Son 45 y\u0131lda Pakistan’\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her siyasal, askeri, ekonomik olay, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, emperyalizmin Afganistan ve dolay\u0131s\u0131yla Sovyet Bloku ile ilgili hedeflerinden, operasyonlar\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. <\/p>\n\n\n\n
Afganistan’da 1977 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrkiye’dekine benzer bir demokrasi, g\u00f6rece laik bir cumhuriyet rejimi vard\u0131. Emperyalistler i\u00e7in bu kadar\u0131 bile \u00e7ok fazlayd\u0131. Ulusal egemen, laik-demokratik devlet yap\u0131lar\u0131, ABD’nin ye\u015fil ku\u015fak stratejisiyle ba\u011fda\u015fm\u0131yordu. Tasfiyeleri gerekiyordu. Pakistan ve ard\u0131ndan T\u00fcrkiye’de, Amerika’ya daha yak\u0131n, yani ABD taraf\u0131ndan daha kolay kullan\u0131labilir rejimlerin yarat\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Ulusal egemen laik-demokratik devlet yap\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in emperyalizm i\u015fbirlik\u00e7isi dinsel ve etnik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler devreye sokuldu. <\/p>\n\n\n\n
Emperyalizm ne kadar darald\u0131ysa, bu s\u00f6z konusu ihtiyac\u0131 da o kadar yak\u0131c\u0131, o kadar doymak bilmez bir hal ald\u0131. <\/p>\n\n\n\n
ABD’nin Pakistan’daki s\u00f6z konusu hamlesine SSCB Afganistan’da devrimci, ilerici bir rejim olu\u015fturarak yan\u0131t vermek istedi. Hesab\u0131 tutmad\u0131. Bumeranga d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. SSCB’nin de \u00e7\u00f6z\u00fclmesine ivme kazand\u0131ran bir s\u00fcreci ba\u015flatt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Pakistan i\u00e7 (Burada, “Do\u011fu Pakistan” \u0131n yitirilmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojiyi dikkate almak gerekir) ve d\u0131\u015f politik emelleriyle emperyalistlerin Afganistan’a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131nda \u00f6nemli bir rol \u00fcstlendi. Emperyalist sald\u0131r\u0131n\u0131n yan\u0131nda yer alan di\u011fer \u00fclkelerin, bu arada \u015eii \u0130ran’\u0131n da, hesaplar\u0131n\u0131 bertaraf edebilmek i\u00e7in kendi cihat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 organize etmeye giri\u015fti. Zaten sahada \u015fekillenmeye ba\u015flam\u0131\u015f Taliban’\u0131n arkas\u0131nda durdu. Ona hamilik etti. E\u011fitti, para ve silah verdi. Y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Pakistan’\u0131n, Afganistan’da kendi ba\u015f\u0131na ABD’den rol \u00e7almas\u0131na, SSCB havlu atana, Irak-\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n sona ermekte oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcnceye kadar, emperyalistler a\u00e7\u0131k ve sert tepki vermediler. “Tepkilerini ertelemi\u015flerdi” demek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. SSCB ve \u0130ran’\u0131n art\u0131k kendi i\u00e7 sorunlar\u0131na odakland\u0131klar\u0131 bir s\u0131rada ABD’nin b\u00f6lgeyi kendi hedefleri do\u011frultusunda yeniden \u015fekillendirme e\u011filimi g\u00fc\u00e7lendi. Pakistan’\u0131n tek adam\u0131 Ziya bu \u015fartlarda patlat\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Art\u0131k sadece Afganistan de\u011fil, ABD’nin m\u00fcttefiki Pakistan da ekonomi-politik bir enkaz haline d\u00f6n\u00fc\u015ferek, halen s\u00fcren istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131na mahkum edildi. Bir anlamda, Dimyat’a pirince gitmek arzusundaki Pakistan, elindeki bulgurdan da olmu\u015ftu. Halen Afganistan’daki “ge\u00e7ici y\u00f6netim” Pakistan’\u0131n istikrar\u0131na olanak tan\u0131mayan ve tan\u0131mayacak olan bir etken olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. <\/p>\n\n\n\n
Suriye ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki paralel geli\u015fmelere daha \u00f6nce bir \u00e7ok kez de\u011finmi\u015f oldu\u011fum i\u00e7in yinelemeyece\u011fim. Sadece Suriye’deki rejimin “s\u00fcrpriz” bir \u015fekilde y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 anlamak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm, \u0130ngilizce yay\u0131n yapan Center for Counter-Hegemonic Studies<\/strong> sitesinde, Roberta Rivolta<\/strong> imzas\u0131yla, 4 Aral\u0131k 2024’te yay\u0131nlanan, “The Economic war against Syria”<\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 uzun makalenin geni\u015f bir \u00f6zetini vermekle yetinece\u011fim. <\/p>\n\n\n\n Yazar \u00f6ncelikle Suriye’ye y\u00f6nelik ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n 2011’de de\u011fil, 1979’da ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funu ve bu tarihten itibaren kesintisiz s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor. Bilindi\u011fi gibi Suriye, her zaman anti-siyonist Filistin direni\u015fine etkin destek verdi. Bu do\u011frultuda, \u0130ran devrimi ve onunla m\u00fcttefik Hizbullah gibi siyasal yap\u0131larla ittifak kurdu. <\/p>\n\n\n\n ABD’nin \u00f6zellikle 2011’de, BM’yi kullanarak, Suriye’ye kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik \u00f6nlemler, \u00e7ok detayl\u0131 ve istismara a\u00e7\u0131k olabilecek surette karma\u015f\u0131k. Hemen hemen en temel ihtiya\u00e7 maddelerinden, petrol ve (askeri\/sivil) di\u011fer stratejik \u00fcr\u00fcnlere kadar \u00e7ok