc olmak i\u00e7in att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlar, Avrupa’dan sonra Bat\u0131 Asya’da da etkilerini g\u00f6sterdi. <\/p>\n\n\n\n
Bat\u0131 Asya’da, Britanya ve Fransa’n\u0131n etkisini k\u0131rmak i\u00e7in ABD, 1953’te, Britanya’y\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakarak, \u0130ran’da Musadd\u0131k y\u00f6netiminin Ajax Operasyonu ile devrilmesini temin ettikten sonra 1956’daki “S\u00fcvey\u015f Krizi”ine do\u011frudan m\u00fcdahil olup, M\u0131s\u0131r’da, bir darbeyle krall\u0131\u011f\u0131 devirip S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131’n\u0131 kamula\u015ft\u0131ran milliyet\u00e7i Nas\u0131r y\u00f6netiminden yana tav\u0131r alm\u0131\u015ft\u0131. Britanya ve Fransa’n\u0131n bu nedenle M\u0131s\u0131r’\u0131 \u0130srail’i de yanlar\u0131na alarak i\u015fgal etmelerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Dikkat edilsin, \u0130srail ta o zamandan emperyalistlerin kendisine verdikleri rolleri oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Nas\u0131r’\u0131n askeri darbesinden sonra SSCB’ye yak\u0131nla\u015farak att\u0131\u011f\u0131 ulusalc\u0131 ad\u0131mlar Arap d\u00fcnyas\u0131nda, Arap ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda sempatiyle ka\u015f\u0131land\u0131. Irak, Suriye gibi \u00fclkelerde de benzer bir siyasal i\u00e7eri\u011fe sahip darbeler, darbe giri\u015fimleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00dcrd\u00fcn’de krall\u0131\u011f\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck kitle hareketleri oldu. Bu hareketler devlet kadrolar\u0131 i\u00e7inde de yank\u0131s\u0131n\u0131 buldu. Geli\u015fen olaylar sonras\u0131nda \u00fclke genelkurmay ba\u015fkan\u0131 Suriye’ye s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kald\u0131. 1957 yaz aylar\u0131na b\u00f6lge siyasal olarak hayli \u0131s\u0131nm\u0131\u015f olarak girdi. <\/p>\n\n\n\n
Yaln\u0131z, daha 1957’nin ilk ay\u0131nda, Amerikan y\u00f6netimi, Eisenhower Doktrini ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi yeni bir siyaseti b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ilan etmi\u015fti. Buna g\u00f6re, Ortado\u011fu’da ABD’ye yak\u0131n, onunla m\u00fcttefik, hatta m\u00fcttefik olmasa da, ondan SSCB’ye ya da kom\u00fcnist kalk\u0131\u015fmalara kar\u015f\u0131 yard\u0131m talep edecek \u00fclkelere askeri olarak yard\u0131m edecek, gerekirse, askeri m\u00fcdahaleden de ka\u00e7\u0131nmayacakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bu siyasetin ilan\u0131 sadece b\u00f6lgede de\u011fil, d\u00fcnyada da, iki blok aras\u0131ndaki gerilimin artmas\u0131na neden olmu\u015ftu. Bu t\u00fcr bir gerilimin \u00e7ok daha tehlike arz eden bir benzerine biraz daha ileride K\u00fcba Krizi etraf\u0131nda tan\u0131k olunacakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
SSCB, Eisenhower Doktrini’ne kar\u015f\u0131, b\u00f6lge \u00fclkelerinin her t\u00fcrl\u00fc askeri ittifaklardan, tabii, askeri \u00fcslerden de ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, b\u00f6lge \u00fclkelerinin i\u00e7 i\u015flerine yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahil olmamalar\u0131n\u0131 talep eden bir bar\u0131\u015f plan\u0131 \u00f6nerdi. Kabul g\u00f6rmedi. <\/p>\n\n\n\n
Eisenhower y\u00f6netimi o s\u0131ralarda, yak\u0131n zaman \u00f6ncesinde, Irak i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda da tan\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fumuz, “insan haklar\u0131 ve demokrasi i\u00e7in bombal\u0131yoruz” iddias\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki bir versiyonu olarak g\u00f6r\u00fclebilecek, “bar\u0131\u015f i\u00e7in atom bombas\u0131” slogan\u0131 alt\u0131nda bir “bar\u0131\u015f” kampanyas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u00fcrd\u00fcrmekteydi. <\/p>\n\n\n\n
