17 Kas\u0131m 2024’te Peru’da, ba\u015fkent Lima’da ba\u015flay\u0131p, iki g\u00fcn s\u00fcren Asya-Pasifik \u00dclkeleri Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Zirvesi’ne \u00fcye 21 \u00fclke (Rusya d\u0131\u015f\u0131nda- Putin’le ilgili UCM karar\u0131 nedeniyle) en \u00fcst d\u00fczeyde kat\u0131ld\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
APEC \u00fclkeleri d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde k\u0131rk\u0131n\u0131 kaps\u0131yor. D\u00fcnya ticaret oylumunun y\u00fczde 48’ini temsil ediyorlar. D\u00fcnya toplam GSMH’sinin y\u00fczde 56’s\u0131n\u0131 da bu \u00fclkeler meydana getiriyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Son ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imi kampanyas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, ba\u015fkan se\u00e7ilen Trump, \u00c7in ve Rusya’y\u0131 L.Amerika’dan uzak durmalar\u0131 i\u00e7in uyarm\u0131\u015ft\u0131. S\u00f6z konusu co\u011frafyan\u0131n ABD’nin “arka bah\u00e7esi” oldu\u011funu ima etmi\u015f, 1823’de ba\u015fkan Monroe taraf\u0131ndan uygulamaya konmu\u015f Monroe doktrinini tekrar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokacaklar\u0131 anlam\u0131na gelen ifadeler kullanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Monroe doktrini, kabaca, Avrupa \u00fclkelerinin (\u00f6zellikle de o zaman\u0131n siyaseten etkili g\u00fcc\u00fc olan Kutsal \u0130ttifak’\u0131n -Prusya, Avusturya ve Rusya- Amerikalar co\u011frafyas\u0131na el atmamas\u0131n\u0131 talep edip, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ABD’nin de, Avrupa i\u015flerine kar\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 taahh\u00fct eden bir siyasal anlay\u0131\u015ft\u0131. Yani ABD’nin kendi Amerikalar co\u011frafyas\u0131na kapanaca\u011f\u0131n\u0131 ilan ediyordu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bilindi\u011fi gibi, Obama, ikinci ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde, \u00c7in’i jeo-politik “eksen” ilan etmi\u015f, ancak, buna g\u00f6re izlenmesi gereken siyasal ad\u0131mlar\u0131 atmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk kez Trump, \u00c7in’i “\u00e7evreleme” politikas\u0131n\u0131 fillen uygulamaya koymu\u015f, bu do\u011frultuda \u00f6nemli ekonomi-politik hamleler ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130lgin\u00e7tir, Biden ba\u015fkan se\u00e7ildi\u011finde, Trump’\u0131n bu \u00c7in politikas\u0131n\u0131 ele\u015ftirmi\u015f, d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 “\u00e7evreleme” stratejisini terk ederek \u00c7in’i, ABD’nin hegemonu oldu\u011fu d\u00fcnyaya daha fazla entegre etmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131, yani d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 de\u011fil, kucaklay\u0131c\u0131 olacaklar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015fti (“Containment” yerine “Confinement”).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ancak ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcresince, yapt\u0131\u011f\u0131 hamlelerle, Trump’\u0131n d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 stratejisine sad\u0131k kalm\u0131\u015f, onu daha da ileri g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
ABD tarihinin belki de en \u00e7aps\u0131z d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131, ve en g\u00f6z\u00fc kara siyonist politikac\u0131s\u0131 olan Blinken, bir konu\u015fmas\u0131nda, mealen, “\u00c7in’i durdurmak zorunday\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7in bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya d\u00fczenini, ekonomi,politik, askeri bak\u0131mlardan de\u011fi\u015ftirebilme kapasitesine sahip tek rakip \u00fclkedir” demi\u015fti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eimdiki d\u0131\u015fi\u015fleri bakan aday\u0131n\u0131n\u0131n da benzer do\u011frultuda, \u00c7in’in SSCB’den de tehlikeli (\u00e7\u00fcnk\u00fc diyor, “SSCB ekonomik olarak \u00e7ok ciddi bir rakip de\u011fildi” ) bir rakip g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren konu\u015fmalar\u0131 var. Nitekim, kendilerinin “\u00e7evreleme” stratejisiyle yetinmeyip, \u00e7ok daha riskli, “geri p\u00fcsk\u00fcrtme” (“rollback”) stratejisini izleyeceklerini ima etmi\u015fti. Bu t\u00fcr bir ima Trump’\u0131n son konu\u015fmalar\u0131nda da var.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
ABD kurmaylar\u0131 ger\u00e7ekli\u011fi kabullenemiyorlar. Sorun burada. ABD art\u0131k kendi hakim oldu\u011fu d\u00fcnyan\u0131n bile\u015fenlerine ekonomik olarak hi\u00e7bir \u015fey vaat edemiyor. Bir ekonomik gelecek ya da refah vaat edebilecek kapasitesini kaybetmi\u015f durumda.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bak\u0131n\u0131z, mesela bu son zirvenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Peru’da, ABD arka arkaya bir \u00e7ok h\u00fck\u00fcmet darbeleri yapt\u0131rd\u0131. Her seferinde tercih etti\u011fi kadrolar\u0131 y\u00f6netime getirdi. Ancak, bunlar\u0131n hepsi \u00c7in’le ekonomik ili\u015fkileri geli\u015ftirmek ihtiyac\u0131 duydular. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7in ekonomi, veya amiyane tabirle, “i\u015f, a\u015f” vaat ediyor. ABD’nin ise bunu yapacak mec\u00e2li yok.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Do\u011frudur, ekonomik olarak Amerika, bir devirde, d\u00fcnya \u00fclkeleri, halklar\u0131 i\u00e7in “zenginlik” vaadi anlam\u0131na geliyordu. Bu ideolojiyi destekleyebilecek reel bir ekonomik kapasitesi de vard\u0131. Ancak, 70’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren bu kapasitesi erozyona u\u011frad\u0131. SSCB’nin g\u00f6\u00e7mesinden sonra eski sosyalist d\u00fcnyay\u0131 ve o d\u00fcnya sayesinde daha geni\u015f, \u00e7ok se\u00e7enekli bir hareket alan\u0131na sahip olmu\u015f 3.D\u00fcnya’y\u0131 ya\u011fmalayarak bir on-on be\u015f y\u0131l durumunu toparlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