geni\u015f bir listeyi kaps\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n BM’nin belirledi\u011fi bir \u00e7ok muafiyetin sahada i\u015flemedi\u011fi, kimi AB kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ve STK’lar\u0131n \u015fikayetleri \u00fczerine ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Buna ra\u011fmen hi\u00e7 bir yeni d\u00fczenleme yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi, hukuksal engeller daha da artt\u0131r\u0131ld\u0131. Olas\u0131 ihlallere kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131r para cezalar\u0131 getirildi. B\u00f6ylece, en me\u015fru muafiyet alanlar\u0131nda bile Suriye ile i\u015f yapan veya yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen kurulu\u015f ve firmalar \u00fczerinde cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir etki yarat\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n Yetmedi, 2020’de ba\u015fkan Trump’\u0131n imzas\u0131yla Suriye y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 daha da geni\u015fletip, s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131ran Sezar Suriye Sivil Koruma Yasas\u0131 devreye sokularak, adeta Suriye’nin d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ba\u011f\u0131 kopart\u0131ld\u0131. Bu yasa o kadar a\u011f\u0131r maddeler i\u00e7eriyordu ki, daha \u00f6nce, 2016’da, ABD Senatosu onu onaylamam\u0131\u015ft\u0131. Trump’\u0131n ilk devrinde, 2019’da onayland\u0131. <\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc, Suriye’deki durum 2016’dan itibaren me\u015fru y\u00f6netim lehine de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 2016’da, Halep; 2017’de Palmira ve Deyrizor kurtar\u0131lm\u0131\u015f, 2018’de \u015eam k\u0131rsal\u0131, belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, emperyalist i\u015fgallerden ve ter\u00f6rist etkinliklerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n Suriye y\u00f6netimi hemen Suriye’nin yeniden imar\u0131 i\u00e7in bir program ba\u015flatt\u0131. Yabanc\u0131 \u00fclkelerden firmalar \u00fclkeye davet edildi. Halep’te baz\u0131 yerel sanayi kurulu\u015flar\u0131 tekrar \u00fcretime ba\u015flad\u0131lar. Bu arada, \u00fclkeye kom\u015fu Arap \u00fclkeleri birbiri ard\u0131na Suriye ile yeniden ili\u015fki kurmaya ba\u015flad\u0131lar. Suriye’yi kendi uluslararas\u0131 platformlar\u0131na davet ettiler. Suriye, 2011’de, ask\u0131ya al\u0131nan Arap Birli\u011fi \u00fcyeli\u011fine yeniden kabul edildi. \u0130\u015fte, Trump’\u0131n Sezar Yasas\u0131 t\u00fcm geli\u015fmeleri engellemek i\u00e7in yasalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131(2019) . <\/p>\n\n\n\n 2018’de \u00f6nemli bir geli\u015fme daha olmu\u015ftu. Suriye ekonomisiyle g\u00fc\u00e7leri ba\u011flar\u0131 bulunan L\u00fcbnan ekonomisi a\u011f\u0131r bir bunal\u0131ma girmi\u015fti. Suriye’ye y\u00f6nelik emperyalist sald\u0131r\u0131 ve onunla ko\u015fut s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar L\u00fcbnan ekonomisini de etkileyecekti tabii. Ancak, sadece o kadar de\u011fil. Bu \u00fclkede bulunan Hizbullah’a kar\u015f\u0131 ABD ve S\u00fcnni Arap rejimleri taraf\u0131ndan uygulanan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n giderek a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, L\u00fcbnan banka ve \u015firketlerini fel\u00e7 etti. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zcesi, Suriye’nin hali L\u00fcbnan’\u0131; L\u00fcbnan’\u0131n hali de Suriye’yi \u00e7ok olumsuz etkiledi. Suriye, kendisine uygulanan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 L\u00fcbnan \u00fczerinden bir \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015fabiliyordu. En az\u0131ndan a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Hatta Suriye sermayesinin 40 ila 60 milyar dolar kadar\u0131 L\u00fcbnan bankalar\u0131n\u0131n hesaplar\u0131nda bulunmaktayd\u0131. L\u00fcbnan’\u0131n da yapt\u0131r\u0131mlarla hedef al\u0131nmas\u0131yla birlikte Suriye bu olana\u011f\u0131n\u0131 da yitirdi. L\u00fcbnan bankalar\u0131ndaki paralar\u0131n\u0131 kullanamaz oldu. <\/p>\n\n\n\n Unutmayal\u0131m, Suriye’nin bir di\u011fer en \u00f6nemli partneri olan \u0130ran da a\u011f\u0131r uluslararas\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar alt\u0131ndayd\u0131. <\/p>\n\n\n\n Yan\u0131 s\u0131ra \u0130dlip’in fiilen Suriye’den kopar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve tabii \u00fclkenin kuzey do\u011fusnun ABD himayesinde olu\u015fturulmu\u015f K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri; kuzey bat\u0131s\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan i\u015fgali, \u00dclkenin en \u00f6nemli, daha do\u011frusu, ya\u015famsal ekonomik kaynaklar\u0131ndan yoksun kalmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. <\/p>\n\n\n\n Oysa sava\u015ftan \u00f6nce, b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 Asya’da g\u0131da \u00fcretimi bak\u0131m\u0131ndan kendi kendine yeterli tek \u00fclke Suriye idi. O\u011ful Esad’\u0131n y\u00f6netime gelmesinden sonra ba\u015flayan ve d\u00f6rt y\u0131l s\u00fcren kurakl\u0131\u011fa kadar Suriye, b\u00f6lgesinde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn ihracat\u00e7\u0131s\u0131 olarak biliniyordu. <\/p>\n\n\n\n Kurakl\u0131\u011f\u0131n