2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda olu\u015fturulan d\u00fcnya d\u00fczeni, esas olarak, Tahran (1943), Yalta (\u015eubat 1945) ve Potsdam (Temmuz 1945) ve BM’nin resmen kuruldu\u011fu San Fransisco (Ekim 1945) Konferanslar\u0131’nda, yeni d\u00fczenin de\u011fi\u015ftirilmesi teklif dahi edilemeyecek, surette \u015fekillendirilmi\u015fti (Mesela, Yalta’da al\u0131nan kararla, emperyalist ve sosyalist kampta yer alan \u00fclkeler -daha \u00e7ok Avrupa \u00fclkeleri kast ediliyordu tabii- kamp de\u011fi\u015ftiremeyeceklerdi). (1)<\/p>\n\n\n\n
Yeni emperyalist hegemonya sistemini olu\u015fturan kurum ve kurallar da, daha sava\u015f\u0131n fiilen bitti\u011fi ama sonunun resmen ilan edilmedi\u011fi bir s\u0131rada, 1944 y\u0131l\u0131nda, ABD’nin New Hampshire eyaletinin Bretton Woods b\u00f6lgesinde yap\u0131lan ve 44 ulusal devletin (sosyalist d\u00fcnya hari\u00e7) kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da ilan edilmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
Bretton Woods Konferans\u0131’nda al\u0131nan kararlar, ABD’nin emperyalist d\u00fcnyada, ba\u015fl\u0131ca hegemonik g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu teyit ediyordu. O sistemin b\u00fct\u00fcn ekonomi-politik \u00e7er\u00e7evesi ABD’nin merkezinde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131ya referans veriyordu. Dolar rezerv para birimiydi. B\u00fct\u00fcn \u00f6teki ulusal para birimlerinin de\u011feri ya da fiyat\u0131 dolara g\u00f6re tan\u0131mlanacak veya saptanacakt\u0131. Kur ayarlar\u0131 belli bir alt\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne g\u00f6re (1 dolar= 0.88 gr alt\u0131n) dolan\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan dolara g\u00f6re yap\u0131lacakt\u0131 (Nixon devrinde 1971’de bu k\u0131s\u0131t, bir oldu bitti \u015feklinde, tek yanl\u0131 olarak kald\u0131r\u0131ld\u0131).<\/p>\n\n\n\n
Finansal kredi ve yat\u0131r\u0131m g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc alt\u0131ndaki sermaye ihrac\u0131 da, esas olarak, IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan iki banka ve onlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00f6deme, sigorta vb ara\u00e7larla sa\u011flanabilecekti. Bu kurum ve\/veya ara\u00e7lar \u00fczerinde de ABD’nin tam bir denetimi olacakt\u0131. IMF ba\u015fkanlar\u0131 Avrupa’dan, D\u00fcnya Bankas\u0131 ba\u015fkanlar\u0131 Amerika’dan se\u00e7ilseler de, fillen bu ABD egemenli\u011fi anlam\u0131na geliyordu. <\/p>\n\n\n\n
Kazan’daki toplant\u0131da, emperyalist ABD hegemonyas\u0131na ba\u015fkald\u0131ran, meydan okuyan \u00fclkelerin benzer ad\u0131mlar\u0131, bu kez ABD’yi taht\u0131ndan indirecek bi\u00e7imde, atmay\u0131 planlad\u0131klar\u0131 ilan edildi. <\/p>\n\n\n\n
Plana g\u00f6re, dolar\u0131n rezerv para olarak kullan\u0131lmas\u0131 s\u0131n\u0131rda\u015f \u00fclkeler aras\u0131ndaki ticaretten ba\u015flay\u0131p, sonra giderek yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131larak kald\u0131r\u0131l\u0131yor, b\u00f6ylece \u00f6nceki d\u00fcnya d\u00fczeninin ekonomi-politik omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturan bir yap\u0131n\u0131n en \u00f6nemli ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, yap\u0131y\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00e7\u00f6kertecek bi\u00e7imde devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Yat\u0131r\u0131m ya da kalk\u0131nma ve kredi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 (yani sermaye hareketlerini ve ihrac\u0131n\u0131) y\u00fcr\u00fctecek iki banka kurulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da, \u00f6deme, sigorta vb i\u015flevleri g\u00f6recek finansal ara\u00e7lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n
