Trump’\u0131n adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmas\u0131yla birlikte, ABD’de kendilerini liberal ya da sosyal demokrat olarak g\u00f6ren \u00e7evrelerde, Trump’\u0131n kazanmas\u0131 halinde \u00fclkenin fa\u015fist bir rejimle y\u00f6netilece\u011fi iddias\u0131 epey bir taraftar buldu. <\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi gibi bu “fa\u015fizm” kavram\u0131 ya da “fa\u015fist” s\u0131fat\u0131, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde, g\u00fcnl\u00fck dilde olur olmaz bir \u00e7ok durumda, onun \u00f6nceki tarihsel deneyimlerine referans verilerek olu\u015fturulmu\u015f imaj veya imajlar\u0131 etraf\u0131nda s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Pop\u00fcler d\u00fczeyde, hatta bir \u00e7ok sosyalist taraf\u0131ndan da, fa\u015fizm, sosyalizmin kar\u015f\u0131t\u0131ym\u0131\u015f gibi sunulur. Liberal ideologlar da, s\u0131kl\u0131kla, fa\u015fizm ve sosyalizmin “d\u00fc\u015fman karde\u015fler” olduklar\u0131n\u0131, aralar\u0131nda \u00f6yle geni\u015f bir mesafe olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederler. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6ncelikle sosyalizm, fa\u015fizmin kar\u015f\u0131t\u0131 de\u011fil, kapitalizmin kar\u015f\u0131t\u0131. Sosyalizm, kapitalizm gibi bir \u00fcretim tarz\u0131d\u0131r. Bunu hepimiz biliyoruz, ama g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmada bir \u00e7o\u011fumuz bu ger\u00e7e\u011fi dikkate alm\u0131yoruz. Fa\u015fizm, tekelci kapitalizmin a\u011f\u0131r bunal\u0131m ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda siyasal olarak sevk ve idaresi, yani siyasal rejimidir. Ya da isterseniz, olagan\u00fcst\u00fc hal ko\u015fullar\u0131ndaki devlet \u015feklidir diyelim. <\/p>\n\n\n\n
Bu anlam\u0131nda fa\u015fizm, sosyalizmin ya da proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de\u011fil, ancak kapitalizmin ola\u011fan ko\u015fullardaki sevk ve idaresinin, yani liberal (demokratik) devletin kar\u015f\u0131t\u0131 olabilir. Tarihsel \u00f6rneklerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, tekelci ko\u015fullarda, kapitalizm genelle\u015fmi\u015f krizler i\u00e7ine girip, y\u00f6netilemez hale geldi\u011finde, liberal devlet ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131p, yerine fa\u015fist devlet ge\u00e7iriliyor (\u0130talya ve Almanya \u00f6rneklerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu i\u015flem liberallerin destek ve katk\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti). <\/p>\n\n\n\n
Asl\u0131nda liberal demokrasiyle fa\u015fizm aras\u0131nda farka i\u015faret etmek i\u00e7in bir kar\u015f\u0131tl\u0131k kuruyorum. Yoksa, Brecht’in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, ikisi aras\u0131nda bir duvar, reel bir kar\u015f\u0131tl\u0131k yoktur. Kriz ko\u015fullar\u0131nda birincisinin ikincisine evrilmesi s\u00f6z konusudur. <\/p>\n\n\n\n
Y\u00f6netici s\u0131n\u0131f aras\u0131ndaki finans-sermayesinin, di\u011fer sermaye fraksiyonlar\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal ba\u011fla\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 k\u00f6pr\u00fcleyerek<\/strong> s\u0131n\u0131f y\u00f6netiminde kontrol\u00fc ele ald\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece liberal devlet d\u00fczenine son verdi\u011fi siyasal oligar\u015fik rejimdir. <\/p>\n\n\n\n Buradan hareketle, onu bir bonapartist olgu olarak g\u00f6rmek de yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bonapartizm, tarihsel \u00f6rnekleri itibar\u0131yla, kapitalizmin serbest rekabet\u00e7i d\u00f6neminde ya da burjuvazinin