{"id":6137,"date":"2024-07-14T11:08:36","date_gmt":"2024-07-14T08:08:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=6137"},"modified":"2025-01-22T10:37:57","modified_gmt":"2025-01-22T07:37:57","slug":"turkiye-iran-ingiltere-fransa-ve-abd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=6137","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye, \u0130ran, \u0130ngiltere, Fransa ve ABD…"},"content":{"rendered":"\n

Trump’a yap\u0131lan suikast giri\u015fimi, bireysel de olsa (ki ABD’de bu t\u00fcr suikastler genellikle “tek ki\u015finin giri\u015fimi” g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne sahiptir), sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle jeo-ekonomi-politik bir olayd\u0131r. Emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle de onun can havliyle sald\u0131rganla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, b\u00fct\u00fcn ter\u00f6r eylemleri, ister bireysel, ister (son bir \u00f6rne\u011fine Rusya’daki sald\u0131r\u0131da tan\u0131k oldu\u011fumuz gibi) \u00f6rg\u00fctsel g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc olsun, jeo-ekonomi-politik olaylard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

ABD’de, emperyalist sava\u015f \u00f6rg\u00fct\u00fc NATO’nun bir zirve toplant\u0131s\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fen bu suikast olay\u0131n\u0131 da, nedeni, kimin ba\u015fkan yap\u0131lmak istendi\u011fine dair saiki, yapan\u0131 kim ya da kimler olursa olsun bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmek gerekir. <\/p>\n\n\n\n

NATO zirvesi, ABD’de Trump’\u0131n se\u00e7imi kazanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi, Biden’\u0131n sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n olas\u0131 bir d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemi s\u00fcrd\u00fcremeyece\u011fi kadar k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011fi, ve tabii ABD devleti i\u00e7indeki yar\u0131lman\u0131n, hatta taraf olan kanatlar\u0131n kendi i\u00e7lerinde bile, derinle\u015fti\u011fi ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015ftirildi. <\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, son on y\u0131llarda, ABD “establishment” \u0131 i\u00e7inde ilk ciddi yar\u0131lma, b\u00fcy\u00fck ekonomik kriz sonras\u0131, 2009’da Cumhuriyet\u00e7i kanat i\u00e7inden y\u00fckselen Tea Party’nin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla ba\u015f g\u00f6sterdi. Trump da esasen bu yar\u0131lmadan \u00e7\u0131kt\u0131 dersek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Tea Party hareketi, ABD hegemonyas\u0131n\u0131n 60’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren, \u00f6zellikle Vietnam Sava\u015f\u0131 bu y\u00f6nde \u00e7ok etkili olmu\u015ftur, i\u00e7ine girdi\u011fi \u00f6nlenemeyen d\u00fc\u015f\u00fc\u015f s\u00fcrecinin (Asl\u0131nda bu s\u00fcre\u00e7 40’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren s\u00fcre\u011fenle\u015fen stagnasyon-finansalla\u015fma-finansal kriz d\u00f6ng\u00fcs\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131 istikrarl\u0131 olarak zay\u0131flatmaktayd\u0131), SSCB’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra yap\u0131lan \u00e7\u0131k\u0131\u015f hamlelerinin bir sonu\u00e7 vermeyip, 2008 kriziyle ilan edildi\u011fi gibi, daha da ivmelenmesiyle bir tepki, yeni ve farkl\u0131 bir siyasal aray\u0131\u015f olarak do\u011fdu. <\/p>\n\n\n\n

Vietnam Sava\u015f\u0131’n\u0131n ABD hegemonyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn defolar\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi\u011fi ko\u015fullarda, Nixon y\u00f6netiminin mevcut uluslararas\u0131 para sisteminde, yani kendi sistemi i\u00e7inde, \u00f6z-tan\u0131msal iddias\u0131n\u0131n aksine, hi\u00e7 de demokratik denilemeyecek tarzda, ald\u0131\u011f\u0131 radikal karar, ABD’nin maruz kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

ABD o zaman (bug\u00fcn de oldu\u011fu gibi) d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerine sahipti. Ama yine de bu ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinin zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. ABD ekonomisi, art\u0131k eskisi gibi, kendi i\u00e7 dinamizmiyle ihtiya\u00e7 duydu\u011fu sermaye miktar\u0131n\u0131 yaratam\u0131yordu. Bunun telafi edilmesi, kendi ekonomisine d\u0131\u015far\u0131dan, di\u011fer ekonomileri kendisine entegre ederek, sermaye ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamakla olanakl\u0131 olabilecekti. Bu anlay\u0131\u015f elbette dolar\u0131n uluslararas\u0131 konumunu \u00e7ok daha stratejik hale getirecekti. <\/p>\n\n\n\n

Buysa, mallar\u0131n ama \u00f6zellikle para sermayenin ABD hegemonyas\u0131n\u0131n isterleri do\u011frultusunda serbest\u00e7e dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 temin etmekle m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. Jeo-ekonomi-politik engeller a\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131. Ancak, mevcut d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7inde (2.D.Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda olu\u015fturulmu\u015f, temelde kapitalist ve sosyalist olarak iki farkl\u0131 toplumsal-ekonomik sisteme dayanan, “so\u011fuk sava\u015f” d\u00fczeni i\u00e7inde), ABD ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremeyecekti. <\/p>\n\n\n\n