2008 Buhran\u0131 ile birlikte “globalle\u015fme stratejisi” \u00e7\u00f6k\u00fcnce ve o arada olu\u015fmas\u0131nda \u00e7ok kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 \u00c7in’in a\u00e7\u0131k\u00e7a bir rakip olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla bunal\u0131m\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7in, kendisiyle ili\u015fki kuran \u00fclkelere sadece ekonomi vaat etmiyor, politik olarak, rejimleri her ne olursa olsun, kendilerinin i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahil olmayaca\u011f\u0131n\u0131 da bir doktrin halinde ilan ediyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
ABD ise tam tersine, kendi “liberal demokrasi” ideolojisini d\u00fcnyaya dayat\u0131yor. Ancak, bizzat bunu i\u015fine geldi\u011fi gibi yorumlamaktan, uygulamaktan da geri durmuyor. Yani kural tan\u0131maz hegemonyac\u0131 bir anlay\u0131\u015fa sahip oldu\u011funu ( UCM’nin son Netanyahu karar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tavr\u0131n\u0131 da g\u00f6rd\u00fck) herkes g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in darbeler, “renkli devrimler”, rejim d\u00fc\u015f\u00fcrmeler, ter\u00f6r, suikast, sava\u015f dahil her zor arac\u0131n\u0131 devreye sokuyor. Yani refah de\u011fil ama, kan ve g\u00f6zya\u015f\u0131, yapt\u0131r\u0131m, ambargo, y\u0131k\u0131m ve talan vaat ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k ba\u015fka bir \u00e7aresi yok.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Pozitif i\u015fleme yetene\u011fini yitirmi\u015f her rejim, ayakta kalmak, \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak i\u00e7in zor ara\u00e7lar\u0131na ba\u015fvurur. \u015ea\u015fmaz kurald\u0131r (Bu bak\u0131mdan, bug\u00fcn T\u00fcrkiye’deki rejimin ba\u015f\u0131na gelen de ayn\u0131 \u015feydir. Son zamanlarda “pozitif” olarak yapabildi\u011fi tek \u015fey, gelece\u011fi olmayan bir yan\u0131lsamay\u0131, “bar\u0131\u015f serab\u0131” n\u0131 i\u015faret etmek). Art\u0131k ABD’nin her iki elinde de sopa var.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7in, Deng Xiaoping devrinden beri devletleraras\u0131 didi\u015fmeden ka\u00e7\u0131n\u0131yor. Dahil oldu\u011fu en son ciddi sava\u015f, Vietnam’la, 1979’dayd\u0131(1). Ondan sonra ve halen \u00e7at\u0131\u015fmalardan ka\u00e7\u0131n\u0131yor. Bak\u0131n\u0131z, Rusya’y\u0131, Suriye ve kulland\u0131\u011f\u0131 petrol\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 ithal etti\u011fi \u0130ran’\u0131 bile \u00f6yle ABD’yi \u00e7ok rahats\u0131z edecek derecede etkin olarak desteklemiyor. Hatta \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer silah \u00fcretmesi konusunda Rusya ile aras\u0131nda derinle\u015fen g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011fu da biliniyor. \u0130ran’a uranyum zenginle\u015ftirmede yard\u0131m eden iki \u00fclke, \u00c7in’in muhalefetine ra\u011fmen, KDHC ve Rusya oldu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7in’in ekonomisi var. \u0130\u015fbirli\u011fi yapacak \u00fclkelere pozitif ekonomi-politik \u00f6nerileri var. Bu sayede, yani ekonimik ara\u00e7larla k\u00fcresel etkisini s\u00fcrekli art\u0131r\u0131yor. \u015eu an, d\u00fcnyadaki 120 \u00fclkenin bir numaral\u0131 d\u0131\u015f ticaret partneri.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
OECD raporlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7in, k\u00fcresel ekonominin y\u00fczde 19’unu; ABD, y\u00fczde 14′ \u00fcn\u00fc temsil ediyor. \u00c7in, bu oran\u0131 s\u00fcrekli art\u0131r\u0131rken, ABD s\u00fcrekli kan kaybediyor. Bug\u00fcn \u00c7in d\u00fcnya sanayi imalat\u0131n\u0131n y\u00fczde 35’ini ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. ABD sadece y\u00fczde 12’sini. Dahas\u0131, \u00c7in d\u00fcnyan\u0131n ABD dahil en b\u00fcy\u00fck dokuz ekonomisinden de daha fazla \u00fcretiyor (Japonya %6; Almanya %4; Hindistan %3; G.Kore %3; \u0130talya %2; Taiwan %2; Fransa %2; \u0130ngiltere %2- k\u00fcs\u00fcratlar yuvarland\u0131). D\u00fcnyada yarat\u0131lan katma de\u011fer bak\u0131m\u0131ndansa, \u00c7in %29 ile yine ilk s\u0131rada yer al\u0131yor. ABD %16. Bu oranlar 2008’den beri bariz bir bi\u00e7imde \u00c7in lehine art\u0131yor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
