Trump’\u0131n 5 milyon oy fark\u0131yla kazanmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedeni ekonomiydi. Yani “\u00f6fke” oylar\u0131 belirleyici oldu. ABD n\u00fcfusunun halen yakla\u015f\u0131k 43 milyonu yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Zaten se\u00e7menlerin y\u00fczde 67’si de kendileri i\u00e7in en \u00f6ncelikli sorunun ekonomi veya yoksulluk oldu\u011funu anketlere verdikleri yan\u0131tlarla belirtmi\u015flerdi. <\/p>\n\n\n\n
Do\u011fal olarak FED, s\u00fcrekli olarak ABD ekonomisinin iyiye gitti\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Harcamalar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ekonominin canland\u0131\u011f\u0131n\u0131, enflasyonun ve faizlerin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve daha d\u00fc\u015fece\u011fini iddia ediyor. <\/p>\n\n\n\n
Financial Times’da ge\u00e7en g\u00fcn bir yaz\u0131 okudum. Yazar\u0131 (Ruchir Sharma) hayli \u00f6nemli istatistiklerle iddias\u0131n\u0131 destekliyor, ve ABD ekonomisin, hanehalk\u0131n\u0131n refah\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir ilerleme de\u011fil, gerileme kaydetti\u011fini belirtiyor. <\/p>\n\n\n\n
Buna g\u00f6re, mesela, ABD n\u00fcfusu i\u00e7indeki en alt gelir grubunu olu\u015fturan y\u00fczde 40’l\u0131k kesimin, toplam harcamalar i\u00e7indeki pay\u0131 y\u00fczde 20; en zengin y\u00fczde yirmilik kesimin harcamalar i\u00e7indeki pay\u0131 ise y\u00fczde 40. Bu arada, bu y\u00fczde 40’l\u0131k n\u00fcfusu olu\u015fturan yoksul veya dar gelirli kesimin harcamalar\u0131 i\u00e7inde g\u0131da ilk s\u0131ray\u0131 al\u0131yor. Bu kesimin gelirinin g\u0131da harcamalar\u0131 i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 k\u0131sm\u0131 son be\u015f y\u0131lda s\u00fcrekli artm\u0131\u015f. Artmaya da devam ediyor. <\/p>\n\n\n\n
Yine makaleden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, bu kesimin bor\u00e7lar\u0131 da s\u00fcrekli art\u0131yor. Mesela, kredi kart\u0131 bor\u00e7lar\u0131nda tehlikeli bir art\u0131\u015f g\u00f6zlemleniyor. <\/p>\n\n\n\n
FED taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir istatisti\u011fe g\u00f6re (FED’in sitesinde bulunabilir), 1989-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda hanehalk\u0131 gelirleri esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Amerika’da yoksulla\u015fma s\u00fcrekli artm\u0131\u015f. N\u00fcfusun y\u00fczde 10’unu \u00fclkedeki zenginli\u011fin y\u00fczde 67’sini kontrol ederken (bunun i\u00e7inde yer alan y\u00fczde 0.1’lik kesim zenginli\u011fin y\u00fczde 14’\u00fcn\u00fc; y\u00fczde 5’lik kesim y\u00fczde 30’unu elinde tutuyor) , n\u00fcfusun y\u00fczde 50’siyse, zenginli\u011fin sadece y\u00fczde 2.6’s\u0131n\u0131 elinde tutuyor. <\/p>\n\n\n\n
B\u00fcy\u00fcme rakamlar\u0131 da reel de\u011fil, yani nitekli bir b\u00fcy\u00fcmeye i\u015faret etmiyor. En zengin kesimlerin s\u00fcrekli artan k\u00e2rlar\u0131, l\u00fcks harcamalar\u0131 ve yan\u0131 s\u0131ra elbette kamu harcamalar\u0131, hisse senedi ve tahvil piyasalar\u0131ndaki spek\u00fclatif i\u015flemler de b\u00fcy\u00fcmede motor i\u015flevi g\u00f6r\u00fcyor. Yani bu b\u00fcy\u00fcmenin kalk\u0131nma anlam\u0131na gelecek boyutundan s\u00f6z edilemiyor. <\/p>\n\n\n\n
Dikkat ediniz, Amerikan toplumundaki yoksulla\u015fman\u0131n ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in ve nispi olarak d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem var: 2019-2021 d\u00f6nemi. Bunun nedeni, kamunun Pandemi s\u0131ras\u0131nda hanelere yaptt\u0131\u011f\u0131 gelir deste\u011fiydi. Yani Amerikan halk s\u0131n\u0131flar\u0131 ancak kamudan gelir deste\u011fi alabildiklerinde ge\u00e7im ko\u015fullar\u0131n\u0131 nispeten iyile\u015ftirmi\u015fler. Kald\u0131 ki, o gelir deste\u011finin de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 g\u0131da ve sa\u011fl\u0131k harcamalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f. <\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi Trump ekonomide ne vaat ediyor? \u0130nan\u0131rsan\u0131z, “cennet” vaat ediyor. Demokratlar\u0131n kaybetmesinin en \u00f6nemli nedeni de Trump’\u0131n bu palavra vaatleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, onlar\u0131n palavra olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle yetinmesiydi. Halbuki, ekonomik bask\u0131lar alt\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f kitleler, yalan da olsa, ger\u00e7ekten inanmasalar da, vaat duymak isterler. Umuda gereksinirler. Pop\u00fclizm de, t\u0131pk\u0131 klasik fa\u015fizmler gibi, kitlelerin iyice darald\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, \u00f6ncelikle umutsuz bir tablo \u00e7izer, sonra onun \u00fczerinden “umut tacirli\u011fi” yapar. <\/p>\n\n\n\n