hen\u00fcz palazlanmakta oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7te, devrimci bunal\u0131m ko\u015fullar\u0131nda, burjuvazinin di\u011fer s\u0131n\u0131flarla olan iktidar m\u00fccadelesinde egemenlik kuracak \u00f6l\u00e7\u00fcde belli bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 bir durumda, devletin g\u00fcvenlik\u00e7i kurumlar\u0131n\u0131n, esas olarak, y\u00fckselen sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve kollamak, otoriter y\u00f6ntemlerle d\u00fczeni sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6n almas\u0131yla, krizi sermaye s\u0131n\u0131f\u0131 ad\u0131na \u00e7\u00f6zmeye odakl\u0131 (karizmatik) bir siyasal liderin y\u00f6netiminde uygulanan vesayet rejimidir. Bu t\u00fcr rejimler genellikle askeri ve\/veya sivil darbelerle ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Otoriter bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal rejimi olarak bonapartizm de liberal ya da demokratik devletle ba\u011fda\u015fmaz. <\/p>\n\n\n\n 1.Napolyon’un bonapartizmini kat eden egemen s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 halen feodalite ve burjuvazi aras\u0131ndayd\u0131. 3.Napolyon’un bonapartizminde, feodaliteyle sava\u015f\u0131m\u0131nda art\u0131k kendi lehine epey yol kat etmi\u015f olan burjuvazinin kendi i\u00e7inde ama daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi ve proletarya aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131 belirleyici rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Burjuvazinin devlet iktidar\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na alma kapasitesine ve cesaretine sahip olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda zuhur etmi\u015fti. Biraz daha sonra Almanya’da ger\u00e7ekle\u015fecek, ve Fransa’dakinin sona ermesinde ara\u00e7 olacak Bismarck bonapartizmi i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n Engels, Marx’a g\u00f6nderdi\u011fi 13 Nisan 1866 tarihli bir mektubunda, bonapartizmin Almanya’da, \u00f6zellikle Bismarck devrinde, burjuvazinin dini haline gelmi\u015f oldu\u011funu, Bismarck’\u0131n Almanya’n\u0131n 3.Napolyon’u oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu d\u00f6nemde, burjuvazinin cisminin de\u011fil, ama fikrinin iktidar oldu\u011funu, bununla birlikte, sermaye d\u00fczeninin, burjuvaziye ra\u011fmen, \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilave eder. <\/p>\n\n\n\n Hemen \u015funu da ilave edeyim, bonapartizmin y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi (me\u015fruiyeti) i\u00e7in devletin s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc, “tarafs\u0131z” g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn, yani kitleler nazar\u0131ndaki mevcut bir yan\u0131lsaman\u0131n takviye edilmesi, ona aban\u0131lmas\u0131 gerekir. <\/p>\n\n\n\n Tarihsel \u00f6rneklerinde oldu\u011fu gibi, tek adam y\u00f6netimindeki ( Toplumsal veya s\u0131n\u0131fsal ittifaklara dayanmayan hi\u00e7 bir tek adam rejimi ya\u015fayamaz; veyahut genel olarak, hi\u00e7 bir siyasal rejim kendi ba\u015f\u0131na \u00f6yle yukar\u0131da, hava bo\u015flu\u011funda duramaz diyelim) bonapartist rejimler burjuvazinin devlet iktidar\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na ya da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde almas\u0131yla (\u015fu ya bu \u015fekilde; kanl\u0131 ya da kans\u0131z olarak ama yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen her \u00fc\u00e7 \u00f6rne\u011finde de ola\u011fan olmayan ara\u00e7larla) sona erdirilir. <\/p>\n\n\n\n Ancak, her durumunda, kapitalizmin tekelci evresinden \u00f6nceki siyasal