Stratejisini \u00f6ncelikle SSCB ve etraf\u0131ndaki (ki bunlardan baz\u0131s\u0131, d\u00fcnyay\u0131 diyalektik ve tarihsel olarak yani t\u00fcm boyutlar\u0131, de\u011fi\u015fkenleri, \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7inde kavrayabilme yetene\u011fine sahip olmayan, kendi ba\u015f\u0131na, yani SSCB olmadan, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fine inanan k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva egolar\u0131n y\u00f6n verdi\u011fi, en hafif bir tabirle, kendilerini fazla \u00f6nemseyen, kimi sola, baz\u0131s\u0131 sa\u011fa abanan, klikler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen sosyalist \u00fclkelerdi) d\u00fcnyan\u0131n saf d\u0131\u015f\u0131 edilece\u011fi \u015fekilde takviye etti. <\/p>\n\n\n\n

SBKP’nin nomenklaturan\u0131n (1) restorasyoncu anlay\u0131\u015f\u0131na teslim olup, revizyonist bir siyasal kadronun egemenli\u011fine girmi\u015f olmas\u0131 ona y\u00f6nelik itirazlar\u0131n, onun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep eden anti-sovyet y\u0131k\u0131c\u0131 siyasal programlara (do\u011frudan ya da dolayl\u0131) destek verilmesini hakl\u0131 \u00e7\u0131karamazd\u0131. O malum baz\u0131lar\u0131n\u0131n bindikleri dal\u0131 kestikleri a\u015fik\u00e2rd\u0131. Siyaset s\u00f6z konusu olunca, bunun (yani ahmakl\u0131\u011f\u0131n) bilin\u00e7li mi bilin\u00e7siz mi yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu sorgusu anlams\u0131zd\u0131r. \u00d6zellikle de beklenen neticesini verdikten sonra. <\/p>\n\n\n\n

Neyse. ABD’nin s\u00f6z konusu stratejisi \u00e7er\u00e7evesinde att\u0131\u011f\u0131 ilk b\u00fcy\u00fck ad\u0131m \u00c7in’i, amiyane tabirle, kafakola almakt\u0131. O s\u0131ralarda, Sovyet tarz\u0131 bir restorasyonun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek niyetiyle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edilen (ki bu bak\u0131mdan ve gere\u011fi yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r ve me\u015frudur) B\u00fcy\u00fck Proleter K\u00fclt\u00fcr Devrimi, sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle, SSCB’yi de kendisiyle birlikte bir kar\u015f\u0131-devrime g\u00f6t\u00fcrecek s\u00fcreci tetiklemi\u015fti. \u00c7in’de K\u00fclt\u00fcr Devrimi’nin “kapitalist yolcular” olarak \u00f6ncelikli hedef se\u00e7ti\u011fi iki fig\u00fcrden biri olan (En \u00f6nceliklisi, 1969’da \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Liu Shaoqi idi. Akl\u0131ma gelmi\u015fken, \u015fimdiki ba\u015fkan Xi’nin babas\u0131 da o zaman ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi bir konumda bulunuyordu. O da hedef al\u0131nanlar aras\u0131ndayd\u0131. G\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f, hapse at\u0131lm\u0131\u015f, “itibar\u0131 iade edilmi\u015f”, \u00fcst d\u00fczey bir y\u00f6neticiydi. Ancak babas\u0131 devrimciler taraf\u0131ndan hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, ablas\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. B\u00fct\u00fcn bu olup bitenler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fimdiki ba\u015fkan Xi k\u00fcsmedi. Kar\u015f\u0131 devrimci olmad\u0131. Tersine, devrimcilerin saflar\u0131nda m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.) Deng Xiaoping’in bizzat Mao’nun giri\u015fimiyle tekrar y\u00f6netime dahil edilip sona ermesiyle, d\u00fcnya sosyalist sisteminin \u00e7\u00f6kertilmesi yolunda \u00e7ok \u00f6nemli bir mevzi kazan\u0131lm\u0131\u015f oldu ( \u00d6zellikle 1979-80 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, SSCB’nin ve ba\u011fla\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n emperyalistler, \u00c7in ve \u0130ran dahil m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lmas\u0131 s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Nato’nun g.do\u011fu kanad\u0131n\u0131 sa\u011flama almak i\u00e7in T\u00fcrkiye’de bir askeri darbe ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Vatikan anti-Sovyet siyasal-ideolojik m\u00fccadelenin i\u00e7ine do\u011frudan dahil edildi. Bu arada, FED’in ald\u0131\u011f\u0131 ekonomik \u00f6nlemler de SSCB’ye y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131n\u0131n takviye edilmesi gibi bir i\u015flev de g\u00f6r\u00fcyordu).<\/p>\n\n\n\n

Restorasyon s\u00f6z konusu oldu\u011funda, sosyalist d\u00fcnyan\u0131n liderli\u011fi art\u0131k \u00c7in’e ge\u00e7mi\u015fti. SSCB’deki nomenklaturan\u0131n ve onun egemen oldu\u011fu SBKP’nin (\u00f6ncesini ge\u00e7elim) 1956’dan itibaren yapmak isteyip de, yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ek bir teorisyen olan Deng liderli\u011fi alt\u0131nda \u00c7KP ba\u015fard\u0131. (Evet, ger\u00e7ek bir teorisyen, teorisyenlik ger\u00e7ekli\u011fe m\u00fcdahale kapasiteyle alakal\u0131d\u0131r. Eskiyi y\u0131k\u0131p yeniyi kurma d\u00f6nemleri ger\u00e7ek teorisyenlere ihtiya\u00e7 duyar. Bu bak\u0131mdan bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in as\u0131l kurucu lideri olan Deng Xiaoping’ dir( \u015eunu her zaman vurgulama ihtiyac\u0131 duymu\u015fumdur: Deng Xiaoping’in \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an, onun basaca\u011f\u0131 zemini d\u00fczleyen Mao’dur. Hatta bu s\u00fcrecin ta Lin Biao’nun tasfiyesinden itibaren ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek de me\u015frudur. \u00d6te yandan, “D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete” daha Mao’nun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bundan hi\u00e7 ku\u015fku duymamak gerekir). <\/p>\n\n\n\n