ABD, ger\u00e7eklikten kopmu\u015f durumda. \u00c7in art\u0131k ABD ihra\u00e7 pazar\u0131na muhta\u00e7 de\u011fil (\u00c7in’in d\u0131\u015fsat\u0131m\u0131n\u0131n\u00a0 sadece y\u00fczde 13’\u00fc ABD’ye) Trump’\u0131n bu ger\u00e7e\u011fi kavramas\u0131 i\u00e7in sadece \u00c7in ve Latin Amerika \u00fclkeleri aras\u0131nda s\u00fcrekli geli\u015fen ticarete bakmas\u0131 yeter. \u00c7in k\u0131tadaki \u00fclkelerin \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in birinci s\u0131radaki ticari partner.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Mesela, bu s\u00f6z konusu zirvenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Peru’da, k\u0131tan\u0131n “mega” tabir edilen en b\u00fcy\u00fck liman\u0131n\u0131 in\u015fa etti. Bu liman tamamland\u0131\u011f\u0131nda (Liman ve k\u0131tan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi olan Brezilya aras\u0131nda bir demiryolu hatt\u0131 da d\u00f6\u015feniyor), b\u00fct\u00fcn k\u0131tan\u0131n \u00c7in’le ticareti ucuzlayacak, kolayla\u015facak. Yine bu zirvede, Nikaragua ve \u00c7in, Nikaragua’n\u0131n Pasifik Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131yla, Atlantik Okyanusu’yla birle\u015fik Karayip Denizi k\u0131y\u0131s\u0131 aras\u0131na bir kanal in\u015fa etmek i\u00e7in antla\u015fma imzalad\u0131lar. Antla\u015fmada, Managua’ya b\u00fcy\u00fck bir hava liman\u0131 in\u015fa edilmesi de yer al\u0131yor. Bu yap\u0131lacak kanal, daha g\u00fcneyde bulunan, ABD’nin kontrol\u00fcndeki Panama Kanal\u0131’na alternatif olacak.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7in, Asya, Afrika ve L.Amerika’daki bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 devlet \u015firketleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, (eski Sovyet modelinde oldu\u011fu gibi) k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeden ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. (Bir de bizdeki “yap-i\u015flet” soygununu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn). Peru’daki “mega” liman 3 milyar dolara mal olacak, \u00c7in devlet \u015firketi bunun %63’\u00fcn\u00fc \u00f6d\u00fcyor. \u00c7in in\u015fa i\u015finden de\u011fil, sonras\u0131nda, onun sayesinde yarat\u0131lacak ticaret olanaklar\u0131ndan yararlanmay\u0131, k\u00e2r etmeyi hesapl\u0131yor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eimdi, \u00c7in ticari ba\u011flar\u0131n\u0131 yaymak ve geni\u015fletmek i\u00e7in \u00f6zellikle deniz yollar\u0131na, kara ve tren yollar\u0131na, limanlara, hava alanlar\u0131na bunlar\u0131n birbirine ba\u011flanmas\u0131na, yani k\u0131sacas\u0131 lojistik yat\u0131r\u0131mlara b\u00fcy\u00fck \u00f6ncelik ve a\u011f\u0131rl\u0131k veriyor. Kara devleti olarak b\u00fcy\u00fcyemeyece\u011fini, aksi halde, b\u00f6lgesinde bile hegemonyas\u0131n\u0131 kuramayaca\u011f\u0131n\u0131 biliyor. D\u00fcnya pazarlar\u0131na ucuz ve h\u0131zl\u0131 ula\u015f\u0131m ve bu ula\u015f\u0131m\u0131n g\u00fcvenli\u011fi \u00c7in’in ba\u015fl\u0131ca \u00f6nceli\u011fi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
ABD ise seyredebiliyor, veyahut sabotajlar d\u00fczenliyor. \u00c7in ile i\u015fbirli\u011fi yapan devletleri tehdit ediyor. Bunun i\u00e7in, hep s\u00f6yledi\u011fim bir \u015feyi tekrar edece\u011fim: ABD ya y\u00fckselen g\u00fc\u00e7 \u00c7in ve onu izleyece\u011fi anla\u015f\u0131lan Rusya ile uzla\u015facak ya da kaybetmesi kesin olan bir sava\u015f\u0131 ba\u015flatacak. Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yol g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yani Amerika Monroe nostaljisi yaparken, asl\u0131nda ger\u00e7ekli\u011fin \u00e7oktan de\u011fi\u015fmi\u015f oldu\u011funu kavrayam\u0131yor. Ge\u00e7 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6remiyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Son olarak, \u00c7in konusunda daha \u00f6nce s\u00f6ylediklerimi de yineleme ihtiyac\u0131 duyuyorum. \u00c7in’in kapitalist de\u011fil, sosyalist oldu\u011fu iddias\u0131 temelsiz. \u00c7in’de ekonominin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n devletin denetiminde olmas\u0131, Planlama mekanizmas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, \u00fclkeyi \u00c7KP’nin y\u00f6netmesi \u00c7in’in sosyalist bir \u00fclke oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. 70’li y\u0131llarda, “tekelci devlet kapitalizmi” diye bir kavram vard\u0131. Neo-liberal d\u00f6nem ba\u015flay\u0131nca bir kenara at\u0131ld\u0131. Kald\u0131 ki, bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in bu kavram \u00e7er\u00e7evesine dahil edilemeyecek kadar daha liberal. Keynesci bir iktisadi anlay\u0131\u015fla, neo-liberalist anlay\u0131\u015f aras\u0131nda, bir t\u00fcr karma ekonomik model deneyimleniyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7in’de bug\u00fcn genelle\u015fmi\u015f, sistem haline gelmi\u015f bir meta ekonomisi var. Ekonomiye dinamizmini veren k\u00e2r g\u00fcd\u00fcs\u00fcd\u00fcr. “Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez” mant\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlarda temel g\u00fcd\u00fc hep elde edilecek “kaz”d\u0131r. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kamusal m\u00fclkiyeti s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu manzarada, “sosyalist bir \u00fclkenin meta ekonomisi arac\u0131n\u0131 kullanmas\u0131” ndan s\u00f6z edilemez. Hay\u0131r, kapitalist bir \u00fclke kendisinden beklenece\u011fi gibi meta \u00fcretiyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Elbette, her meta olgusu kapitalizm anlam\u0131na gelmez. K\u00f6leci toplumlarda da meta \u00fcretiliyordu. SSCB’de de meta \u00fcretiliyordu (Mesela, Kolhozlarda \u00fcretilen \u00fcr\u00fcn meta idi. Kolhozlar, kamu m\u00fclkiyetinde de\u011fildi. Kamu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 temin ediyordu ama \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnler kooperatiflere aitti. Kamuya de\u011fil. Al\u0131\u015fveri\u015f s\u0131ras\u0131nda kamuya ait \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bir t\u00fcr kullan\u0131m ve a\u015f\u0131nma bedeli \u00fcr\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fim de\u011ferinden d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcyordu. Stalin Sovyet ekonomisi \u00fczerine son eserinde (1952), bu sistemi savunur. Ancak uzun erimde kamu m\u00fclkiyeti lehine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinin gerekli oldu\u011funu da vurgular). \u00c7in’de bug\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ya da genel olarak bir meta ekonomisi var. Ha bunun Bat\u0131’daki modelden farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olabilir. Nitekim var. O ayr\u0131 bir mesele. Ancak, hangi farkl\u0131 i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imlerine, tempo farkl\u0131l\u0131klar\u0131na, geli\u015fme d\u00fczeylerine sahip olursa olsun, bulundu\u011fu her yerde kapitalizm kapitalizmdir. B\u00f6yle bir tart\u0131\u015fma (“kapitalist mi sosyalist mi” tart\u0131\u015fmas\u0131) zaman kayb\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bununla birlikte, \u00c7in’in emperyalist olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair tart\u0131\u015fma bug\u00fcn olmasa da, daha ileride g\u00fcndeme getirilebilir. \u00c7in bug\u00fcn i\u00e7in o a\u015famaya evrilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Yaln\u0131z unutmayal\u0131m, emperyalizm bir anda keyfi bir kararla devreye sokulmuyor. Belli bir geli\u015fme evresinden sonra kapitalizmin ihtiya\u00e7lar\u0131, isterseniz, “i\u015fleyi\u015f yasalar\u0131” dayat\u0131yor diyelim.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7KP’ye gelince, bu parti marksist-leninist de\u011fildir. Lideri Mao da marksist-leninist de\u011fildi. Maoistti. 1931’de \u00c7in Sovyet Cumhuriyeti’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra (Stalin, o zaman \u00c7KP liderli\u011fini, Mao’yu tasfiye etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ama ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131) 9000km’den fazla bir mesafenin kat edildi\u011fi Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, \u00c7KP’yi ve tabii Mao’yu da yeniden yaratt\u0131. Bu uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f s\u0131ras\u0131nda da\u011flar a\u015f\u0131ld\u0131, en \u00fccra k\u00f6y ve kasabalardan ge\u00e7ildi. Bir Amerikal\u0131 gazetecinin ifadesiyle, o g\u00fcne kadar hi\u00e7 devletle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015f olan, kar\u015f\u0131la\u015fanlar\u0131 da sadece onun zulm\u00fcne u\u011fram\u0131\u015f \u00e7ok yoksul ve bilisiz kitleler, ilk kez disiplinli, kendilerine sayg\u0131 duyan, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kendilerini e\u011fitmek, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yard\u0131m etmek isteyen Halk Kurtulu\u015f Ordusu’nu tan\u0131d\u0131lar. Onunla kayna\u015ft\u0131lar. Onlar Maoistleri, Maoistler onlar\u0131 e\u011fitti. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6\u011frendiler. Mao da, bu sayede, marksizm-leninizmin y\u00f6ntemini \u00c7in’in kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, d\u00fc\u015f\u00fcncesine uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00d6zcesi \u00c7KP, salt marksizm-leninizmle bu bilisiz halk\u0131 yan\u0131nda tutamazd\u0131. Tan\u0131m itibar\u0131yla doktriner de\u011fil, pragmatik olan kadim \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, d\u00fc\u015f\u00fcncesine d\u00f6nd\u00fc. Mao ve \u00c7KP, marksizm-leninizmi bu kadim d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde pragmatik ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re kulland\u0131lar. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in Maoizm olarak adland\u0131r\u0131lan bu anlay\u0131\u015ftan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Halen de onu izlemektedir. Bug\u00fcn de Maoizm y\u00f6nteminden bir sapma s\u00f6z konusu de\u011fildir (2).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Maoizmi en iyi ifade eden, belki de Deng Xiaoping 1962’de, eski bir \u00c7in hikayesine at\u0131fla, s\u00f6yledi\u011fi (80’li y\u0131llarda da bir ka\u00e7 kez, ama kedilerden birinin rengini de\u011fi\u015ftirerek yinelemi\u015fti) \u015fu s\u00f6zd\u00fcr: “\u00d6nemli olan kedinin siyah ya da sar\u0131 olmas\u0131 de\u011fil, fare yakalamas\u0131d\u0131r”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Mao ve \u00c7KP, \u00c7in’i eskisi gibi (Bizim Avrupa-merkezci tarih\u00e7ili\u011fimiz pek de\u011finmez ama 1830’lara kadar \u00c7in d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fcretici ekonomilerinin ba\u015f\u0131nda geliyordu. Britanya Hindistan’a girince, o \u00c7in’e tahamm\u00fcl edemezdi) bir d\u00fcnya devleti, en az\u0131ndan bir b\u00f6lge hegemonu yapmak arzusundayd\u0131lar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