etkileriyle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet, \u00f6zellikle s\u00fcbvansiyonlar yoluyla t\u00fcm vatanda\u015flara uygun fiyatlarla g\u0131da sa\u011flamak i\u00e7in bir dizi politika olu\u015fturmu\u015ftu. BM \u00d6zel Raport\u00f6r\u00fc’n\u00fcn g\u0131da konusunda 2011 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir rapora g\u00f6re, devlete ait ma\u011fazalar temel \u00fcr\u00fcnleri d\u00fc\u015f\u00fck k\u00e2r marj\u0131yla veya s\u00fcbvansiyonlu fiyatlarla sat\u0131yordu. Ekmek, \u00fcretim maliyetinin yar\u0131s\u0131na sat\u0131ld\u0131 ve kay\u0131tl\u0131 t\u00fcm hanelere her ay pirin\u00e7 ve \u015feker da\u011f\u0131tmak i\u00e7in bir kupon sistemi getirildi. H\u00fck\u00fcmet \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc de ayn\u0131 temel emtialardaki k\u00e2r marjlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeye ikna etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 rapor, Suriye h\u00fck\u00fcmetinin kurakl\u0131ktan en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgelerde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi i\u015flerden \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z ediyor. H\u00fck\u00fcmetin yaln\u0131zca g\u0131da yard\u0131mlar\u0131yla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda, s\u00fcbvansiyonlu tohum da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, \u00e7ift\u00e7ilere ve \u00e7obanlara tan\u0131nan vergi indirimleri, d\u00fc\u015f\u00fck faizli krediler ve yat\u0131r\u0131m\u0131 te\u015fvik eden \u00f6nlemleriyle Suriye ekonomisini, genel olarak, b\u00f6lgedeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en kamusal ekonomilerden birisi haline getirdi\u011fini vurguluyordu. <\/p>\n\n\n\n 2010’da BM taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan Bin Y\u0131ll\u0131k Kalk\u0131nma Hedefleri program\u0131 kapsam\u0131nda, Suriye’nin kalk\u0131nmac\u0131 anlay\u0131\u015ftaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131, devam eden baz\u0131 zorluklara ra\u011fmen “a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun azalt\u0131lmas\u0131, okula kay\u0131t oranlar\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi ve anne ve \u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda” elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar, \u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, s\u0131tma ve HIV\/AIDS ile m\u00fccadelenin yan\u0131 s\u0131ra temiz su kaynaklar\u0131na ve sa\u011fl\u0131k olanaklar\u0131na eri\u015fimin geni\u015fletilmesine y\u00f6nelik planlar\u0131nda kat etti\u011fi mesafe \u00f6v\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Suriye ekonomisi genel olarak b\u00f6lgedeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomilerden biriydi; 2.500 milyon varilden fazla petrol ve 8,5 milyar metrek\u00fcp do\u011fal gaz rezervine sahipti. IMF’ye g\u00f6re, 2008 k\u00fcresel mali krizinin etkisi orta d\u00fczeydeydi ve yaln\u0131zca d\u0131\u015f ortaklarla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 sekt\u00f6rlerle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. 2009 y\u0131l\u0131nda GSY\u0130H b\u00fcy\u00fcmesi yaln\u0131zca y\u00fczde 1 puan yava\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130malat, in\u015faat ve hizmet sekt\u00f6rlerindeki k\u0131smi yava\u015flama, tar\u0131mdaki \u0131l\u0131ml\u0131 toparlanma ve petrol \u00fcretimindeki k\u00fc\u00e7\u00fck art\u0131\u015fla k\u0131smen dengelendi. IMF’nin gelecek iki y\u0131la (2009-2011 y\u0131llar\u0131) ili\u015fkin tahminleri, tar\u0131msal \u00fcretimin daha eksiksiz bir \u015fekilde yeniden ba\u015flamas\u0131 sayesinde daha fazla b\u00fcy\u00fcme \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmetin b\u00fct\u00e7e harcamalar\u0131, esas olarak kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndaki art\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 5 oran\u0131nda b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. IMF tahminine g\u00f6re kamu borcunun y\u00f6netilebilir seviyelerde kalmaya devam etmesi bekleniyordu.<\/p>\n\n\n\n DS\u00d6’n\u00fcn 2010 y\u0131l\u0131ndaki bir raporu, \u00f6nceki otuz y\u0131la k\u0131yasla sa\u011fl\u0131k g\u00f6stergelerinde \u00e7arp\u0131c\u0131 bir iyile\u015fme kaydetti: \u201cDo\u011fumda beklenen ya\u015fam s\u00fcresi 1970’te 56 y\u0131ldan 2006’da 72 y\u0131la \u00e7\u0131kt\u0131; bebek \u00f6l\u00fcm oran\u0131 1970’te 1000 canl\u0131 do\u011fumda 123’ten 2006’da 1000 canl\u0131 do\u011fumda 18’e d\u00fc\u015ft\u00fc; be\u015f ya\u015f alt\u0131 \u00f6l\u00fcm oran\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015ferek 1000 canl\u0131 do\u011fumda 22’ye d\u00fc\u015ft\u00fc; ve anne \u00f6l\u00fcm oran\u0131 1970’de 100.000 canl\u0131 do\u011fumda 482’den 2006’da 58’e d\u00fc\u015ft\u00fc\u201d. 1980’li y\u0131llardan itibaren sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fim artm\u0131\u015ft\u0131. Kentsel ve k\u0131rsal kesim aras\u0131ndaki fark daral\u0131yordu. Bir hekime d\u00fc\u015fen hasta say\u0131s\u0131 2006 y\u0131l\u0131nda 677 idi ve kamu sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar 1980’de toplam h\u00fck\u00fcmet harcamalar\u0131n\u0131n %1,1’inden %4,17’sine y\u00fckselmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 