Evet Deng Xiaoping, bir revizyonist olsa da, Lenin ve Stalin gibi ger\u00e7ek teorisyenlerdendi. Otuzlu ve k\u0131rkl\u0131 y\u0131llardaki kurtulu\u015f sava\u015f\u0131na ve i\u00e7 sava\u015fa ba\u015far\u0131yla komuta eden Mao i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyemeyiz. <\/p>\n\n\n\n

Ne “pis i\u015fler” in g\u00f6rd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc “kasaba adam\u0131” Hru\u015f\u00e7ov, ne de onu kulland\u0131ktan sonra bir kenara atm\u0131\u015f olan ard\u0131llar\u0131 teorisyen \u00e7ap\u0131na sahiptiler. Siyaseten ancak dar alanda top \u00e7evirebilecek; entelekt\u00fcel anlamda da, ba\u015fta Suslov olmak \u00fczere, ancak gevi\u015f getirebilecek kadar \u00e7aplar\u0131 vard\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Ha bu arada, teorisyenleri entelekt\u00fcel gevezelerden, politb\u00fcro toplant\u0131lar\u0131nda Frans\u0131zcadan Balzac, Almancadan Freud okudu\u011fu i\u00e7in “entelli\u011fi” \u00f6v\u00fclen hastal\u0131kl\u0131, i\u015fbirlik\u00e7i Trotski gibi tiplerden ay\u0131rmak gerekir. Trotski demi\u015fken, onun ve daha sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndayken kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131km\u0131\u015f Trotskist hareketin ayakta kalan son par\u00e7alar\u0131n\u0131n da, “stalinizm” in ve daha sonra da “reel sosyalizm”in tasfiyesinden sonra nas\u0131l etkisizle\u015ftirildi\u011fine, bir kenara at\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olduk. <\/p>\n\n\n\n

Deng Xiaoping liderli\u011fi alt\u0131nda \u00c7KP ba\u015fard\u0131. Deng Xiaoping hem \u00c7in’in hem de SSCB’nin kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7an \u00e7ilingir i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc. SSCB’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00c7KP’yi hem tuttu\u011fu yolda daha da cesaretlendirdi, hem de kar\u015f\u0131-devrimcilerin daha h\u0131zl\u0131 yol al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in yapabilecekleri bask\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden kayguland\u0131rd\u0131. Yani kar\u015f\u0131-devrimcileri de cesaretlendirdi. <\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn \u00c7in’de hakim \u00fcretim tarz\u0131 kapitalist. Ancak politik olarak bir t\u00fcr sosyalist y\u00f6netim var. Daha do\u011frusu sosyalist oldu\u011funu iddia eden bir y\u00f6netim var. Evet, devlet \u00c7KP’nin kontrol\u00fcnde. Bununla birlikte, \u00c7KP’nin marksist-leninist bir sosyalizmi de\u011fil, \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc pragmatik bir t\u00fcr sosyalizmi savundu\u011fu bizzat parti taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Bu arada, \u00c7in Halk Kurtulu\u015f Ordusu da h\u00e2l\u00e2 devlete de\u011fil, partiye ba\u011fl\u0131. Bu da proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn (\u00c7in s\u00f6z konusu oldu\u011funda, “b\u00fcrokratik diktat\u00f6rl\u00fck” olarak okumak gerekir) uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir konu tabii. Proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin, bu arada ana istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn de, partinin kontrol\u00fcnde olmas\u0131 gerekiyor. Piyasa ekonomisi bu sosyalist oldu\u011funu iddia eden y\u00f6netimin kontrol\u00fcnde i\u015fliyor. Yani hedefinin sosyalizm kuruculu\u011fu oldu\u011funu belirten g\u00f6rece demokratik ya da liberal bir “b\u00fcrokratik diktat\u00f6rl\u00fck” uygulamas\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. <\/p>\n\n\n\n