B\u00fct\u00fcn bu yap\u0131n\u0131n olas\u0131 bir “hegemonik” g\u00fcc\u00fcn etraf\u0131nda olu\u015fturulmamas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani hegemonya talebi yok. Tabii kervan d\u00fcz\u00fcl\u00fcp yola \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra s\u00fcrecin ne y\u00f6ne evrilece\u011fini \u015fimdiden \u00f6ng\u00f6rmek zordur. Ancak, bu tasar\u0131 halindeki plan\u0131n \u00f6ncekine g\u00f6re \u00e7ok daha demokratik bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu haliyle ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, mevcut emperyalist hegemonya sisteminin, en az\u0131ndan, denetim alan\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde daralmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Bu da proletarya siyasetinin \u00e7\u0131kar\u0131nad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Emperyalist k\u00fcreselle\u015fme stratejisiyle, uluslararas\u0131 ticaretin serbestle\u015fmesini sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia eden ABD, direni\u015fler nedeniyle d\u00fcnya egemenli\u011fi beklentilerinin ger\u00e7ekle\u015fmemesi sonucunda, bu ticareti, kendi dayatt\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 antla\u015fmalara ayk\u0131r\u0131 olarak, k\u0131s\u0131tlamalarla, yapt\u0131r\u0131mlarla engellemeye ba\u015flad\u0131 (T\u0131pk\u0131, Erdo\u011fan’\u0131n, bir gece \u00dcsk\u00fcdar’\u0131 ge\u00e7irerek, dayatt\u0131\u011f\u0131 anayasaya uymamas\u0131 gibi. Her iki vakada da, bu hal t\u00fckeni\u015fin filli ifadesi olarak g\u00f6r\u00fclmek gerekir). <\/p>\n\n\n\n
Kazan toplant\u0131s\u0131n\u0131n en ironik taraf\u0131, bence, 13 BRICS \u00fclkesinin (bu 13 \u00fclkenin toplam n\u00fcfusu d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde k\u0131rk\u0131na tekab\u00fcl ediyor) ABD’ye, kendisinin olmazsa olmaz ilan etmi\u015f oldu\u011fu ama \u015fimdi kendisinin ihlal etti\u011fi, uluslararas\u0131 ticari antla\u015fmalara uymas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Tabii plan\u0131n bir de uluslararas\u0131 ili\u015fkiler b\u00f6l\u00fcm\u00fc var. Buna g\u00f6re, mevcut BM anlay\u0131\u015f\u0131, onun dayand\u0131\u011f\u0131 hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi birtak\u0131m radikal de\u011fi\u015fiklerle benimseniyor. BM’de, g\u00fcvenlik konseyi gibi, en etkili platformlar\u0131n \u00fcye kompozisyonu ve i\u015fleyi\u015f bi\u00e7iminin, veto haklar\u0131n\u0131n co\u011frafya ve n\u00fcfus esas al\u0131narak g\u00f6rece daha e\u015fitlik\u00e7i bir temelde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 talep ediliyor. B\u00f6ylece, BM’nin ABD’yi merkez alan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne son verilmek isteniyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu noktada, bu toplant\u0131n\u0131n Bretton Woods’un perspektifini ve i\u015flevini a\u015fan bir \u00f6neminin oldu\u011funu belirtmek gerekiyor. Yani Kazan’daki toplant\u0131ya adeta, 1945’te San Fransisco’daki konferans\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fleve benzer bir rol de y\u00fcklenmek istenmi\u015f. Nitekim, mevcut BM genel sekreteri de bu toplant\u0131ya kat\u0131larak deste\u011fini ifade etmi\u015f oldu. <\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi \u00e7\u0131k\u0131p, “BRICS bizi rahats\u0131z etmez” veya “BRICS’in amac\u0131 ABD sistemine bir alternatif yaratmak de\u011fildir” demenin inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. <\/p>\n\n\n\n
ABD’nin s\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ivme kazand\u0131k\u00e7a BRICS’e y\u00f6nelik ilginin artaca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duymamak gerekir. Bu BR\u0130CS tasar\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi, “pax-Amerikana” n\u0131n sonu demektir. Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n, kapitalizmin, emperyalizmin sonundan s\u00f6z etmiyorum, ba\u015f\u0131n\u0131 ABD’nin \u00e7ekti\u011fi mevcut hegemonik sistemden s\u00f6z ediyorum. <\/p>\n\n\n\n