O g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131nda, yani SSCB’nin kalk\u0131nma deneyiminin d\u00fcnyada g\u0131ptayla kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131, ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerinin s\u00f6m\u00fcrgeci bask\u0131lar\u0131n\u0131, engellemelerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri ko\u015fullarda, yoksul ve cahil \u00c7in i\u00e7in sosyalizm se\u00e7eneksizdi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Liu \u015eaoqi (1898-1969), Deng Xiaoping, ve bug\u00fcnk\u00fc ba\u015fkan Xi Cinping’in babas\u0131 Xi Zhongxun’un da aralar\u0131nda bulundu\u011fu en \u00fcst d\u00fczey kadrolar (Xi’nin babas\u0131, baz\u0131 \u00c7KP tarihi yazarlar\u0131na g\u00f6re,\u00a0 \u00c7KP’nin sekiz en \u00f6nemli liderinden biriydi) SSCB’deki 20.Kongre’den sonra gidi\u015fat\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc, sorunu, Hru\u015f\u00e7ov gibi kavrad\u0131lar.(3) B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m’\u0131n h\u00fcsrana u\u011framas\u0131yla, Mao’yu ilk kez sorgulay\u0131p, \u00c7KP i\u00e7inde insiyatif ald\u0131lar. Hatta Mao, bir s\u00fcre fiilen geri \u00e7ekilme ihtiyac\u0131 duydu. Sonra K\u00fclt\u00fcr Devrimi program\u0131yla sert bir d\u00f6n\u00fc\u015f yaparak, Xi’nin babas\u0131n\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu “kapitalizm yolcular\u0131” na ve ailelerine hayat\u0131 zindan edecekti. Mao \u00e7ekildi\u011finde, onu \u00e7ekilmeye zorlayan ikinci ba\u015fkan Liu vekaleten partinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015fti. En \u00f6nemli rakip olarak g\u00f6r\u00fclen Liu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Di\u011ferleri uzun hapis ve s\u00fcrg\u00fcn cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131lar. Xi, an\u0131lar\u0131nda o g\u00fcnlerde \u00e7ok ac\u0131 \u00e7ektiklerini belirtir. Hatta olas\u0131 bir cezadan kurtulmak i\u00e7in kendi iste\u011fiyle, \u00fccra bir k\u00f6ydeki kollektif bir \u00e7iftlikte g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih ediyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
K\u00fclt\u00fcr devrimi, bir k\u00fclt\u00fcr hareketi olarak ba\u015flat\u0131ld\u0131 (Ba\u015flatan lider kadro Mao’dan ba\u015fka, savunma bakan\u0131 yap\u0131lan Lin Piao, Mao’nun sekreteri \u00c7u Teh, Mao’nun son (d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc) e\u015fi Chiang Ching idi. Tabii vazge\u00e7ilmez ba\u015fbakan Chou En Lai de vard\u0131. Ancak onun konumu farkl\u0131yd\u0131. \u00c7at\u0131\u015fan taraflar aras\u0131nda, tam bir g\u00f6rev adam\u0131 olarak, bir denge olu\u015fturuyordu. Genellikle fren i\u015flevi g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00dclkenin o s\u00fcre\u00e7ten tek par\u00e7a halinde \u00e7\u0131kmas\u0131nda onun \u00e7ok ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir yerinin oldu\u011funu hep d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr). Evet, k\u00fclt\u00fcr hareketi demi\u015ftik, bu hareket devrim \u00f6ncesinin klasik sanat ve edebiyat\u0131n\u0131 toptan hedef alan bir kampanya olarak devreye sokuldu (Bilindi\u011fi gibi, gayri resmi bir \u015fekilde Ekim Devrimi sonras\u0131nda Rusya’da da benzer bir “k\u00fclt\u00fcr hareketi” prolek\u00fclt<\/strong> ad\u0131 alt\u0131nda baz\u0131 sanat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f, Lenin bunu “k\u00fclt\u00fcr nihilizmi” olarak mahkum etmi\u015fti) \u00c7ok ge\u00e7meden, \u00c7in’deki bu kampanyan\u0131n k\u00fclt\u00fcrle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131, parti komitelerini, merkezlerini, “kapitalizm yolcusu” \u00fcst d\u00fczey parti y\u00f6neticilerini as\u0131l hedef olarak ald\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bir “anti-parti” hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. O kadar ki, yeni “ikinci adam” olan Lin Piao, “Parti merkezlerini bombalay\u0131n!” slogan\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k dile getiriyordu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu devrimin \u00f6znelerinin kahir ekseriyeti lise ve y\u00fcksek okul \u00f6\u011frencileriydi. Okullar kapat\u0131larak ya da \u00f6\u011frenime ara verilerek \u00e7o\u011fu “Devrimci \u0130syanc\u0131lar” ve “K\u0131z\u0131l Muhaf\u0131z” olarak kaydedildiler. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6rg\u00fctleri bu hareketin yan\u0131nda de\u011fil, kar\u015f\u0131s\u0131ndayd\u0131. \u0130\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 ve di\u011fer i\u015f\u00e7i birlikleri anti-parti \u00e7izgiye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. Yer yer protesto grevleri yap\u0131l\u0131yordu. \u0130\u015f\u00e7iler, \u00f6\u011frencileri “haydutluk” la su\u00e7luyorlard\u0131. \u00dclkenin en b\u00fcy\u00fck ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en yo\u011fun olarak bulundu\u011fu \u015eanghay kentinde, “k\u00fclt\u00fcr devrimi” ne kar\u015f\u0131 parti \u00f6rg\u00fct\u00fc direni\u015fler, genel grev \u00f6rg\u00fctledi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Zaman\u0131n Mao denetimindeki parti yay\u0131n organlar\u0131nda bu tutuma kar\u015f\u0131 sert yaz\u0131lar yay\u0131nlan\u0131yordu. Devrime direnen parti ve i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleri, onlar\u0131n \u00fcyeleri “beyaz ter\u00f6r” uygulayan gericiler olarak su\u00e7land\u0131lar. \u0130syanc\u0131lar aras\u0131nda, “parti merkezleri de\u011fil, proleter merkezler istiyoruz” slogan\u0131 yay\u0131ld\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Yani bu s\u00fcre\u00e7 \u00f6yle tepkisiz, direni\u015fsiz de y\u00fcr\u00fct\u00fclememi\u015fti. Nitekim, bu direni\u015flerin yay\u0131lma e\u011filimi g\u00f6stermesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, onlar\u0131 bast\u0131rabilmek i\u00e7in 1967’de ordu devreye sokuldu ve devrimin yeni bir evreye girdi\u011fi ilan edildi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Parti yerine, Mao’nun, kadim \u00c7in bilgelerininkiyle k\u0131yasalanabilecek, ki\u015fili\u011fi ge\u00e7irildi. Marksizm-leninizm yerine de onun “\u00f6zl\u00fc s\u00f6zleri” nden olu\u015fmu\u015f “K\u0131z\u0131l Kitap” .