Baas partilerinin b\u00f6lgede giderek g\u00fc\u00e7lenmesi, Sovyet etkisinin yay\u0131lmas\u0131, ABD ve tabii m\u00fcttefiklerini pani\u011fe sevk etti. 1957’ye gelindi\u011finde, M\u0131s\u0131r ve Suriye bu s\u00fcrece liderlik eden \u00fclkeler konumundayd\u0131lar. NATO ittifak\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve b\u00f6lgesel i\u015flevselliklerini artt\u0131rmak i\u00e7in kurulan b\u00f6lgesel yan ittifaklardan birisi olarak 1955’te kurulan Ba\u011fdat Pakt\u0131 ( \u00fcyeleri T\u00fcrkiye, Pakistan, \u0130ran, Irak ve Britanya), Arap milliyet\u00e7ili\u011finin, Baas liderli\u011finde, b\u00f6lgemizde g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131yla birlikte s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 bir ittifak haline geldi. Nitekim 1958’deki general Kas\u0131m darbesinden sonra Irak bu paktan \u00e7ekilecek. Pakt\u0131n ad\u0131 CENTO olacak, merkezi Ankara’ya ta\u015f\u0131nacakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6zellikle Suriye’nin artan siyasal etkisi ABD, \u0130srail ve T\u00fcrkiye’yi tedirgin etmekteydi. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye’de en son 1954 se\u00e7imlerinden oylar\u0131n y\u00fczde 58’ini alarak b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015f (Bu ba\u015far\u0131da, \u00e7ok k\u00f6t\u00fc ge\u00e7mi\u015f bir tar\u0131msal mevsimin DP taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck pop\u00fclist vaatlerle ge\u00e7i\u015ftirilmesinin, yan\u0131 s\u0131ra, b\u00f6lgesinin lideri olma iddias\u0131na k\u00f6yl\u00fc ve ta\u015fral\u0131 kitleleri ikna etmi\u015f olmas\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc atlamamak gerekir) , ancak 1956-57’den itibaren derinle\u015fen ekonomik sorunlar \u00f6zellikle kentli orta s\u0131n\u0131flar\u0131n (mesela, tepkili \u00f6\u011frencilerin \u00e7o\u011fu bu orta s\u0131n\u0131f ailelerin \u00e7ocuklar\u0131yd\u0131, i\u015fsizli\u011fin ve enflasyonun dramatik olarak artt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, i\u015f\u00e7iler, memurlar, k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf h\u00fck\u00fcmete tepkiliydi)ve i\u015fbirlik\u00e7i b\u00fcy\u00fck sermayesinin artan tepkisiyle kar\u015f\u0131la\u015fmaktayd\u0131. Bu tepkiler kar\u015f\u0131s\u0131nda DP, en gerici toplumsal kesimleri harekete ge\u00e7irerek, daha bask\u0131c\u0131, daha fa\u015fizan konumlara savruluyordu. <\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde artan kitlesel bask\u0131larla birlikte Ekim 1957 se\u00e7imlerine girilecekti. Ekonomide, bor\u00e7 paraya dayanan ve motor rol\u00fc y\u00fcklenen ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 bir “in\u015faat” \u00e7\u0131l\u0131k faaliyeti, ekonominin temellerini bariz bir bi\u00e7imde y\u0131k\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n
ABD’nin “Eisenhower Doktrini” \u00e7er\u00e7evesinde T\u00fcrkiye’ye Ortado\u011fu’daki anti-emperyalist etkinlikler kar\u015f\u0131s\u0131nda gaz vermesi, Menderes-Bayar y\u00f6netiminin durumdan vazife \u00e7\u0131karmak arzusu, onu b\u00f6lgede “racon kesici” rol\u00fcn\u00fc oynamaya ikna etti (Konuyla ilgili olarak 2012’den itibaren yazm\u0131\u015f oldu\u011fum 4-5 yaz\u0131 var. Tekrar etmek istemiyorum). <\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn de seslendirilen, yani yabanc\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tekmili birden “Suriye emelleri” en yetkili ve en salyal\u0131 a\u011f\u0131zlardan duyuruluyordu. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z, “Suriye fatihli\u011fi” sadece bug\u00fcn\u00fcn temas\u0131 de\u011fildir, DP devrinde de benzer bir tema i\u015fleniyordu. <\/p>\n\n\n\n
1957 se\u00e7imlerine T\u00fcrkiye’nin Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na 200 bin civar\u0131nda asker y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 ve bir harek\u00e2ta haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 haberleriyle giriliyordu. <\/p>\n\n\n\n
SSCB’nin savunma bakan\u0131 Bulganin’in a\u011fz\u0131ndan \u00e7ekti\u011fi resti ABD g\u00f6rd\u00fc. Geri \u00e7ekildi. Ancak Bayar-Menderes y\u00f6netimi CIA ba\u015fkan\u0131 Dulles’\u0131n \u015fahsen yapt\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131y\u0131 dahi, amiyane tabirle, iplemiyorlard\u0131. (\u015eunu da hat\u0131rlatay\u0131m, \u0130ran’daki Ajax Darbesi’yle birlikte CIA, MOSSAD, SAVAK ve bizim Milli Emniyet’i TRIDENT ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirerek do\u011frudan kendisine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131). O arada, TSK’n\u0131n NATO komutas\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131k yemini etmi\u015f “ak\u00eel” pa\u015falar\u0131 h\u00fck\u00fcmeti uyar\u0131yorlard\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bulganin, T\u00fcrkiye’nin m\u00fcdahalesinin basit\u00e7e b\u00f6lgesel bir sava\u015fa de\u011fil, Sovyet Blo\u011fu’nun da dahil olaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131na dair uyar\u0131s\u0131n\u0131n arkas\u0131ndayd\u0131. ABD, T\u00fcrkiye’ye Eisenhower Doktrini’ne \u00e7ok g\u00fcvenmemesi imas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan telkinlerine devam ediyordu. S.Arabistan gibi \u00fclkeler arabuluculuk misyonuyla devreye girmi\u015flerdi. <\/p>\n\n\n\n