Tekrar olsun, bu diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eri\u011fi proleter de\u011fildir. \u00c7in’de parti i\u00e7i m\u00fccadeleler her zaman dil fakt\u00f6r\u00fc, mesafe ve kapal\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden, SBKP’de oldu\u011fu gibi, pek d\u0131\u015fa yans\u0131t\u0131lmad\u0131. Bu y\u00fczden, elde sa\u011fl\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirmeler yap\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131yacak bilgiler yok. Mesela, SBKP’nin restorasyoncu liderli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a Stalin’i hedef al\u0131p, mahkum ederken, \u00c7KP revizyonizmi Mao’yu a\u00e7\u0131k\u00e7a hedef almad\u0131. D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete tabir edilen klik \u00fczerinden dolayl\u0131 olarak hedef ald\u0131. Maoizmi de\u011fil, Mao’yu, onun yapt\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131 hedef ald\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Bu bak\u0131mdan, her \u015feyden \u00f6nce, \u00c7KP’nin inand\u0131r\u0131l\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorgulanmal\u0131d\u0131r. Keynes\u00e7i bir anlay\u0131\u015fla y\u00fcr\u00fct\u00fclen piyasa ekonomisini sosyalizm gibi sunmak a\u00e7\u0131k sahtek\u00e2rl\u0131kt\u0131r. \u00d6te yandan, \u00c7in’in sosyalizm kurmak s\u00fcrecinde oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 do\u011frulayan somut uygulamalar\u0131 da g\u00f6rm\u00fcyoruz. Bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in’i sosyalist yapan nedir, iddia sahipleri a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Kapitalist dinami\u011fin sadece alt\u0131yla de\u011fil, \u00fcst\u00fcyle de b\u00fct\u00fcn bir toplumu ku\u015fatma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihmal edemeyiz. Ampirik olmak ampirist olmak anlam\u0131na gelmez. Halen \u00c7in karakteristikleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen karma bir kapitalist ekonomik i\u015fleyi\u015fi g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak, devlet iktidar\u0131n\u0131n \u015fu an i\u00e7in burjuvazinin elinde oldu\u011funu da s\u00f6yleyemeyiz. Sosyolojik olarak Sovyet nomenklaturas\u0131na benzedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir “reformist” b\u00fcrokratik kadro i\u015fleri \u00e7ekip \u00e7eviriyor. <\/p>\n\n\n\n

ABD’ye d\u00f6nelim. Bu devlet, daha \u00f6nce bir \u00e7ok kez belirtmi\u015ftim. \u00c7\u0131karlar\u0131, \u00f6ncelikleri bak\u0131m\u0131ndan rekabet halindeki oligar\u015filer i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f bir burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. ABD’de bug\u00fcne kadar, \u00f6rneklerini Avrupa’da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz tarzda, bir fa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn zuhur etmi\u015f olmamas\u0131n\u0131n da en \u00f6nemli nedeni bence budur. <\/p>\n\n\n\n

Ancak, \u015funu da belirtmek gerekir: ABD, san\u0131lan\u0131n aksine demokratik gelenekleri hayli zay\u0131f olan bir \u00fclkedir. Bir kere, devrimi demokratik de\u011fildir. Cumhuriyet formuna aldanmamak gerekir. Britanya s\u00f6m\u00fcrgecileri bertaraf edilmi\u015f, ancak, mesela, k\u00f6lecilik tasfiye edilmemi\u015ftir. Tersine, devrim liderlerinin k\u00f6leleri vard\u0131. Baz\u0131 anti-federalistlerin, “devrimle ve yeni anayasayla kurulmak istenen despotik bir aristokrasi” dir bi\u00e7imindeki itirazlar\u0131n\u0131 ciddiye almak gerekir (\u0130lgilenenler Herbert Storing’in Anti-Federalist Papers’\u0131na baks\u0131nlar) . <\/p>\n\n\n\n

ABD’de cumhuriyet ve demokrasi temas\u0131 as\u0131l olarak 1820 ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imi s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan pop\u00fclist s\u00f6ylemden kaynakland\u0131. Her ge\u00e7en g\u00fcn pl\u00fctokratik karakteri fark edilen oligar\u015fik burjuva y\u00f6netiminin kamuflaj\u0131 i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bilindi\u011fi gibi, bu i\u015fin bayraktar\u0131 da, 1830 tarihli Yerlileri Ortadan Kald\u0131rma Yasas\u0131’n\u0131n yap\u0131c\u0131s\u0131 ve uygulay\u0131c\u0131s\u0131, “yerli” katili “demagog” nam Andrew Jackson’d\u0131 (1767-1845). \u0130ki d\u00f6nem ABD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131 (1829-1837). <\/p>\n\n\n\n

Buna ra\u011fmen, orada baz\u0131 demokratik haklar elde edilip, baz\u0131 demokratik kurumlar olu\u015fturulmu\u015ftur. Ancak, bu da kad\u0131n ve erkek i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kararl\u0131, kanl\u0131 uzun m\u00fccadelesiyle olanakl\u0131 olabilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Halen de ABD’de, “Electoral College” ve “Supreme Court” gibi hi\u00e7 de halk\u0131n do\u011frudan siyasal iradesinin belirleyici olmas\u0131yla ba\u011fda\u015fmayan (Halen \u00c7in’i, \u0130ran’\u0131 bu bak\u0131mdan ele\u015ftirenlerin dikkatine sunulur) kurumlar varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n

“Demokrasi”, ABD’de her zaman bir ideolojik k\u0131l\u0131f olmu\u015ftur. Anti-demokratik uygulamalar denilince, genellikle sava\u015f sonras\u0131 McCarthycilik akla gelir. Oysa, McCarthycilik orada, de\u011fi\u015fen i\u00e7eri\u011fi ve vurgular\u0131yla, hep vard\u0131r. \u00d6zellikle de, Wilson’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde, kesin olarak terk edilen izolasyonist siyasetten sonra. <\/p>\n\n\n\n