<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130\u015fin ironik yan\u0131, b\u00fct\u00fcn bu kaotik s\u00fcre\u00e7 boyunca, o zaman \u00c7in’de say\u0131lar\u0131n\u0131n bir milyondan fazla oldu\u011fu resmen a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f (halen \u00c7in bayra\u011f\u0131ndaki y\u0131ld\u0131zlardan biri onlar\u0131 temsil ediyor) olan “ulusal” burjuvalar yani “milli” kapitalistler bir zarar g\u00f6rmediler. Yani ger\u00e7ek “kapitalist yolcular” a bir \u015fey olmad\u0131. K\u00e2rlar\u0131n\u0131 istiflemeye devam ettiler. Nitekim, devrimden sonra Deng liderli\u011finde “kapitalist yolcular” \u0131n iktidar\u0131 almas\u0131yla, bu s\u0131n\u0131f bug\u00fcnk\u00fc kapitalist \u00c7in’in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bilindi\u011fi gibi, 70’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Mao k\u00fclt\u00fcr devrimi s\u0131ras\u0131nda \u00f6nlerini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011fu ger\u00e7ekten sosyalizme inanm\u0131\u015f kadrolar\u0131 (de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde) tasfiye ederek, “kapitalizm yolcular\u0131” ndan hayatta kalanlar\u0131 tekrar etkin g\u00f6revlere yerle\u015ftirdi. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da Deng Xiaoping geliyordu. Deng de, ipleri eline ge\u00e7irdikten sonra eski yolda\u015flar\u0131n\u0131n, bu arada X\u0130’nin babas\u0131n\u0131n ve Xi ailesinin de (\u015earkta siyasetin de aile boyu yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 akl\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karmayal\u0131m) tabii \u00f6nlerini a\u00e7t\u0131(4).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Elbette \u00c7KP i\u00e7inde halen kom\u00fcnistler vard\u0131r. Ancak g\u00fc\u00e7leri ne kadard\u0131r, tahmin etmek zor. Xi kendisinin kom\u00fcnist oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ama bir ki\u015fi hakk\u0131nda onun kendi hakk\u0131ndaki fikrinden hareketle karar vermek do\u011fru olmaz. Bu arada, bundan 4-5 y\u0131l \u00f6nce Bloomberg kanal\u0131 onun Hong Kong’daki 35 milyon dolar civar\u0131ndaki m\u00fclklerini foto\u011fraflam\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 kaynak, kay\u0131nbiraderinin Cayman Adalar\u0131’ndaki “i\u015fleri” nden de s\u00f6z etmi\u015fti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Profes\u00f6r Minqi Li, \u00c7in’in yabanc\u0131 \u00fclkelerdeki do\u011frudan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n, 2017 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla, %78’inin Hong Kong, Macao, Singapur, Cayman Adalar\u0131 ve Virgin Adalar\u0131’na yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Hong Kong ve Macao sonradan ona kat\u0131lan, \u00f6zel stat\u00fcl\u00fc \u00c7in topraklar\u0131, Singapur’da etnik olarak \u00c7inli olan b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus var. Di\u011fer iki Karayip adas\u0131 para aklama merkezleri. Zaten bu “do\u011frudan yat\u0131r\u0131m” kalemi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lan paralar\u0131n “akland\u0131ktan sonra” tekrar \u00c7in’e d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yine Minqi Li belirtiyor. (Bkz. Minqi Li : “China : Imperialism or Semi-Periphery?” Monthly Review, 1 July 2021)<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00c7in’de, Rusya’da, hatta genel olarak Asya’da, liberal demokrasi olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu co\u011frafyada liberal ekonomi y\u00fcr\u00fcmez. Y\u00fcr\u00fclt\u00fclmek istendi\u011finde de, onu y\u00fcr\u00fctenlerin y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Talanla sonu\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00c7in’de, \u00e7ok partili demokrasi de olmaz. \u00c7ok parti zaten bug\u00fcn \u00c7KP’nin i\u00e7inde var. Bir bi\u00e7imde i\u015fliyor. Partinin ad\u0131 de\u011fi\u015fir veya de\u011fi\u015fmez, ama bu durum de\u011fi\u015fmez. Tabii, Maoizm y\u00f6ntemi terk edilmedi\u011fi s\u00fcrece.