DS\u00d6 raporunda, Suriye’nin “t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131na \u00fccretsiz sa\u011fl\u0131k hizmeti sundu\u011fu ve ila\u00e7 end\u00fcstrisinin \u00fclkenin talebinin %85 ila %91’ini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131, Suriye ila\u00e7 end\u00fcstrisinin uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re kaliteli ila\u00e7 \u00fcretti\u011fi, temel ila\u00e7 listesine g\u00f6re g\u00fcvenli ve etkili ila\u00e7lar\u0131n \u00fcretildi\u011fi, h\u00fck\u00fcmetin genel olarak ba\u015far\u0131l\u0131 bir kalite kontrol\u00fc sa\u011flad\u0131\u011f\u0131” belirtiliyor. <\/p>\n\n\n\n 15 ya\u015f\u0131na kadar e\u011fitim zorunlu, \u00fcniversiteler paras\u0131zd\u0131. Sava\u015f\u0131n ba\u015f\u0131nda Suriye, yayg\u0131n, zorunlu ve \u00fccretsiz ilk\u00f6\u011fretim sa\u011flamay\u0131 ba\u015faran az say\u0131da Arap \u00fclkesinden biriydi. D\u00fcnya Bankas\u0131’na g\u00f6re, 2009 y\u0131l\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin kamu e\u011fitimine yapt\u0131\u011f\u0131 harcama GSY\u0130H’n\u0131n %19,2’si kadard\u0131 (ABD’de %12,7, Fransa ve Almanya’da s\u0131ras\u0131yla %8,9 ve %9,2). 15- 24 ya\u015f aras\u0131 gen\u00e7lerde okuryazarl\u0131k d\u00fczeyi y\u00fczde 92,4 olarak ger\u00e7ekle\u015fti. \u00d6\u011frencilere \u00fccretsiz ders kitaplar\u0131 ve sembolik bir fiyata toplu ta\u015f\u0131ma garanti edildi. \u00dcniversite kay\u0131t \u00fccretleri \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n IMF verilerine g\u00f6re, Suriye’nin kamu borcu son 20 y\u0131l\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck seviyesindeydi; 1990’da GSY\u0130H’nin %190’\u0131ndan 2010’da %30’a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. 1 May\u0131s 2010’da d\u00f6nemin Maliye Bakan\u0131 Muhammed el-H\u00fcseyin, Bulgaristan ile son bir anla\u015fma imzalad\u0131ktan sonra Suriye’nin yabanc\u0131 \u00fclkelere olan t\u00fcm bor\u00e7lar\u0131n\u0131 kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. <\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l, \u00fclkenin ilk borsas\u0131 olan \u015eam Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131, Suriye’nin mali sistemini iyile\u015ftirmek ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 te\u015fvik etmek amac\u0131yla, 40 y\u0131ll\u0131k bir aran\u0131n ard\u0131ndan, yeniden a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkenin ihracat\u0131 2000’de 7,19 milyar dolardan 2010’da 19,92 milyar dolara y\u00fckselirken, ithalat GSY\u0130H’nin yaln\u0131zca %29,2’sinden %31,8’e y\u00fckseldi (D\u00fcnya Bankas\u0131 verileri). Dolar, 47 Suriye Liras\u0131 de\u011ferindeydi (2010) ; bu, d\u00fcnyan\u0131n dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda en d\u00fc\u015f\u00fck ulusal para birimleri aras\u0131nda Suriye liras\u0131n\u0131n 40.s\u0131rada yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Bununla birlikte bu kur seviyesi, Bat\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin yoksulla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fclke paralar\u0131 aras\u0131nda en y\u00fcksek de\u011fere sahip ulusal paralardan biriydi. Resmi d\u00f6viz kuru ile karaborsa kuru aras\u0131ndaki fark bile neredeyse ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n Turizm de 2010’da, Cumhurba\u015fkan\u0131 Be\u015far Esad’\u0131n Suriye’nin tarihi ve sanatsal miras\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik diplomatik giri\u015fimleri, h\u00fck\u00fcmetin turistik tesislere yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ve \u00f6zellikle kom\u015fu \u00fclkelerden turizmi te\u015fvik eden politikalar sayesinde \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re %40 oran\u0131nda b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. O arada, \u015eubat 2010’da var\u0131lan ikili anla\u015fmayla \u0130ran vatanda\u015flar\u0131na y\u00f6nelik vize zorunlulu\u011funun kald\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00f6nemin ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hillary Clinton’\u0131n \u00f6fkesini art\u0131rd\u0131. Suriye, 2010 y\u0131l\u0131nda elde etti\u011fi 8,4 milyar dolarl\u0131k geliriyle 8,5 milyon turist a\u011f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131; ve bir sonraki y\u0131l i\u00e7in 10 milyonun \u00fczerinde ziyaret\u00e7i bekleniyordu.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi gelelim \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe. <\/p>\n\n\n\n Cumhurba\u015fkan\u0131 Esad, 31 Ekim 2019 tarihli bir r\u00f6portaj\u0131nda, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Suriye h\u00fck\u00fcmetinin yerel para biriminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u00f6nlemek i\u00e7in gizli \u00f6nlemler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Asl\u0131nda Suriye liras\u0131 uzun y\u0131llar boyunca nispeten iyi bir performans sergilemi\u015fti. Temmuz 2016’da be\u015f y\u0131ld\u0131r piyasaya do\u011frudan m\u00fcdahale eden Merkez Bankas\u0131, d\u00f6viz rezervlerinin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir d\u00fczeye inmesi \u00fczerine m\u00fcdahale etmeme politikas\u0131na y\u00f6nelmek zorunda kald\u0131. 