Demokrat Parti son 15 y\u0131ldaki neo-conla\u015fmas\u0131n\u0131n verdi\u011fi co\u015fkuyla, \u015fahince tav\u0131r ve nutuklarla, ve “Trump kazan\u0131rsa, ya\u015fam tarzlar\u0131m\u0131z tehlike alt\u0131nda olacak” teranesiyle i\u015fleri idare edebilece\u011fini sand\u0131. Filistin ve L\u00fcbnan’da her g\u00fcn herkesin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde y\u00fczlerce, binlerce Arap emperyalist-siyonizm taraf\u0131ndan katledilirken, utanmadan, hi\u00e7 saklama gere\u011fi dahi duymadan, vah\u015fice bir \u00f6zg\u00fcvenle, s\u00f6m\u00fcrgeci \u0130srail devletine katliamlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in silah yard\u0131m\u0131 yapmaya devam edeceklerini ilan ettiler. <\/p>\n\n\n\n
Muhalif Trump’\u0131n iktidardaki Demokratlarla bu konuda benzer \u015feyleri s\u00f6ylemesi, Trump’a de\u011fil, iktidara oy kaybettirdi. Michigan eyaletinde mesela, yo\u011fun bir Arap n\u00fcfus ya\u015f\u0131yor. Bunlar her zaman Demokratlar\u0131 desteklerler. Ancak bu kez Trump’a oy verdiler. \u00c7ok d\u00fc\u015f\u00fck profilli Harris, Filistin’de bar\u0131\u015f\u0131 telaffuz etmedi\u011fi i\u00e7in bu sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Ekonomiye d\u00f6nelim. Trump diyor ki, “sanayii canland\u0131raca\u011f\u0131m, kapanm\u0131\u015f fabrikalar yeniden faaliyete ge\u00e7irilecek, i\u015fini kaybedenler i\u015flerine geri d\u00f6necek, o eski g\u00fczel g\u00fcnler geri gelecek”. \u0130lave ediyor: ” Sanayii canland\u0131rmak i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan emek-g\u00fcc\u00fc ithal edece\u011fiz, rakiplerimizin emek-g\u00fc\u00e7lerini transfer edece\u011fiz. Onlar bu sayede gerilerken, bir ilerleyece\u011fiz.” Devam\u0131nda \u015funu da s\u00f6yl\u00fcyor: “Bak\u0131n, bunu daha \u00f6nce ba\u015fkas\u0131ndan duymu\u015f muydunuz, ilk kez ben dile getiriyorum”. Yani yapt\u0131\u011f\u0131 bu “bulu\u015f” un patentinin tamamen kendisine ait oldu\u011funu \u00f6v\u00fcnerek ilan ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi gibi, ayn\u0131 Trump, s\u0131kl\u0131kla \u00fclkesine y\u00f6nelik g\u00f6\u00e7e kar\u015f\u0131 oldu\u011funu, hatta i\u015flerin k\u00f6t\u00fc gitmesinin ba\u015fl\u0131ca nedeninin bu g\u00f6\u00e7menler oldu\u011funu s\u00f6yleyip duruyor. Onlar\u0131 “g\u00fcnah ke\u00e7isi” haline sokuyor. Pop\u00fclist s\u00f6ylem b\u00f6yledir. Mant\u0131ksal bir tutarl\u0131k yoktur. Kaygan bir dili vard\u0131r. Salt belagattir. Bu da anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc akla de\u011fil, duygulara seslenir. <\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7erken belirteyim, g\u00f6receksiniz, Trump devrinde, Meksika s\u0131n\u0131r\u0131na duvar \u00f6rmeye devam etse de, \u00fclkeye daha \u00e7ok g\u00f6\u00e7men emek-g\u00fcc\u00fc giri\u015fi olacakt\u0131r. Kabul edelim, g\u00f6\u00e7men emek-g\u00fcc\u00fc, b\u0131rak\u0131n\u0131z en geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri, T\u00fcrkiye gibi orta d\u00fczeyde geli\u015fmi\u015f bir kapitalizmi olan \u00fclke i\u00e7in bile bir ihtiya\u00e7t\u0131r (G\u00f6\u00e7 ile ilgili olarak yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131larda nedenlerine de\u011finmi\u015ftim. Kapitalizm kitlesel g\u00f6\u00e7ler olmadan yapamaz. ). (1)<\/p>\n\n\n\n
Bundan b\u00f6yle, en geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerde dahi “d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccret kapitalizmi” konsolide olacakt\u0131r. Muhtemelen, “i\u015f\u00e7i aristokrasisi” olgusunu da yeniden tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z. <\/p>\n\n\n\n