Bu ko\u015fullarda, ABD \u00fc\u00e7 bi\u00e7imde hareket edebilir: \u015eiddete ba\u015fvurur, \u00f6zellikle (renkli devrimler dahil) her yolla b\u00f6l-y\u00f6net y\u00f6ntemine abanarak m\u00fccadele eder, veya kabullenir. ABD’nin hangi yolu tercih edece\u011finin netle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan 5 Kas\u0131mda yap\u0131lacak ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imi \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
G\u00f6r\u00fcyoruz, iki \u00e7aps\u0131z aday yar\u0131\u015f\u0131yor. \u015eunu da kolayca tahmin edebiliyoruz: \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6rt y\u0131lda bu d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc bilindik haliyle devam edemeyecek (2)<\/p>\n\n\n\n
NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n
1) Sovyet Bloku’nun \u00e7\u00f6kmesiyle, 2. Sava\u015f sonras\u0131 kurulan d\u00fcnya d\u00fczeninde, iki d\u00fcnya aras\u0131ndaki dengeyi kuran kolonlar da y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f oldu. O d\u00fczenin kapitalist bile\u015fini art\u0131k mutlak egemen oldu\u011funu ilan etti. Ancak , d\u00fczenin iki ayak \u00fczerinde duracak \u015fekilde in\u015fa edilmi\u015f oldu\u011funu, Bretton Wood’un da o \u00e7er\u00e7evede bir anlam\u0131n\u0131n oldu\u011funu ihmal etti. <\/p>\n\n\n\n
Sovyet d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fcp gitmesi, Bretton Woods’un yani ABD hegemonya sisteminin de alt\u0131n\u0131 bo\u015faltt\u0131. Bretton Woods ve San Fransisco , Tahran’la, Yalta’yla, Potsdam’la m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015fti. Onlar Sovyet- sonras\u0131 bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada anlamlar\u0131n\u0131 yitirince, Bretton Woods’u savunmak da zorla\u015facakt\u0131 tabii. <\/p>\n\n\n\n
2) Amerika’da, y\u00f6netici tekelci sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Elon Musk’tan sonra bir di\u011fer a\u011f\u0131r topu Jeff Bezos da Trump taraf\u0131na ge\u00e7ti. Bu sonucu, sahibi oldu\u011fu Washington Post’un, kendi yay\u0131n y\u00f6netiminin aksi y\u00f6ndeki d\u00fc\u015f\u00fcncesine ra\u011fmen iki aday i\u00e7in de destek a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapmama karar\u0131 almas\u0131ndan \u00e7\u0131kart\u0131yorum. Yay\u0131n kurulunun Harris’i destekledi\u011fi herkesin malumu. Bezos, bu deste\u011fin a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istemedi. Bezos ve Musk aras\u0131nda sermaye ortakl\u0131\u011f\u0131 da var tabii. <\/p>\n\n\n\n
Avrupa’daki devlet akl\u0131n\u0131n mevcut hegemonya yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7mekte oldu\u011funun fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edemeyiz. Oradaki devlet akl\u0131 tamamen kendisini NATO’ya hapsetmez diye d\u00fc\u015f\u00fcnmek istiyorum. Yani onlar\u0131n BRICS’deki geli\u015fmeleri ilgiyle, hatta heyecanla izlediklerini tahmin ediyorum. BR\u0130CS’i i\u00e7ine girdikleri girdaptan kurtulmakta bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcyor olabilirler. \u0130lk t\u00f6kezledi\u011fi yerde, ABD’yi ve onun k\u00f6hnemi\u015f sistemini \u00f6nce onlar terk edecektir. Hi\u00e7 \u015f\u00fcpheniz olmas\u0131n. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda olu\u015fturulan d\u00fcnya d\u00fczeni, esas olarak, Tahran (1943), Yalta (\u015eubat 1945) ve Potsdam (Temmuz 1945) ve BM’nin resmen kuruldu\u011fu San Fransisco (Ekim 1945) Konferanslar\u0131’nda, yeni d\u00fczenin de\u011fi\u015ftirilmesi teklif dahi edilemeyecek, surette \u015fekillendirilmi\u015fti (Mesela, Yalta’da al\u0131nan kararla, emperyalist ve … Okumaya devam et