2017 y\u0131l\u0131nda dolar ilk dramatik y\u00fckseli\u015fini ya\u015fad\u0131. L\u00fcbnan mali krizi nedeniyle 2019’da ikinci keskin art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131; ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc 2021’de Sezar Yasas\u0131’n\u0131n uygulanmas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Suriye bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn Bat\u0131l\u0131 toplum taraf\u0131ndan empoze edilerek uluslararas\u0131 finans sisteminden izole edilmesi, Suriye’nin d\u00f6viz piyasalar\u0131na eri\u015fimini kesti. Sava\u015f nedeniyle Suriye’nin ihracat\u0131 azal\u0131p ithalat\u0131 artarken, temel mallar\u0131n ithalat\u0131n\u0131 finanse etmek i\u00e7in d\u00f6viz ihtiyac\u0131 ABD dolar\u0131na olan talebi art\u0131rd\u0131 ve Suriye liras\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne katk\u0131da bulundu.<\/p>\n\n\n\n 2010 y\u0131l\u0131nda 47 lira olan 1 dolar, bug\u00fcn 13.100 Suriye liras\u0131 de\u011ferine ula\u015ft\u0131. 2018’de \u015eam k\u0131rsal\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesinin ard\u0131ndan devam eden askeri operasyonlar bir \u00e7\u0131kmaza girerken, ekonomik ku\u015fatma ekonomik y\u0131k\u0131m s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rd\u0131. Bug\u00fcn \u00fclke, y\u0131k\u0131lan altyap\u0131s\u0131n\u0131, sosyal dokusunu ve ekonomisini yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in d\u0131\u015f kaynaklara ihtiya\u00e7 duyacak halde.<\/p>\n\n\n\n Ba\u015fkan Esad’\u0131n \u0130talyan gazeteci Monica Maggioni’ye (Kas\u0131m 2019) a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi: \u201cSuriye’nin paras\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyoruz\u2026 hay\u0131r, asl\u0131nda Suriyelilerin \u00e7ok paras\u0131 var; D\u00fcnyan\u0131n her yerindeki Suriyelilerin \u00e7ok paras\u0131 var ve gidip \u00fclkelerini kurmak istiyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkeyi in\u015fa etmekten bahsetti\u011finizde, bu insanlar\u0131n bize para vermelerini istemiyoruz. Onlara para kazanma f\u0131rsatlar\u0131 sunuyoruz; bu bir i\u015ftir. Yani sadece Suriyeliler de\u011fil pek \u00e7ok insan Suriye’de i\u015f yapmak istiyor. Bu yeniden yap\u0131lanma i\u00e7in fonlar\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar temin edecekler, ama sorun, bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n veya \u015firketlerin Suriye ‘ye gelip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engellemesidir.\u201d Suriye’ye gitmek veya geri d\u00f6nmek isteyen yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, yapt\u0131r\u0131mlar y\u00fcz\u00fcnden cayd\u0131r\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki Suriyelilerin \u00fclkeye d\u00f6viz g\u00f6ndermeleri engelleniyor. Suriyeli giri\u015fimcilerin sermayeleri yabanc\u0131 bankalarda bloke edilmi\u015f durumda. Tekrar a\u00e7\u0131lan yerel fabrikalar, \u00fcretim tesisleri planl\u0131 bir \u015fekilde sald\u0131r\u0131lara u\u011framaya devam ediyor. Elektrik ve di\u011fer enerji kaynaklar\u0131na ula\u015f\u0131ma i\u015fgal nedeniyle izin verilmiyor. Bu ko\u015fullarda, \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen \u00fcretim tesislerinin maliyetleri \u00e7ok art\u0131yor. \u0130htiya\u00e7 duyulan ithal girdiler temin edilemiyor. Nakliye, ula\u015f\u0131m, seyahat, kargo olanaklar\u0131 ve bunlarla ilgili sigortalama etkinlikleri neredeyse ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f halde. <\/p>\n\n\n\n Gaz ve petrole gelince, ana sahalar \u015fu anda ABD’nin kontrol etti\u011fi b\u00f6lgelerde bulunuyor. 2011’den \u00f6nce Suriye petrol ve elektri\u011fi ihra\u00e7 ediyordu (Bilindi\u011fi gibi, T\u00fcrkiye de kendisine uygulanan ambargo s\u0131ras\u0131nda, 70’lerde, Suriye’den elektrik ve petrol al\u0131yordu). Art\u0131k (i\u015fgaller y\u00fcz\u00fcnden) ithal etmesi gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n GSY\u0130H 2010’da 252,52 milyar dolardan (Bu arada, GSY\u0130H’n\u0131n d\u00f6rte biri \u00fclkenin petrol gelirlerine dayan\u0131yordu. O zaman ki \u00fcretim g\u00fcnl\u00fck 385 bin varil civar\u0131ndayd\u0131) 2021’de 8,97 milyar dolara d\u00fc\u015ft\u00fc. D\u00f6viz rezervleri t\u00fckendi. 2010 y\u0131l\u0131nda %8,6 olan i\u015fsizlik oran\u0131, 2020 y\u0131l\u0131nda %15,30 ile t\u00fcm zamanlar\u0131n en y\u00fcksek seviyesine ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n 2000 ile 2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ortalama %4,4 olan enflasyon oran\u0131 da 2021’de %188 ile zirveye ula\u015ft\u0131. Kamu borcu 2017’de GSYH’nin %94,8’ine ula\u015ft\u0131, 2022’de ise %130,6 ‘una y\u00fckselmesi bekleniyordu.