y\u00f6netimine \u00f6zg\u00fc ge\u00e7ici bir d\u00f6nemi kapsayan, gayesi, devrimci durumun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullarda, halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n devrimci taleplerini bast\u0131r\u0131p, kapitalizmin ve burjuvazinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak olan (mesela Napolyan sava\u015flar\u0131n\u0131n gayesi, devrimci Frans\u0131z burjuvazisine jeo-ekonomi-politik avantajlar sa\u011flamakt\u0131) ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal rejimidir. Bu bak\u0131mdan, burjuvazinin egemen s\u0131n\u0131f olarak siyasal \u00f6rg\u00fctlemesini tamamlam\u0131\u015f oldu\u011fu ko\u015fullarda bonapartizm olmaz. <\/p>\n\n\n\n Tekrar edelim, 3.Napolyon \u00f6rne\u011fi de, ayn\u0131 1.Napolyon \u00f6rne\u011finde tan\u0131k olundu\u011fu gibi kapitalizmin serbest rekabet\u00e7i evresinde, burjuvazinin hen\u00fcz iktidar\u0131 tek ba\u015f\u0131na alabilecek kudrete ve cesarete sahip olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, devrimci bunal\u0131m s\u00fcrerken, devrimleri halk s\u0131n\u0131flar\u0131 aleyhine, burjuvazi lehine bast\u0131rmak i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Benzer bir durum Bismarck Almanyas\u0131 i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. Almanya’daki devrimci durumu i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve di\u011fer halk s\u0131n\u0131flar\u0131 aleyhine ve burjuvazi lehine otoriteryanist bir anlay\u0131\u015fla bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n Bi\u00e7imsel benzerliklerden hareketle, \u00f6zellikle de 3.Napolyon bonapartizmine referans verilerek, onun, kapitalizmin finans-kapitalin egemenli\u011fiyle karakterize edilen tekelci (emperyalist) evresinin bunal\u0131m devirlerinde ortaya \u00e7\u0131kabilen fa\u015fizmle bir ve ayn\u0131 \u015fey olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek, veyahut, bu ikisi aras\u0131nda her iki y\u00f6ne do\u011fru ge\u00e7i\u015fler olabilece\u011fini iddia etmek, her\u015feyden \u00f6nce anakronizmdir. “Eski bonapartizmin yerini art\u0131k fa\u015fizm ald\u0131” demek de, ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, marksizm-leninizmin y\u00f6ntemiyle ba\u011fda\u015fmaz. <\/p>\n\n\n\n Yeri gelmi\u015fken, ola\u011fan ya da ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fct\u00fcn bu devlet bi\u00e7imlerinin, tarihselliklerinden ve s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eriklerinden izole edilerek, her durumda, maymuncuk i\u015flevi g\u00f6ren bir a\u00e7\u0131klama \u015fablonu gibi sunulmas\u0131 kabul edilemez. Bonapartizm ve fa\u015fizm derken, zamana \u00f6zg\u00fc yeniliklerle, kapitalizm sahnesinde cereyan eden do\u011frusal bir ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan de\u011fil, s\u0131n\u0131fsal-siyasal, ideolojik i\u00e7erikleriyle iki farkl\u0131 tarihsel olgudan s\u00f6z ediyoruz. Ampirist bir anlay\u0131\u015fla, bi\u00e7imsel benzerliklere dayan\u0131larak yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler anti-diyalektir.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi, fa\u015fizm i\u00e7in tekelci burjuva s\u0131n\u0131f diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131r bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde (bu d\u00f6nemler bir toplumsal me\u015fruiyet sorununu da beraberlerinde getirirler), liberal devleti ortadan kald\u0131ran g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr dedik. Bundan dolay\u0131 fa\u015fizm, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de kar\u015f\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclemez. <\/p>\n\n\n\n Proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc bir \u00fcretim tarz\u0131 olarak sosyalizmin sevk ve idaresinin s\u0131n\u0131fsal-siyasal karakterini ifade eder. Nas\u0131l burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fik bi\u00e7imleri varsa, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri vard\u0131r. Yani onu do\u011frudan bir “ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal” rejimine e\u015fitleyemeyiz. Onun, \u00f6zellikle devrim ve sosyalizmin in\u015fas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bu t\u00fcr rejimle \u00f6rt\u00fc\u015fen devreleri olabilir. Ancak bu hal, sosyalist bir \u00fclkenin genel olarak siyasal rejimi olarak g\u00f6r\u00fclemez. <\/p>\n\n\n\n Nitekim, SSCB’de kabaca 1930-1950 d\u00f6nemimini, \u00c7in’de yine kabaca 1950-1975 d\u00f6nemini proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn “ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal” devri olarak nitelendirebiliriz. <\/p>\n\n\n\n SSCB’de 1956’da; ve \u00c7in’de 1976’da, Mao’nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden hemen sonra proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn demokratik bi\u00e7imi olarak sunulan “t\u00fcm halk\u0131n devleti” nin kuruldu\u011fu ilan edilmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n Unutmayal\u0131m, b\u00fct\u00fcn ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal rejimleri s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin keskinle\u015fti\u011fi, ya da toplumun y\u00f6netiminin zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda ortaya \u00e7\u0131karlar. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zcesi, burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal devreleri vard\u0131r. Fa\u015fizm burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tarihsel ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal rejimlerinden birisidir. <\/p>\n\n\n\n Fa\u015fist rejim, finans-kapitalist oligar\u015fi (ler) y\u00f6nlendiricili\u011finde, b\u00fct\u00fcn anayasal demokratik kurum ve kurallar\u0131, bu arada, g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 prensibini y\u00fcr\u00fctme erki lehine ask\u0131ya alarak kendisini ger\u00e7ekle\u015ftirir. Bunu da genellikle reel bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7ersinde yapar. <\/p>\n\n\n\n Bu gayri me\u015fru giri\u015fimini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir toplumsal tabana ihtiya\u00e7 duyar. Bu taban\u0131 da eklektik de\u011fil, ama senkretik bir ideolojik s\u00f6ylemle (Eklektik bir eklemlemede bile\u015fenler aras\u0131nda bariz \u00e7eli\u015fkiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr; senkretik olanda bile\u015fenler aras\u0131nda \u00e7eli\u015fki de\u011fil, ba\u011fda\u015ft\u0131rmayla sa\u011flanan bir t\u00fcr uyum vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla daha ikna edicidir), nedeni kapitalizm olan bunal\u0131m ko\u015fullar\u0131n\u0131 istismar ederek, esas olarak alt orta katmanlar, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7iler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticiler, esnaf ve zanaatkarlar aras\u0131nda etkili olarak yarat\u0131r. B\u00f6ylece alt orta katmanlarla, a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck, s\u0131n\u0131fsal bir ittifak kurar. <\/p>\n\n\n\n S\u00f6z konusu ideolojik s\u00f6ylemler, kapitalist-emperyalist bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde ekonomik olarak h\u00fcsrana u\u011fram\u0131\u015f, siyasal olarak horlanm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazinin ba\u011fr\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilir, ancak onun bir maddi g\u00fc\u00e7 haline gelmesi, yani iktidar olabilmesi i\u00e7in finans-kapitalin m\u00fcdahalesi, y\u00f6nlendirmesi, siyasal \u00e7a\u011fr\u0131 haline getirmesi gerekir. <\/p>\n\n\n\n Demek ki, sadece bu s\u00f6z konusu alt orta katmanlardan gelen toplumsal taleple fa\u015fizm kurulamaz. Finans-kapitalin siyasal inisiyatifi, y\u00f6nlendirmesi veya \u00f6nderli\u011fi olmadan fa\u015fizm ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Fa\u015fizmin s\u0131n\u0131fsal karakteri s\u00f6z konusu oldu\u011funda finans-kapital ba\u011flayan, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi ba\u011flanan konumlar\u0131ndad\u0131r. \u0130lki y\u00f6nlendiren, sonraki y\u00f6nlendirilendir. Bunu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekir. <\/p>\n\n\n\n Yeri gelmi\u015fken bir kez daha yineleyeyim, ABD finans-kapitalinin CIA’y\u0131 kontrol eden oligar\u015fileri (\u00f6rnekse, Ford, Rockefeller grubu) taraf\u0131ndan himaye edilen Frankfurt Okulu, Partisan Review \u00e7evresi, Fransa’dan \u00e7ok ABD’de etkin olan, Nietzsche ve Heidegger etkisi alt\u0131nda olu\u015fturulan Frans\u0131z Kuram\u0131 (“French Theory”), I. Deutscher’in “yeni Tro\u00e7kizm”inden esinlenen Yeni Sol (New Left) gibi “sentetik sol” ak\u0131mlar\u0131n ideolojik ve siyasal olarak \u00fczerine \u00e7ulland\u0131klar\u0131 bu ayn\u0131 reel sosyalizmlerdir. <\/p>\n\n\n\n Hatta o so\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131nda, yeni solcu, marksist, maoist, tro\u00e7kist olmak Anglo-Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etti\u011fi s\u00fcrece te\u015fvik dahi ediliyordu. Yeter ki, “Sovyet sosyalizmi” ne muhalefet etsinler. \u00c7\u00fcnk\u00fc sovyet sistemi \u00e7\u00f6k\u00fcnce, ona olan kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131yla kendilerini tan\u0131mlamakta olan bu s\u00f6z konusu ak\u0131mlar da bo\u015fa d\u00fc\u015feceklerdi. Nitekim, \u00f6yle de oldu. <\/p>\n\n\n\n Tekrar esas konumuza d\u00f6nelim. Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim modelin bizdeki ilk ve en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fi 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist rejimidir. Bu \u00f6rnek tarihsel fa\u015fizmlerle \u00f6rt\u00fc\u015fen \u00e7ok say\u0131da s\u0131n\u0131fsal, siyasal ve ideolojik \u00f6zelli\u011fi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Zaten tarihsel fa\u015fizmlere referans vermeyen bir fa\u015fizm tan\u0131mlamas\u0131 olamaz. <\/p>\n\n\n\n Ancak, T\u00fcrkiye gibi modern siyaset sahnesine gecikerek dahil olmu\u015f, dolay\u0131s\u0131yla “ast” konumunda emperyalist sisteme entegre edilmi\u015f, “siyasal uydu” i\u015flevi g\u00f6ren emperyalist vesayet alt\u0131ndaki \u00fclkelerde, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz fa\u015fizm modeli, merkez emperyalist \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve i\u015fleyi\u015fe sahip de\u011fildir. Buna ileride de\u011finiriz. <\/p>\n\n\n\n Konuyla ilgili bir di\u011fer sorun da, “fa\u015fist” ve “fa\u015fizan” aras\u0131ndaki fark\u0131n ihmal edilmesidir. En liberal demokratik devlette de fa\u015fist uygulamalara benzeyen, hatta fa\u015fist uygulama tan\u0131m\u0131na uyan siyasal davran\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fclebilir. Tarihsel fa\u015fist deneyimlerde rastlan\u0131lan ara\u00e7 veya ara\u00e7lara ba\u015fvurulabilir. Bu t\u00fcr uygulamalar, liberal devletin “fa\u015fist devlet” olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaz. Liberal devletin “fa\u015fizan” uygulamalar\u0131 olarak etiketlenebilir. Devletin fa\u015fist olmas\u0131 de\u011fil, yer yer fa\u015fist gibi davranmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Bilindi\u011fi gibi, bu t\u00fcrden davran\u0131\u015flar her zaman liberal (demokratik) devletleri kat ederler.