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n NOTLAR:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 1) 1979 y\u0131l\u0131n\u0131n 29 Ocak – 4 \u015eubat tarihleri aras\u0131nda, tam da \u00c7in ve Vietnam aras\u0131nda Kambo\u00e7ya sorunu etraf\u0131nda \u015fiddetlenen gerilim s\u0131ras\u0131nda, \u00c7in lideri Deng Xiaoping ABD’yi ziyaret etti. ABD’nin tam deste\u011fini alarak, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 17 \u015eubat’ \u0131nda Vietnam’\u0131 i\u015fgal etmeye ba\u015flad\u0131. \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki sava\u015f bir ay kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f, sonra \u00c7in birlikleri geri \u00e7ekilmi\u015fti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 2) Ge\u00e7enlerde Amazon.com’da Xi’nin \u0130ngilizceye terc\u00fcme edilmi\u015f bir kitab\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Kitap, Xi’nin etkilendi\u011fi \u00c7in \u00f6zdeyi\u015flerinin, atas\u00f6zlerinin, bilgelerin s\u00f6zlerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131 ve ya\u015famda nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131na dair. Deminden beri anlatmak istedi\u011fim tam da budur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 3) \u00c7KP’nin 8.Ulusal Kongresi, \u00f6nceki kongreden 11 y\u0131l sonra, 1956’da topland\u0131. Parti raporunu okuyan Liu Shaoqi ve Deng Xiaoping, Hru\u015f\u00e7ov’un 20.Kongre’deki Stalin’e y\u00f6nelik ele\u015ftirilerine benzer bir ele\u015ftiriyi Mao i\u00e7in yapt\u0131lar. \u0130ki kongre aras\u0131nda, keyfi olarak, 11 y\u0131ll\u0131k bir gecikme olmas\u0131n\u0131, “ki\u015filik k\u00fclt\u00fc” n\u00fc ele\u015ftirdiler. “Bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fama” politikas\u0131n\u0131 savunduklar\u0131n\u0131, SSCB deste\u011finde 5 y\u0131ll\u0131k plan\u0131 uygulamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcreceklerini belirttiler. Ancak bir y\u0131l sonra 8.Kongre’de al\u0131nan hemen hemen b\u00fct\u00fcn kararlar iptal edildi. Bir sonraki kongre bir y\u0131l \u00f6nce al\u0131nan kararda oldu\u011fu gibi, 5 y\u0131l sonra de\u011fil, ancak 1969’da yap\u0131lacakt\u0131. B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m (1958) maceras\u0131ndan sonra iyice s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan Mao, K\u00fclt\u00fcr Devrimi’yle sola yaslanarak \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu arayacakt\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu noktada, B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m’\u0131n olas\u0131 saikleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, 1953-1957 tarihleri aras\u0131nda Sovyet planc\u0131 ve teknik uzmanlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131yla hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftirilen 1. 5 y\u0131ll\u0131k plan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n (mesela, sanayi \u00fcretimi y\u00fczde 141; tar\u0131m \u00fcretimi y\u00fczde 25 art\u0131yor), k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva lider ki\u015filikleri \u00fczerinde a\u015f\u0131r\u0131 bir \u00f6zg\u00fcveni te\u015fvik etmi\u015f olabilece\u011fi hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r. 1962’de tamamlanacak, 8.Kongre taraf\u0131ndan onaylanan, 2. 5 y\u0131ll\u0131k planda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u0131nai \u00fcretimini iki kat artt\u0131rma, tar\u0131msal \u00fcretimi y\u00fczde 35 artt\u0131rma hedefleri, 8. Kongre’ye ra\u011fmen, yetersiz bulunarak, bir y\u0131l i\u00e7inde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hedeflerin kat be kat fazlas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi iddias\u0131yla ger\u00e7eklikle ba\u011fda\u015fmayan bir mecraya girildi. Plan terk edildi. Liderlik m\u00fccadelesi i\u00e7inde (Mao, 20.Kongre’de Stalin’e reva g\u00f6r\u00fclen muamelenin \u015fimdi partisi taraf\u0131ndan kendisine de yap\u0131lmak istendi\u011fini fark etmi\u015fti) bu \u00f6znel etkenin rol\u00fcne de de\u011finmek gerekir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 4) K\u00fclt\u00fcr Devrim’inin \u00f6nemli saiklerinden birisi de, elbette, liderlik m\u00fccadelesidir. Bu m\u00fccadele de yeni bir olgu de\u011fildi. Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, \u00c7in’in \u015eanghay gibi \u00f6nemli k\u0131y\u0131 kentlerinin emperyalistlerin ve onlar\u0131n ma\u015fas\u0131 olan \u00c7an Kay-\u015eek’in kontrol\u00fcnde oldu\u011fu ko\u015fullarda ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00f6rece geli\u015fmi\u015f k\u0131y\u0131 kentleri \u00c7in’deki s\u0131nai ve ticari etkinliklerin de cereyan etti\u011fi yerlerdi. \u00c7in sanayi proletaryas\u0131 ya da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak oradayd\u0131. \u00c7KP’nin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n bu i\u015fgal y\u00fcz\u00fcnden y\u0131llarca k\u0131ylardaki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131 olmam\u0131\u015f, ya da ili\u015fkisi \u00e7ok zay\u0131f kalm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7KP, Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f s\u0131ras\u0131nda, bu k\u0131y\u0131lardaki \u00f6rg\u00fctsel \u00e7al\u0131\u015fma ve m\u00fccadele g\u00f6revini Liu \u015eaoqi liderli\u011findeki kadrolara vermi\u015fti. Mao, Uzun Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f’le k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn egemen oldu\u011fu co\u011frafyalarda faalieyete ge\u00e7iyordu. B\u00f6ylece, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak, Liu, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde; Mao, k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f i\u00e7inde etkin olacakt\u0131. Yani liderlik kavgas\u0131 ard\u0131nda b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131fsal ger\u00e7eklik bulundu\u011funu da hat\u0131rlatmak isterim.