<\/p>\n\n\n\n 28 Eyl\u00fcl 2020’de Suriye h\u00fck\u00fcmeti 2021 b\u00fct\u00e7esini sundu. Kamu harcamalar\u0131 son 10 y\u0131lda y\u00fczde 70 oran\u0131nda azalarak sava\u015f\u0131n ba\u015f\u0131ndan bu yana en d\u00fc\u015f\u00fck seviyesine geriledi. Suriye h\u00fck\u00fcmetinin gelirleri %83 oran\u0131nda azald\u0131. <\/p>\n\n\n\n ABD’nin ve K\u00fcrt\u00e7\u00fc ma\u015falar\u0131n\u0131n i\u015fgal etti\u011fi b\u00f6lgelerdeki gaz ve petrol kuyular\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131 nedeniyle vergi d\u0131\u015f\u0131 gelirler y\u00fczde 90 oran\u0131nda d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Zorunlu olarak vatanda\u015flara d\u00fc\u015fen geri kalan k\u0131s\u0131m da ayn\u0131 \u015fekilde yoksulla\u015fma nedeniyle azald\u0131 (D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n bir raporuna g\u00f6re, 2022’de Suriye vatanda\u015flar\u0131n\u0131n %69’u yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015f\u0131yordu. \u00c7at\u0131\u015fmadan \u00f6nce neredeyse yok olan a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk da bundan etkilendi tabii. Bug\u00fcn n\u00fcfusun yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015fmesiyle, (21,4 milyondan 11,7 milyona) her d\u00f6rt Suriyeliden birinden fazlas\u0131 yoksul kategorisinde. Bug\u00fcn h\u00fck\u00fcmet esas olarak orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcyen d\u0131\u015f borca dayan\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n H\u0131zla artan ya\u015fam maliyeti g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, b\u00fct\u00e7enin \u00e7o\u011fu sosyal destek programlar\u0131na ayr\u0131ld\u0131: En b\u00fcy\u00fck pay g\u0131da ve yak\u0131t s\u00fcbvansiyonlar\u0131na gitti, ikinci en b\u00fcy\u00fck pay ise kamu sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn rehabilitasyonuna ayr\u0131ld\u0131. Sosyal g\u00fcvenlik ve emeklilik \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer ald\u0131; Bunu elektrik enerjisi hizmetleri takip etmektedir. <\/p>\n\n\n\n Yeniden in\u015fa projeleri i\u00e7in D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n 2017’de gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc 200 milyar dolara kar\u015f\u0131l\u0131k ( (BM Bat\u0131 Asya Ekonomik ve Sosyal Komisyonu’nun 2018’de Beyrut’ta yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da bu rakam 388 milyar dolara y\u00fckseltilmi\u015fti) elde yaln\u0131zca 66 milyon dolar vard\u0131. <\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmetin 2024 y\u0131l\u0131 i\u00e7in onaylad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7ede bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re y\u00fczde 44 oran\u0131nda azalma, vergi ve i\u015fletme hizmet \u00fccretleri gelirlerinde ise biraz art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kamu s\u00fcbvansiyonlar\u0131 ve di\u011fer destek programlar\u0131na yap\u0131lan harcamalar\u0131n pay\u0131 ise 2023’teki %30’a k\u0131yasla %18 oldu. Abluka alt\u0131nda, genel b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren Suriye h\u00fck\u00fcmeti, son y\u0131llarda b\u00fct\u00e7eyi g\u00fc\u00e7lendirme umuduyla s\u00fcbvansiyonlar\u0131 kesmek zorunda kald\u0131. <\/p>\n\n\n\n BM hi\u00e7bir zaman Suriye h\u00fck\u00fcmetine y\u00f6nelik, bu g\u00fcncel kapsam\u0131nda bir yapt\u0131r\u0131m\u0131 onaylamad\u0131. Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan oylanan son yapt\u0131r\u0131mlar da esas olarak Suriye’de sava\u015fan ter\u00f6rist gruplar\u0131 hedef al\u0131yor. Bu bak\u0131mdan “zorlay\u0131c\u0131 ekonomik \u00f6nlemler” yasad\u0131\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Uzun s\u00fcreli elektrik kesintileri ve yetersiz elektrik tedariki; yemek pi\u015firmek ve elektrik jenerat\u00f6rleri i\u00e7in yak\u0131t eksikli\u011fi; temiz su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131nda, 2022 y\u0131l\u0131nda, Suriyeliler, \u0131s\u0131nma olana\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, \u015fimdiye kadar bildikleri en sert k\u0131\u015flardan biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. <\/p>\n\n\n\n Benzin karneye ba\u011flan\u0131yor ve benzin istasyonlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde kilometrelerce araba kuyru\u011fu uzan\u0131yordu. Okul servisleri de dahil olmak \u00fczere pek \u00e7ok toplu ta\u015f\u0131ma arac\u0131 art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, bu da \u00f6zellikle en uzak mahallerde, varo\u015flarda ya\u015fayan pek \u00e7ok \u00e7ocu\u011fun okullar\u0131na ula\u015famamas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. <\/p>\n\n\n\n \u0130la\u00e7 bulmak zor ve \u00e7o\u011fu insan\u0131n paras\u0131 art\u0131k olanlara da yetmiyor. Hastaneler, elektrik kesintileri, azalan yak\u0131t kaynaklar\u0131, ar\u0131zal\u0131 ekipmanlar ve a\u015f\u0131r\u0131 ila\u00e7 ve sa\u011fl\u0131k personeli s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle kapasitelerinin \u00e7ok alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Sava\u015f\u0131n ba\u015f\u0131nda yakla\u015f\u0131k 10 Suriye liras\u0131 olan 1 kg ekme\u011fin maliyeti, 2022’de yakla\u015f\u0131k 1.400 Suriye liras\u0131 oldu. Mart 2024’te referans g\u0131da sepetinin maliyeti bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re %87 oran\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. <\/p>\n\n\n\n Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131’n\u0131n VII. B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 39, 41 ve 49. maddeleri, G\u00fcvenlik Konseyi’nin \u201cbar\u0131\u015fa y\u00f6nelik bir tehdidin, bar\u0131\u015f\u0131n ihlalinin veya bir sald\u0131r\u0131 eyleminin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d tespit etmesi durumunda yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. <\/p>\n\n\n\n