<\/p>\n\n\n\n Fa\u015fist devlet, \u00f6zellikle de erken evresinde, bask\u0131c\u0131 ayg\u0131tlar\u0131na daha fazla abanabilir, ancak ideolojik i\u015fleyi\u015fi, tan\u0131msal olarak, \u00e7ok daha i\u015flevseldir. Bu bak\u0131mdan, bir \u00e7ok incelemede fa\u015fizm ideolojisiyle a\u00e7\u0131klanmaya, tan\u0131mlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bu yolla onun s\u0131n\u0131fsal-siyasal karakteri gizlenmek istenir, veyahut ihmale u\u011frar. Fa\u015fist devlet i\u00e7in ideoloji \u00e7ok \u00f6nemlidir; ancak, ideolojisine indirgenemez. \u0130deoloji, siyasal bir i\u015flevin yerine getirilmesinde kullan\u0131lan bir ara\u00e7t\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Bu arada, fa\u015fizmin \u00f6yle rehber i\u015flevi g\u00f6ren felsefesi falan yoktur. Fa\u015fist felsefeler, fa\u015fizm olarak kabul edilebilecek fikri konumlar, fa\u015fist flozoflar, olabilir (\u00f6rnekse, Julius Evola, Ezra Pound, G.Gentile, Martin Heidegger, Ernest Junger, Alfred Rosenberg, Paul de Man, daha yak\u0131n zamana geldi\u011fimizde, Alain de Benoist vbleri), bununla birlikte, tarihsel \u00f6rneklerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, fa\u015fizmin sadece toplumsal taban\u0131n\u0131n de\u011fil, \u00fcst d\u00fczeydeki siyasal kadrolar\u0131n\u0131n da bu felsefe veya fikirler hakk\u0131nda bilgileri ve onlarla ilgileri hemen hemen yoktu. <\/p>\n\n\n\n Fa\u015fist y\u00f6netimin ideolojik s\u00f6ylemi i\u00e7erisinde onlar\u0131n kimi fikirlerine dolayl\u0131 olarak referans verilmi\u015f olsa da, s\u00f6z konusu felsefeler hi\u00e7 bir zaman bir “eylem k\u0131lavuzu” i\u015flevi g\u00f6rmemi\u015flerdir. Alfred Rosenberg’in N\u00fcrmberg’de yarg\u0131lan\u0131p, idam cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131 tamamen Nazi Partisi ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc i\u00e7inde \u00fcst d\u00fczeyde \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu b\u00fcrokratik rolle alakal\u0131d\u0131r. Yoksa, fikirlerinden dolay\u0131 mahkum edilmemi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n Tarihsel fa\u015fizmlerin hepsi ideolojik alanda da pragmatisttirler. \u00d6rne\u011fin, Mussolini fa\u015fist kariyerinin ba\u015flar\u0131nda ateist bir cumhuriyet\u00e7idir. Biraz sonras\u0131nda katolik monar\u015fist bir konum al\u0131r. Hatta kral\u0131, tabii kendisi onun \u00fcst\u00fcnde olmak \u015fart\u0131yle, imparator ilan eder. Bilindi\u011fi gibi, 1943’de siyasal olarak iyice zay\u0131flay\u0131nca, imparator onu azleder. Ancak, onun i\u00e7in Nazilerin \u0130talya’n\u0131n kuzeyi ile merkezi b\u00f6lgelerinde kurdurdu\u011fu \u0130talyan Sosyal Cumhuriyeti’nde (yani SALO’da), jakoben cumhuriyet\u00e7i bir siyasal ideolojiyi seslendirir. <\/p>\n\n\n\n Fa\u015fist olarak bilinen felsefelerin hemen hemen hepsi gelenek\u00e7idir. Modernizme kar\u015f\u0131d\u0131r. Tek-tanr\u0131l\u0131 dinlere mesafelidir. Anti-klerikaldir. Hatta bu dinler kar\u015f\u0131s\u0131nda, a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck olarak, paganizmi (ama daha \u00e7ok “se\u00e7kin” bir etnik k\u00f6kenle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak) y\u00fcceltirler. <\/p>\n\n\n\n Oysa tarihsel fa\u015fizm deneyimleri, Nazizm \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi yer