Hatta yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00f6nemli Mccarthycisi, Ekim Devrimi ko\u015fullar\u0131nda ba\u015fkanl\u0131k yapan, devrimi ezmek i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f askeri koalisyona dahil olmu\u015f Wilson’d\u0131r. Bu arada, T\u00fcrkiye’ye i\u015fgalci askeri kuvvetler g\u00f6nderilmesi de onun emriyle olmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Wilson, d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lan Amerikal\u0131 giri\u015fimcilere hitaben yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada, “gitti\u011finiz yerlerde, sadece maddi Amerikan \u00fcr\u00fcnlerini pazarlamay\u0131n, Amerikan ilkelerini de pazarlay\u0131n, sizin b\u00f6yle bir misyonunuz da olmal\u0131d\u0131r” der (Bkz. Vittoria de Grazia, Irrestible Empire). “Demokrasi”, “ulusal haklar”, “insan haklar\u0131” gibi temalar etraf\u0131nda kolonyalist Britanya \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 olarak yeni-s\u00f6m\u00fcrgeci ABD emperyalizminin ideolojik omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturan da Wilson’d\u0131. <\/p>\n\n\n\n

“Amerikan demokrasisi”, bildi\u011fimiz anlamda, ekonomik konum e\u015fitli\u011fine, iradi olarak se\u00e7imler yapabilme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, farkl\u0131y\u0131 tan\u0131y\u0131p, onunla ya\u015famay\u0131 kabullenmeye de\u011fil, ortak ya\u015fam tarz\u0131na, ya da isterseniz ortak al\u0131\u015fkanl\u0131klara sahip olmaya dayan\u0131r (yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en kitapta bolca \u00f6rnekleri veriliyor).<\/p>\n\n\n\n

Uzatmayal\u0131m. Bilindi\u011fi gibi, ABD hegemonyas\u0131, \u00fcretim, finans ve askeri g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanan bir sacaya\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fckselir (Enformasyon alan\u0131ndaki hegemonyas\u0131 da \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn etkileri olarak somutlan\u0131r). Bug\u00fcn itibariyle bu \u00fc\u00e7 alanda da, ciddi bir meydan okumayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu, gerilemekte oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Hatta \u00fcretim alan\u0131ndaki hegemonyas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda yitirmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. ABD halen \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin en geli\u015fmi\u015f halde bulundu\u011fu \u00fclke olsa da, bir \u00e7ok Amerikal\u0131 burjuva iktisat\u00e7\u0131n\u0131n hemfikir oldu\u011fu gibi, bu g\u00fc\u00e7leri yenileme, modernize etme kapasitesi son otuz k\u00fcs\u00fcr y\u0131lda s\u00fcrekli daralmaktad\u0131r. \u00c7in’in rekabeti bu s\u00fcrece neredeyse geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir nitelik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Finansal alandaysa, dolar\u0131n stratejik konumu dolay\u0131s\u0131yla direnebilmektedir. Askeri sahadaki g\u00fcc\u00fcyse, tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131r. Zaten bu sonuncusu olmasa, di\u011fer ikisini s\u00fcrd\u00fcrmesi de \u00e7ok zor olurdu. \u00d6zellikle dolar\u0131n s\u00f6z konusu konumunun s\u00fcrd\u00fcrebilmesinde, Amerikan askeri g\u00fcc\u00fc \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynuyor. <\/p>\n\n\n\n

Ne olursa olsun, bu haldeyken dahi, ABD’nin hegemonik kapasitesini hafife almak ahmakl\u0131k olur. <\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn ABD, \u00c7in’i ba\u015fl\u0131ca stratejik bir rakip olarak g\u00f6r\u00fcyor. Onu \u00e7evreleyerek, geli\u015fmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu hareket alan\u0131n\u0131 daraltmak istiyor. \u00c7in’in ekonomik faaliyetlerini engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bunlar hepimizin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde cereyan ediyor. ABD, bu hedefine ula\u015fabilmek i\u00e7in halen en geli\u015fmi\u015f d\u00fczeyinde bulunan \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini, dolar\u0131n konumunu, tekelci ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 ve tabii askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc de kullan\u0131yor (\u0130nternette bakt\u0131m, ABD’nin sadece 2022’deki askeri harcamas\u0131 1,5 trilyon dolardan fazla). <\/p>\n\n\n\n

Tabii, ABD’ye meydan okuyan rakipleri de bo\u015f durmuyorlar. En \u00f6nemlisi, geri ad\u0131m atmaya yana\u015fm\u0131yorlar. ABD bu rakiplerine kar\u015f\u0131 bir sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alsa, hatta o sava\u015f\u0131 kazansa da, elde etti\u011fi bir sefil “Pirus zaferi” mesabesinde olacakt\u0131r. Bunu da g\u00f6r\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n

Bunu en \u00e7ok da, bug\u00fcn siyaseten Trump’\u0131n temsil etti\u011fi oligar\u015filer g\u00f6r\u00fcyorlar. Evet, onlar da \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck ve en tehlikeli rakip oldu\u011funu kabul ediyorlar. Ancak \u00c7in’le yap\u0131lan m\u00fccadelenin yol ve y\u00f6ntemlerini k\u0131smen do\u011fru bulmuyorlar. <\/p>\n\n\n\n

Sonra, bu m\u00fccadeledeki NATO \u00fcyeleri dahil olmak \u00fczere mevcut ittifaklar\u0131n\u0131 sorguluyorlar. En \u00f6nemlisi, Rusya’n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131n\u0131, b\u00f6ylece \u00c7in’in \u00e7ok \u00f6nemli bir m\u00fcttefikinin elinden al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyorlar. Rusya’s\u0131z bir \u00c7in’in geriletilece\u011fini, en az\u0131ndan, \u00e7ok daha s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanda hareket edebilece\u011fini belirtiyorlar. Yani vaktiyle, Kissinger diplomasisinin \u00c7in’e yana\u015farak, SSCB’nin ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dayan\u0131lmaz noktalara vard\u0131rma siyasetine benzer bir anlay\u0131\u015f\u0131n uygulamaya konulmas\u0131n\u0131 talep ediyorlar. <\/p>\n\n\n\n