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00c7in devrimini, etaplar\u0131n\u0131, i\u00e7 \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken, \u00c7in’in \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva, k\u00f6yl\u00fc bir n\u00fcfusa sahip oldu\u011funu, bu olgunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00c7KP’de yans\u0131mas\u0131n\u0131 buldu\u011funu dikkate almak gerekir. \u00dcstelik, yirmi k\u00fcsur y\u0131l s\u00fcren gerilla sava\u015f\u0131 boyunca i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n esas g\u00fc\u00e7leriyle ba\u011flant\u0131 kopmu\u015ftu. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci m\u00fccadeledeki liderlik rol\u00fcn\u00fc parti yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ancak unutmayal\u0131m ki, bu partinin lider kadrolar\u0131 da marksist gelenekle ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan ulusal devrimci hareketten geliyorlard\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Parti i\u00e7indeki \u00f6znel tutars\u0131z davran\u0131\u015f ve e\u011filimleri, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva devrimcili\u011fini, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar aras\u0131nda sal\u0131nmay\u0131, ulusalc\u0131 sapmalar\u0131 falan hep bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim s\u0131n\u0131fsal ve siyasal arkaplan\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak ele almak gerekir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 1956’da SBKP’nin 20.Kongresi’nden sonra d\u00fcnya kom\u00fcnist hareketi tam da emperyalistlerin arzulad\u0131klar\u0131 gibi b\u00f6l\u00fcnmelere maruz kald\u0131. B\u00f6l\u00fcnmeler sadece farkl\u0131 \u00fclkelerin partileri aras\u0131nda de\u011fil, partilerin kendi i\u00e7lerinde de etkili oldu. Tasfiyeler ya\u015fand\u0131. SBKP de, ama daha \u015fiddetli olarak, \u00c7KP de bunlar\u0131 ya\u015fad\u0131lar. Tabii \u00c7in, bir yandan, kendi i\u00e7inde kurulu\u015f s\u00fcrecinin \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131; di\u011fer yandan, kom\u00fcnist d\u00fcnya i\u00e7indeki \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim siyasal, sosyolojik kompozisyonuyla g\u00f6\u011f\u00fcslemek zorundayd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, ABD emperyalizminin \u00c7in’i ablukaya alan sald\u0131r\u0131 stratejisi, Taiwan \u00fczerinden tehditlerini yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131, \u00c7in’in BM \u00fcyesi olmas\u0131n\u0131n engellenmesi, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerden d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olmas\u0131, uluslararas\u0131 ekonomik ambargolar, \u00c7KP liderli\u011finin kendisini zay\u0131f hissetmesine yol a\u00e7t\u0131. \u0130\u00e7 istikrars\u0131zl\u0131kla bu d\u0131\u015f tecrit, Mao’ yu hem “kapitalizm yolcular\u0131” n\u0131 ihya etmeye hem de ABD ile anla\u015fmaya g\u00f6t\u00fcrecekti. O kadar \u00f6yle ki, art\u0131k d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131, “gerileyen emperyalizm” olarak ABD de\u011fil, “s\u00fcper emperyalist” SSCB olacakt\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00c7in, SSCB’ yi d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehdit, en sald\u0131rgan g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6stererek, bir yandan emperyalist d\u00fcnyaya g\u00fcven veriyor, di\u011fer yandan, onu SSCB’ye kar\u015f\u0131 provoke ediyor, b\u00f6ylece kendi restorasyoncu g\u00fcndeminin uygulanabilmesi i\u00e7in, yani kapitalist restorasyon i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu emperyalizmle ekonomi-politik i\u015fbirli\u011finin temellerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak istiyordu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Belle\u011fim beni yan\u0131ltm\u0131yorsa, herhalde 1987’de, Reagan’\u0131n d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 George Schutz’un \u00c7in ziyareti s\u0131ras\u0131ndayd\u0131, onunla g\u00f6r\u00fc\u015fen Deng, SSCB’nin n\u00fckleer g\u00fcc\u00fcyle ABD ve d\u00fcnya i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdit oldu\u011funu \u0131srarla dile getiriyor, Schutz, mealen, bu konuda kaygulanmamas\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ABD’nin n\u00fckleer silahlar alan\u0131nda SSCB’ye bariz bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu Deng’e anlat\u0131yor. Ancak, Deng vazge\u00e7miyor. ABD’li gazetecilerle konu\u015furken ayn\u0131 kaygusunu onlara da aktar\u0131yor. ABD h\u00fck\u00fcmetinin bu ciddi tehlikeyi kavrayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kavramas\u0131 i\u00e7in gazetecilerden gayret g\u00f6stermelerini istiyor. \u00c7KP, o s\u0131ralarda emperyalist \u00fclkelerin \u00c7in’e yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 artt\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in “a\u00e7\u0131k kap\u0131” politikas\u0131n\u0131 uygulamaya koymu\u015ftu.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 17 Kas\u0131m 2024’te Peru’da, ba\u015fkent Lima’da ba\u015flay\u0131p, iki g\u00fcn s\u00fcren Asya-Pasifik \u00dclkeleri Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Zirvesi’ne \u00fcye 21 \u00fclke (Rusya d\u0131\u015f\u0131nda- Putin’le ilgili UCM karar\u0131 nedeniyle) en \u00fcst d\u00fczeyde kat\u0131ld\u0131. APEC \u00fclkeleri d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde k\u0131rk\u0131n\u0131 kaps\u0131yor. D\u00fcnya ticaret oylumunun y\u00fczde … Okumaya devam et