Dahas\u0131, BM Genel Kurulunun 24 Ekim 1970 tarihinde kabul etti\u011fi 2625 say\u0131l\u0131 karar\u0131na g\u00f6re, \u201csiyasal, ekonomik ve sosyal sistemlerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n uluslar aras\u0131nda dostane ili\u015fkiler geli\u015ftirmek\u201d amac\u0131yla \u201ctek tek uluslar, devletler, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerinde, herhangi bir Devletin siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na veya toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 askeri, siyasi, ekonomik veya di\u011fer herhangi bir zorlamadan ka\u00e7\u0131nmak zorundad\u0131rlar\u201d. BM Genel Kurulu taraf\u0131ndan 1974 y\u0131l\u0131nda kabul edilen Devletlerin Ekonomik Haklar\u0131 ve G\u00f6revleri \u015eart\u0131’n\u0131n (Helsinki S\u00f6zle\u015fmesi) 32. maddesi \u015f\u00f6yle diyor: “Hi\u00e7bir Devlet, ba\u015fka bir Devleti ekonomik, siyasi veya ba\u015fka t\u00fcrdeki tedbirlerle egemenlik haklar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131ndan yoksun b\u0131rakamaz\u201d.<\/p>\n\n\n\n Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n yasal olabilmesi i\u00e7in BM G\u00fcvenlik Konseyi taraf\u0131ndan onaylanmas\u0131 gerekiyor ve uluslararas\u0131 hukuk, tek tek devletlerin yapt\u0131r\u0131m uygulama yetkisini tan\u0131m\u0131yor. “Tek tarafl\u0131 zorlay\u0131c\u0131 tedbirler”, Birle\u015fmi\u015f Milletlerin kurulu\u015funu belirleyen \u00fcye devletler aras\u0131ndaki dostluk ve i\u015fbirli\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00dcstelik egemen bir devlette belirli politikalar\u0131 dayatmak, hatta rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmak amac\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131y\u0131 uygulamak uluslararas\u0131 hukuka g\u00f6re yasa d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 1960 y\u0131l\u0131nda, K\u00fcba’ya uygulanan ambargoya at\u0131fta bulunarak, ABD’nin Amerikalararas\u0131 ili\u015fkilerden sorumlu d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131 Lester Mallory \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cK\u00fcbal\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Castro’yu destekledi\u011finden\u2026 \u0130\u00e7 deste\u011fi yabanc\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir tek yolu, ekonomik tatminsizlik ve zorluklar. \u2026 K\u00fcba’n\u0131n ekonomik ya\u015fam\u0131n\u0131 zay\u0131flatmak ve ‘a\u00e7l\u0131\u011fa, umutsuzlu\u011fa ve h\u00fck\u00fcmetin devrilmesine yol a\u00e7mak’ i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan her t\u00fcrl\u00fc yola derhal ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n 1970 y\u0131l\u0131nda Nixon, herkesin bildi\u011fi gibi, CIA’y\u0131 \u015eili’de \u201cAllende’nin iktidara gelmesini engellemek veya onu koltu\u011fundan etmek i\u00e7in ekonomik \u00f6nlemlere abanmay\u0131\u201d te\u015fvik etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n 2018’de Pompeo, \u0130ran liderli\u011finin anti-siyonist direni\u015fi desteklemeye devam etmesi halinde \u0130ran’\u0131 a\u00e7 b\u0131rakmakla tehdit etmi\u015fti: “Liderlik, halk\u0131n\u0131n beslenmesini istiyor mu istemiyor mu, bir karar vermek zorunda, e\u011fer \u0130ran liderli\u011fi ayn\u0131 kafada devam ederse, \u0130ran halk\u0131n\u0131n tavr\u0131n\u0131n ne \u015fekilde olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmem zor de\u011fil. Sonu\u00e7tan eminim” demi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n Haziran 2020’de ABD’nin eski Suriye el\u00e7isi James Jeffrey, “Suriye para biriminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc bizim prosed\u00fcrlerimizden kaynaklan\u0131yor” diye \u00f6v\u00fcnd\u00fckten sonra “D\u00fcrzi b\u00f6lgelerinde silahl\u0131 protestolar g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131k. Bu rejime muhalefet anlam\u0131na geliyor. D\u00fcrziler genel olarak Esad’\u0131 destekliyorlar, ama bir yere kadar, art\u0131k protestolar\u0131 var, bunu da \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koyuyorlar\u201d diyordu. <\/p>\n\n\n\n 2018’de, Obama d\u00f6neminde Beyaz Saray’da” yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n mimar\u0131” olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Richard Nephew, Yapt\u0131r\u0131m Sanat\u0131 adl\u0131 t\u00fcyler \u00fcrpertici ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olan kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Nephew’in “sanat\u0131” ac\u0131 temas\u0131na odaklan\u0131yor. Kitab\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, kitab\u0131n\u0131n konusundan s\u00f6z ederken, “yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n nas\u0131l bir ac\u0131ya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131”, “ac\u0131n\u0131n tenlerde somut olarak nas\u0131l i\u015fledi\u011fi”, ve sonunda “ac\u0131 \u00e7ekenlerin nas\u0131l eyleme ge\u00e7ti\u011fi” ile ilgili oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n Nephew, \u0130ran’a kar\u015f\u0131 bizzat tasarlad\u0131\u011f\u0131 ambargoyu “\u00e7arp\u0131c\u0131 bir ba\u015far\u0131” olarak nitelendiriyor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ambargo, “\u00fclkenin para birimini ve ekonomisini mahvetti, enflasyona ve kitlesel