Hatta do\u011frudan ifade etmeseler de, \u00c7in sorunu bak\u0131m\u0131ndan, Rusya’n\u0131n, NATO’dan daha de\u011ferli bir m\u00fcttefik olabilece\u011fini hakl\u0131 olarak ima ediyorlar. Trump bu y\u00fczden NATO’nun geni\u015flememesi gerekti\u011fini s\u0131kl\u0131kla vurguluyor. <\/p>\n\n\n\n

Bundan ba\u015fka Trump\u00e7\u0131lar, ABD’nin kapasitesinin \u00f6tesinde, \u00e7ok da\u011f\u0131larak uygulad\u0131\u011f\u0131, s\u00f6n\u00fcmlenme s\u00fcrecindeki hegemonyas\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatabilmek ya da olas\u0131 bir yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in onun \u00e7\u0131kar alanlar\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini, bu ba\u011flamda, k\u0131smen de olsa, bir s\u00fcreli\u011fine de olsa, vaktiyle terk edilmi\u015f olan izolasyoncu anlay\u0131\u015f\u0131n yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fini ifade ediyorlar. Bu bak\u0131mdan asl\u0131nda, pratikte \u00e7ok kutuplulu\u011fa kap\u0131 da aralam\u0131\u015f oluyorlar.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bu siyasal anlay\u0131\u015fa, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Demokrat Parti taraf\u0131ndan temsil edilen ( Her iki parti i\u00e7inde de benzer ve farkl\u0131 siyasal konumlar\u0131 savunanlar var tabii. Bunu ihmal etmeyelim), yine a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak askeri-sanayi kompleksleriyle art\u0131k i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f finans oligar\u015fileri kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. <\/p>\n\n\n\n

Onlara g\u00f6re, \u00c7in’i geri p\u00fcsk\u00fcrtmek i\u00e7in Avrupa, Rusya ve Japonya’n\u0131n dize getirilmesi \u00f6nceliklidir. Avrupa ve Rusya’y\u0131 kafa kafaya toku\u015fturarak bunlar\u0131n enerjilerini t\u00fcketmelerini sa\u011flamak, b\u00f6ylece \u00c7in’den sonra hesaba kat\u0131lmas\u0131 gereken en \u00f6nemli rakip olarak Avrupa’n\u0131n (Almanya olarak da okunabilir) defterini d\u00fcrmek gerekiyor. Daha sonraki ad\u0131mda da, Japonya \u00c7in’in \u00fczerine sal\u0131nmak istenecektir. B\u00f6ylece yeni bir Amerikan y\u00fczy\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 olanakl\u0131 olabilecektir. <\/p>\n\n\n\n

Yani bu didi\u015fmeler, sofrada “ara s\u0131caklar” i\u015flevi g\u00f6ren sava\u015flar, ve tabii 2008’den beri \u0131srarla vurgulad\u0131\u011f\u0131m yakla\u015fmakta olan (her \u015feye ra\u011fmen \u00f6nlenebilir de olan) “b\u00fcy\u00fck felaket”, basit\u00e7e, \u00c7in, Rusya ve NATO aras\u0131ndaki hadisat olarak g\u00f6r\u00fclemez. Bunlar hepsinden \u00f6nce emperyalistler aras\u0131ndaki el ense \u00e7ekmelerdir. SSCB’nin ortadan kalkmas\u0131, emperyalist g\u00fc\u00e7leri ve onun bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 alanda y\u00fckselen \u00c7in dahil yeni kapitalist g\u00fc\u00e7lerin meydan okumalar\u0131 emperyalistler i\u00e7in “eski g\u00fczel g\u00fcnler” in sona erdi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeninin do\u011fum sanc\u0131lar\u0131 ayyuka \u00e7\u0131kt\u0131. Bir kere daha ihtiya\u00e7 duyulan ebeli\u011fin niteli\u011fini, “tarihte zorun rol\u00fc” n\u00fc yads\u0131madan d\u00fc\u015f\u00fcnmek zaruret oluyor. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131ndan itibaren T\u00fcrkiye, \u0130ran, Fransa,\u0130ngiltere gibi siyaseten kritik konum arz eden \u00fclkelerde, pe\u015f pe\u015fe se\u00e7imler yap\u0131ld\u0131. Bu se\u00e7imlerin d\u00fcnya siyaseti bak\u0131m\u0131ndan ne anlama geldiklerini tam olarak Kas\u0131m ay\u0131ndaki Amerikan se\u00e7imleri sonras\u0131nda kavrayabilece\u011fiz. <\/p>\n\n\n\n