Bu arada, Bayar-Menderes y\u00f6netiminin \u0130srail’i birlikte bir harek\u00e2t i\u00e7in (gizli g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle) ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 haberleri d\u0131\u015f bas\u0131nda yer al\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n
O s\u0131radaki TSK en \u00fcst komuta kademesi \u015f\u00f6yledi: R.Erdelhun, gekurmay ba\u015fkan\u0131, C.G\u00fcrsel (KKKomutan\u0131), C.Sunay (Gkurmay 2.ba\u015fkan\u0131), Fahri Korut\u00fcrk (DKKomutan\u0131) ve Tekin Ar\u0131burnu (HKKomutan\u0131). <\/p>\n\n\n\n
Bu pa\u015falardan sadece ikisi, Gkurmay ba\u015fkan\u0131 Erdelhun ve Hava Kuvvetleri Komutan\u0131 Tekin Ar\u0131burnu, Suriye’ye kar\u015f\u0131 bir askeri harek\u00e2t\u0131 destekliyorlar, yani h\u00fck\u00fcmetin yan\u0131nda yer al\u0131yorlar, di\u011ferleri kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. H\u00fck\u00fcmetten yana de\u011fil, NATO’dan yana tav\u0131r al\u0131yorlard\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Neyse. Sonunda, \u0130srail de kar\u015f\u0131 oldu\u011funu ifade edince, harekattan vazge\u00e7ildi. Ancak bir s\u00fcre i\u00e7in b\u00f6lge ve hatta d\u00fcnya adeta ate\u015f \u00fczerinde oturmu\u015ftu. ABD ve NATO’nun kaybetti\u011fi prestij de cabas\u0131. Bayar ve Menderes’in kontrol edilemezli\u011fi fikri ABD derin devleti nezdinde taraftarlar bulmu\u015ftu. <\/p>\n\n\n\n
Ad\u0131 ge\u00e7en pa\u015falardan, Erdelhun ve Ar\u0131burnu 27 May\u0131s darbesinden sonra Yass\u0131ada’da yarg\u0131land\u0131lar. Di\u011ferleri s\u0131rayla cumhurba\u015fkan\u0131 yap\u0131ld\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n
1957 se\u00e7imlerini DP kazand\u0131. Ancak bu kez y\u00fczde 10 civar\u0131nda bir oy kayb\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Oylar\u0131 y\u00fczde 48’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, parlamentodaki sandalye say\u0131s\u0131 kayda de\u011fer \u015fekilde d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Rakibi CHP’nin oylar\u0131ysa, y\u00fczde 7-8 civar\u0131nda artm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6ncesinde DP b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, i\u00e7inden ayr\u0131 bir parti \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 (H\u00fcrriyet Partisi). <\/p>\n\n\n\n
\u00d6zcesi, DP’de sonun ba\u015flang\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Se\u00e7imlerden sonra zaten izlemekte oldu\u011fu ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 ekonomi politikas\u0131n\u0131 ve fa\u015fizan tek parti diktat\u00f6r\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha da azd\u0131rarak devam ettirdi. TL’nin y\u00fczde 330 oran\u0131nda de\u011fer kaybetti\u011fi deval\u00fcasyon ve kontroldan \u00e7\u0131km\u0131\u015f y\u00fcksek enflasyon, artan i\u015fsizlik, \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, memurlar\u0131n, emeklilerin artan yoksulla\u015fmas\u0131, hepsini ta\u00e7land\u0131ran moratoryum karar\u0131 fi\u015fin \u00e7ekilmesini gerektiriyordu. “Suriye hayalleri” satmak iktidar\u0131n i\u015fine yaramam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcn gece ajanslardan bir haber ge\u00e7ti. Buna g\u00f6re, ABD’nin, Suriye’de b\u00fcy\u00fck bir askeri y\u0131\u011f\u0131nak yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyordu. Irak’tan \u00e7\u0131kan Amerikan askeri konvoylar\u0131n\u0131n Suriye’ye b\u00fcy\u00fck \u00e7apta askeri ara\u00e7 gere\u00e7 sevk etmekte oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Sevkiyat\u0131n halen s\u00fcrmekte oldu\u011fu da haberde belirtiliyordu. Ba\u015f\u0131ndan … Okumaya devam et