i\u015fsizli\u011fe neden oldu” diyor. <\/p>\n\n\n\n Mesela, 2012-2013’te \u0130ran’\u0131 ila\u00e7 ve t\u0131bbi cihaz s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131 memnuniyetle belirtiyor. “\u0130la\u00e7 ticaretini yasaklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in de\u011fil, daha \u00e7ok, yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ila\u00e7 k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130ran para biriminin de de\u011fer kaybetmesiyle ilac\u0131n ortalama \u0130ranl\u0131 i\u00e7in \u00e7ok pahal\u0131ya mal olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan ba\u015far\u0131l\u0131 olduk” diyor. Devamla, “yabanc\u0131 men\u015feli l\u00fcks mallar\u0131n \u0130ran’a giri\u015fini engellemedik, bunlar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131, dolar\u0131n de\u011ferinin \u0130ran para birimi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok y\u00fckselmesini temin ederek, fahi\u015f hale getirdik. B\u00f6ylece b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar elde ettik” diye ilave ediyor. <\/p>\n\n\n\n L\u00fcks mallar s\u00f6z konusu olmu\u015fken, Ekim 2020’de yerel bir telefon firmas\u0131 \u015eam’da fiyat\u0131 ortalaman\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde olan (4 milyon Suriye liras\u0131), \u00e7ok pahal\u0131 iPhone’un son modelinin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 duyurdu\u011funda Suriye’yi bir \u00f6fke dalgas\u0131 kas\u0131p kavurmu\u015ftu. Telefon, Apple’\u0131n ABD’de piyasaya s\u00fcr\u00fclmesinden sadece 10 g\u00fcn sonra Suriye’de de sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ve b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 Asya \u00fclkeleri aras\u0131nda piyasa ilk s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fclke de Suriye olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n Bu telefon, Suriye’de sat\u0131labilmesi i\u00e7in ABD h\u00fck\u00fcmetinin onay\u0131yla bir s\u00fcreli\u011fine muafiyet kapsam\u0131na al\u0131nd\u0131, b\u00f6ylece yapt\u0131r\u0131m\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 temin edildi. ABD h\u00fck\u00fcmeti bunun gerek\u00e7esini de \u015f\u00f6yle ifade ediyordu: “\u0130nsanlar ekonomik olarak zor durumdalar, birbirleriyle ileti\u015fim kurmak gibi insani bir ihtiya\u00e7lar\u0131 var. Dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. <\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan, yasa d\u0131\u015f\u0131 i\u015fgal edilen Do\u011fu ve Kuzeydo\u011fu Suriye vilayetleri yaln\u0131zca petrol a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda, t\u00fcm b\u00f6lgenin en verimli topraklar\u0131 olan Bereketli Hilal’in de bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Suriye’nin sulanabilir topraklar\u0131n\u0131n %50’sini, enerji kaynaklar\u0131n\u0131n %70’ini ve su potansiyelinin %95’ini kaps\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7erken, May\u0131s 2020’de, ABD’nin \u00e7evrimi\u00e7i gazetesi International Business Times, Ba\u015fkan Trump’\u0131n, 20 hektarl\u0131k bu\u011fday mahsul\u00fcn\u00fc yakmak i\u00e7in Suriye’nin Haseke vilayetindeki tarlalara termal balonlar\u0131n f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 emrini verdi\u011fini do\u011frulayan bir rapor yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hat\u0131rlayal\u0131m. <\/p>\n\n\n\n Son olarak, Suriye bu kanl\u0131 sava\u015f\u0131n hen\u00fcz sonunu g\u00f6remediyse (bu yaz\u0131 Aral\u0131k ba\u015f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f, 4 Aral\u0131k da yay\u0131nlanm\u0131\u015f) bu, yaln\u0131zca Bat\u0131 toplumunun \u0130dlib ve di\u011fer limanlarda barikat kuran ter\u00f6ristlere h\u00e2l\u00e2 verdi\u011fi destekten ve yabanc\u0131 ordular\u0131n, yani ABD ve T\u00fcrkiye’nin Suriye’nin topraklar\u0131ndaki yasa d\u0131\u015f\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan firar su\u00e7lar\u0131 ve ter\u00f6r eylemleri (cinayetler hari\u00e7) i\u00e7in al\u0131nan af karar\u0131 ve m\u00fcltecilerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in at\u0131lan t\u00fcm ad\u0131mlar, yaln\u0131zca yeniden in\u015fac\u0131 iradeyi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda istikrarl\u0131 bir toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n yeniden tesis edilebilece\u011fini de g\u00f6stermektedir. Ancak, b\u00f6yle olmamas\u0131 halinde bile, Suriye’nin i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015fmak hi\u00e7bir zaman “uluslararas\u0131 toplum” un yetkisinde de\u011fildir ve olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n NOT:<\/p>\n\n\n\n Yazar\u0131n orijinal metinde 99 referans\u0131 var. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Son 45 y\u0131lda Pakistan’\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her siyasal, askeri, ekonomik olay, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, emperyalizmin Afganistan ve dolay\u0131s\u0131yla Sovyet Bloku ile ilgili hedeflerinden, operasyonlar\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Afganistan’da 1977 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrkiye’dekine benzer bir demokrasi, g\u00f6rece laik bir cumhuriyet rejimi vard\u0131. Emperyalistler i\u00e7in … Okumaya devam et
<\/p>\n\n\n\n