Bu \u00fclkelerden Fransa ve \u0130ngiltere’de belli ki emperyalistler, an itibar\u0131yle, daha e\u015fitsiz, gerici, daha sava\u015f\u00e7\u0131, k\u0131sacas\u0131, daha f\u00fct\u00fcrsuz politikalar izlenmesini talep ediyorlar. Bu “pis i\u015fleri” ni genellikle “sol” a yapt\u0131rmay\u0131 tercih ettiklerini bu kadar tarihsel deneyimden sonra iyice bellemi\u015f olmam\u0131z gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran’da, daha \u00f6nce “\u0130ran’daki se\u00e7imler” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fum yaz\u0131da da belirtmi\u015ftim, Reisi’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn jeo-ekonomi-politik sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Reisi ile birlikte \u0130ran tamamen Rusya ve \u00c7in eksenli kutba y\u00f6nelecek, \u0130ran’\u0131n bu yeni siyasal \u00e7izgisi, S.Arabistan, M\u0131s\u0131r, T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeleri de, ayn\u0131 do\u011frultuyu tercih etmek bak\u0131m\u0131ndan cesaretlendirebilecekti. Tabii b\u00f6yle bir durumda, \u0130srail’in i\u015fi de iyice zorla\u015facakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdiki reformist denilen ba\u015fkan, \u00f6zellikle son 25-30 y\u0131lda palazlanm\u0131\u015f, Reisi’nin siyasal \u00e7izgisine muhalif, Bat\u0131 ile (“ad\u0131m ad\u0131m”) entegrasyon yanl\u0131s\u0131, \u0130ran teokratik y\u00f6netimi, isterseniz “mollalar” da diyebiliriz, i\u00e7inde de a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan \u0130ran finans-kapitalinin siyasal temsilcisidir.<\/p>\n\n\n\n

Belki, tabii se\u00e7imi kazan\u0131rsa, Trump’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011fa resmen ba\u015flayaca\u011f\u0131 2025 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda, malum “n\u00fckleer antla\u015fma” ile ilgili \u00e7a\u011fr\u0131lar duyabiliriz. Biliyorsunuz, bu antla\u015fman\u0131n siyasal-simgesel ifadesi, teknik metinle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamayacak kadar zengindir. <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’ye gelince, CHP’nin i\u00e7inde yer alaca\u011f\u0131 bir de\u011fi\u015fim olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artmaktad\u0131r. Direnen ya da ayak s\u00fcr\u00fcyen d\u00fc\u015fecek. AKP rejimi baz\u0131 tadilatlarla restore edilecek. T\u00fcrkiye Bat\u0131’ya daha yak\u0131n bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verecek. <\/p>\n\n\n\n

Elbette, halk s\u0131n\u0131flar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki anti-emperyalist m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan rejimin siyasal anlam\u0131 de\u011fi\u015fmeyecektir. <\/p>\n\n\n\n

Ancak, direni\u015f g\u00fc\u00e7leri i\u00e7in sadece ulusal de\u011fil, uluslararas\u0131 alanda da, yeni ve de\u011ferli olanaklar\u0131n, f\u0131rsatlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n

(1) Nomenklatura bir toplumsal s\u0131n\u0131f de\u011fil, b\u00fcrokrasiye de e\u015fitlenemez. Bu, parti i\u00e7inde fiilen \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f, devleti, tabii b\u00fcrokratik kadroyu da, de \u015fu ya da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde kontrol edebilen, belirleyebilen kendisini sahip oldu\u011fu maddi ve (prestij gibi) manevi ayr\u0131cal\u0131klarla donatm\u0131\u015f grup ya da grup ittifaklar\u0131d\u0131r. Kendilerini sadece siyasal fikri konumlar anlam\u0131nda de\u011fil, ortak olarak payla\u015ft\u0131klar\u0131 b\u00fcrokratik, teknokratik davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri, y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131, ahlaki tutumlar olarak da di\u011fer toplum kesimlerinden ay\u0131ran ideolojik konumlara sahipti.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, k\u0131sacas\u0131, refah\u0131 pekala bir burjuvan\u0131nki kadar olabilir, ya da en az\u0131ndan, onunkiyle k\u0131yaslanabilir. Ancak bu durum onlar\u0131 bir toplumsal s\u0131n\u0131f haline getirmez. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde m\u00fclkiyet haklar\u0131 yoktu. Sadece onlar\u0131n kullan\u0131m\u0131yla ilgili kararlar \u00fczerinde belli bir etkileri vard\u0131. Olguyu Marx’\u0131n s\u0131n\u0131f kavram\u0131ndan \u00e7ok, M.Weber’in prestij ya da stat\u00fc grubu kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 etraf\u0131nda tart\u0131\u015fmak daha isabetli olacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Sovyet toplumu s\u00f6z konusu oldu\u011funda, elbette orada toplumsal-siyasal olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f bir s\u0131n\u0131f olarak burjuvazi yoktu. Ancak, \u00f6zellikle de yeralt\u0131 ekonomisinin yol verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tek tek, \u015furadaki ya buradaki burjuvalar vard\u0131 (Nomenklatura hakk\u0131ndaki de dahil olmak \u00fczere, bu saptamalar -b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde- bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Ancak, unutmayal\u0131m Deng Xiaoping zaman\u0131ndan beri \u00c7KP’nin kararl\u0131l\u0131kla uygulad\u0131\u011f\u0131 bir stratejisi var. Bu SSCB’de yoktu.). <\/p>\n\n\n\n

SSCB’de bu nomenklatura ile i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 da antagonist de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ikisinin de varl\u0131\u011f\u0131, sistemin s\u00fcrd\u00fcrebilir olmas\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Nomenklatura s\u00f6z konusu oldu\u011funda, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f sorununu, nomenklaturan\u0131n sistemin s\u00fcrd\u00fcrebilmesi bak\u0131m\u0131ndan rasyonel davranma kapasitesini, kendisinin olu\u015fmas\u0131nda rol oynad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenlerin bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, yitirmesi etraf\u0131nda tart\u0131\u015fmak daha do\u011fru olur bence. <\/p>\n\n\n\n