yer paganizmi y\u00fcceltseler de, kiliseye kar\u015f\u0131 genel olarak a\u00e7\u0131k tav\u0131r almam\u0131\u015flard\u0131r. Mesela \u0130spanya’da, Franco’nun falanjist fa\u015fizmi kat\u0131 katolikti. \u00d6zcesi, bu fa\u015fizmlerin \u00f6yle monolitik bir ideolojik s\u00f6ylem ve uygulamalar\u0131 yoktu. <\/p>\n\n\n\n Sonra b\u0131rak\u0131n\u0131z gelenek\u00e7i olmalar\u0131n\u0131, \u0130talyan ve Nazi \u00f6rnekleri teknolojiye taparlar, hatta modernizm s\u00f6z konusu oldu\u011funda yer yer f\u00fct\u00fcristik e\u011filimler g\u00f6sterirler. <\/p>\n\n\n\n Etnik milliyet\u00e7ilik, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, anti-elitizm, yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, anti-entelekt\u00fcalizm, ayd\u0131nlanma kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve tabii anti-kom\u00fcnizm (1) d\u0131\u015far\u0131dan gelen tehdit olarak de\u011ferlendirildikleri i\u00e7in hepsinin ortak hedefiydi. Yahudiler, san\u0131lan\u0131n aksine, daha \u00e7ok i\u00e7 d\u00fc\u015fman muamelesi g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Bu y\u00fczden kolayca g\u00fcnah ke\u00e7isi haline getirilebildiler. En \u00e7ok da, tabii, Nazi Almanyas\u0131’nda. <\/p>\n\n\n\n Hem Franco hem de Mussolini Yahudiler konusunu g\u00f6rece alttan alm\u0131\u015flard\u0131r. Mussolini’nin yak\u0131n \u00e7evresinde, ak\u0131l hocalar\u0131 aras\u0131nda Yahudi fig\u00fcrlerin bulundu\u011fu biliniyor Hatta \u015fimdi adlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m iki \u0130talyan sosyalist lider bu \u00fcst d\u00fczey Yahudi fa\u015fistlerin giri\u015fimleriyle \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu arada, Mussolini’nin me\u015fhur metresi de Yahudiydi. <\/p>\n\n\n\n S\u00f6z konusu fa\u015fizmler sadece Sovyet Devrimi’ne de\u011fil, Frans\u0131z Devrimi’ne de \u015fiddetle kar\u015f\u0131yd\u0131lar. Hatta onu k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ilk siyasal kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6ren fa\u015fist de\u011ferlendirmeler vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n (1) Fa\u015fist hareket \u0130talya’da 1919 y\u0131l\u0131nda; Almanya’da 1920’de; \u0130spanya’da 1930’larda pop\u00fclerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Almanya ve \u0130talya sava\u015ftan yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131. \u00d6zellikle Almanya’da, sosyalist hareket hayli g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. Devrimci bir durum s\u00f6z konusuydu. Naziler, sosyalist hareketi bertaraf etmek i\u00e7in desteklendiler. Sosyalizme sempati duyan halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n akl\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in partilerine Nasyonal Sosyalist Parti ad\u0131n\u0131 verdiler. \u0130spanya’da da tarihsel-k\u00fclt\u00fcrel olarak anarko-sendikalist hareket g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kitle deste\u011fine sahipti. Anarko-sendikalizme duyulan sempatiyi istismar etmek i\u00e7in Falanjist fa\u015fistler 1937’de partilerine Nasyonal Sendikalist Parti ad\u0131n\u0131 verdiler. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Trump’\u0131n adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmas\u0131yla birlikte, ABD’de kendilerini liberal ya da sosyal demokrat olarak g\u00f6ren \u00e7evrelerde, Trump’\u0131n kazanmas\u0131 halinde \u00fclkenin fa\u015fist bir rejimle y\u00f6netilece\u011fi iddias\u0131 epey bir taraftar buldu. Bilindi\u011fi gibi bu “fa\u015fizm” kavram\u0131 ya da “fa\u015fist” s\u0131fat\u0131, d\u00fcnyan\u0131n her … Okumaya devam et