Trump ilk d\u00f6neminde, \u00fclkedeki en zengin y\u00fczde be\u015flik kesimin vergilerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp, emek\u00e7ilerin, \u00fccretlilerin vergilerini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. 2018’de, Trump’\u0131n “vergi reformu” ndan sonra en zengin 400 ailenin toplanan vergiler i\u00e7indeki pay\u0131 y\u00fczde 23 idi. En yoksul y\u00fczde yirmilik kesimin pay\u0131ysa, y\u00fczde 24. Yani kahir ekseriyetini \u00fccretlilerin olu\u015fturdu\u011fu kesimler, devasa sermayeleri kontrol eden kesimden daha fazla vergi \u00f6d\u00fcyordu. <\/p>\n\n\n\n
Trump \u015fimdi yine vergi indiriminden s\u00f6z ediyor. Aksi halde, Musk, ve \u00f6zellikle Silikon vadisinin di\u011fer “tekno-fa\u015fistleri” ve benzerleri neden ondan yana olsunlar ki? Se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 belli olduktan sonra Wall Street’in verdi\u011fi tepkiden Trump’\u0131n ne denli “arzu \u00d6znesi” haline getirilmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmedik mi? <\/p>\n\n\n\n
Se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda, san\u0131yorum CNBC’deydi, iki aday\u0131n izleyecekleri ekonomik politikalarla b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecekleri belirtiliyordu. Trump’\u0131n vaat etti\u011fi ekonomi politikalar\u0131yla, bor\u00e7lar\u0131n, b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n 7,5 trilyon dolar\u0131 a\u015faca\u011f\u0131 (bunun sadece 5,8 trilyon dolar\u0131n\u0131n zenginlere y\u00f6nelik vergi indirimlerinden kaynaklanaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor) ; Harris’in politikas\u0131yla da bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131n 4 trilyon dolar civar\u0131nda olaca\u011f\u0131 kaydediliyordu. <\/p>\n\n\n\n
Pekiy, bu durumda yoksulla\u015fman\u0131n en \u00f6nemli motoru olarak sunulan enflasyonla nas\u0131l m\u00fccadele edilecek? Bu a\u00e7\u0131klar nas\u0131l kapat\u0131lacak? Dolar matbaas\u0131n\u0131 daha fazla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rarak. Yani enflasyon ve tabii onun ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 olan y\u00fcksek faizle. <\/p>\n\n\n\n
Bir de tabii, \u00c7in’e yap\u0131lan ve yap\u0131lmaya devam edilecek yapt\u0131r\u0131mlar \u00e7er\u00e7evesinde, g\u00fcmr\u00fck tarifelerinin y\u00fckseltilmesi s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. Bu ne demek? \u00d6zellikle b\u00fct\u00fcn perakende sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn raflar\u0131n\u0131n dolulu\u011funu sa\u011flayan \u00c7in mallar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi demektir. Al sana bir ba\u015fka enflasyonist politika! <\/p>\n\n\n\n
Zaten korumac\u0131l\u0131k her zaman enflasyonist bir \u00f6nlemdir. Bunu bilelim. Yani ABD ekonomisi enflasyon ve faiz sarmal\u0131ndan \u00e7\u0131kamaz (Bu ko\u015fullarda, T\u00fcrkiye nas\u0131l \u00e7\u0131kabilir?) <\/p>\n\n\n\n
Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z, ABD halk s\u0131n\u0131flar\u0131, ekonomi alan\u0131nda da, ya\u011fmurdan ka\u00e7arlarken doluya tutulacaklar. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Trump ekonomide ilk d\u00f6neminde ne yapm\u0131\u015fsa, bu kez ayn\u0131s\u0131n\u0131 “fars”\u00e7a okunabilecek \u015fekilde yapacak. <\/p>\n\n\n\n
NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n
(1) Trump, bu d\u0131\u015far\u0131dan i\u015fg\u00fcc\u00fc ithali konusunu bilin\u00e7li olarak dile getirmi\u015f de olabilir tabii. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanayiye d\u00f6n\u00fc\u015f, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, uluslararas\u0131 rekabet sorununu da g\u00fcndeme ta\u015f\u0131r. Bunun i\u00e7inse, en \u00f6nemli fakt\u00f6r “ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc” d\u00fcr. Yine, enflasyola m\u00fccadele bak\u0131m\u0131ndan da ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc ithalinin katk\u0131s\u0131 olacakt\u0131r. Bunlar\u0131 da akl\u0131m\u0131zda tutal\u0131m. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Trump’\u0131n 5 milyon oy fark\u0131yla kazanmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedeni ekonomiydi. Yani “\u00f6fke” oylar\u0131 belirleyici oldu. ABD n\u00fcfusunun halen yakla\u015f\u0131k 43 milyonu yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Zaten se\u00e7menlerin y\u00fczde 67’si de kendileri i\u00e7in en \u00f6ncelikli sorunun ekonomi veya yoksulluk oldu\u011funu … Okumaya devam et