Nomenklaturan\u0131n etkisi alt\u0131nda SSCB, reel ekonomik b\u00fcy\u00fcme dahil en kritik sosyo-ekonomik g\u00f6stergelerde 70’li y\u0131llar\u0131n sonundan itibaren istikrarl\u0131 olarak gerilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Nomenklaturan\u0131n partide ve devletteki etkisinin artmas\u0131yla bu gerileme davran\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda ko\u015futluk vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Bu arada ilave edeyim, nomenklatura 20.Kongre’den sonra ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. 20.Kongre’de iktidar\u0131 ald\u0131. \u00d6rnek olsun, daha 30’lu y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda, Rusya’n\u0131n, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften sonra ad\u0131 tekrar Samara yap\u0131lan Kuybi\u015fev (Kuybi\u015fev bol\u015fevik hareketinin yi\u011fit bir evlad\u0131yd\u0131. 1935’teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar politb\u00fcro \u00fcyesi, Gosplan’da \u00e7ok \u00f6nemli i\u015fler ba\u015farm\u0131\u015f bir askeri doktordu. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden sonra bir s\u00fcre g\u00f6rev yapm\u0131\u015f oldu\u011fu Samara oblast\u0131na onun ad\u0131 verilmi\u015fti) \u015fehrinde, yerel parti y\u00f6neticileri, sadece kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenim g\u00f6rece\u011fi bir okul a\u00e7mak i\u00e7in giri\u015fimde bulunuyorlar, bunu orada g\u00f6revli bir \u00f6\u011fretmen Stalin’e duyuruyor, Stalin de bu giri\u015fimi \u00f6nl\u00fcyor. Ama sadece haber ald\u0131\u011f\u0131 bir giri\u015fimi \u00f6nlemi\u015f oluyor. O kadar. Stalin hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar kendisini, partiyi ve devleti ku\u015fatm\u0131\u015f bu g\u00fc\u00e7lerle m\u00fccadele etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n

1947’den itibaren a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde giri\u015fti\u011fi proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlamda demokratikle\u015ftirme giri\u015fimleri nomenklaturan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. 1952’de partideki liderlik konumu anlaml\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flat\u0131ld\u0131. \u00d6l\u00fcm\u00fcyle ilgili s\u00f6ylentiler de, muhtemelen, bu son m\u00fccadelesiyle ili\u015fkili olmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
1924-1966 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplumsal konumlar\u0131na g\u00f6re kom\u00fcnist partisi \u00fcyeleri<\/strong> (T.H.Rigby: Communist Party Membership in the U.S.S.R. 1917-1967, Princeton University Press, 1968)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki tabloya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Stalin d\u00f6neminde parti \u00fcylerinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 sanayi i\u015f\u00e7isi; y\u00fczde 20-25’i k\u00f6yl\u00fc (muhtemelen \u00e7o\u011fu tar\u0131m i\u015f\u00e7isi); nomenklatura saflar\u0131n\u0131 olu\u015fturacak beyaz yakal\u0131 ve di\u011fer mesleki kategorilere dahil \u00fcyelerin oran\u0131 y\u00fczde 10 civar\u0131nda. 1956’ya geldi\u011fimizde, parti \u00fcyeleri aras\u0131nda beyaz yakal\u0131 ve di\u011fer mesleklerden ki\u015filerin oran\u0131 \u00fcyelerin yar\u0131s\u0131n\u0131 buluyor. Sanayi i\u015f\u00e7isisay\u0131s\u0131ysa, dramatik olarak d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yapan Rigby anti-kom\u00fcnist, anti-Sovyet bir sovyetolog. Tro\u00e7ki’nin Stalin devrinde partinin \u00fcye kompozisyonuyla ilgili iddialar\u0131 da bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oluyor. Rigby’nin kitab\u0131n\u0131n 1976’daki ikinci bas\u0131m\u0131nda ayn\u0131 oranlar 1971’de s\u0131ras\u0131yla 40.1, 15,1 ve 44.8; 1976’da, y\u00fczde 41, 13,9, ve 44.5 olarak veriliyor. Yani, 1956’dan itibaren nomenklatura saflar\u0131n\u0131 olu\u015fturan beyaz yakal\u0131 ve \u00fcst d\u00fczey menajerlerin oran\u0131, sanayi proletaryas\u0131 ve k\u00f6yl\u00fc emek\u00e7iler aleyhine y\u00fckseliyor. K\u0131sacas\u0131, “t\u00fcm halk\u0131n devleti” nde, beyaz yakal\u0131 ve y\u00fcksek kademedeki y\u00f6neticilerin kontrol\u00fc art\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Stalin’den nefret, “ki\u015fiye taparl\u0131k” edebiyat\u0131, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, nomenklaturan\u0131n eseridir. Nomenklatura Stalin s\u00f6z konusu oldu\u011funda Trotski’nin s\u00f6ylemini tekrar etmi\u015ftir. 20.Kongre’de (kendisi de erken yirmi ya\u015flar\u0131nda Trotski \u00e7evresinde yer alm\u0131\u015f bir fig\u00fcr olan) Hru\u015f\u00e7ov’un ele\u015ftirileri asl\u0131nda Trotski’nin ele\u015ftirileridir. <\/p>\n\n\n\n

Trotski’nin “s\u00fcrekli devrim” \u00e7izgisi otuzlu y\u0131llardan itibaren anti-sovyet bir politik konuma do\u011fru evrildi. Anti-sovyetizm so\u011fuk sava\u015f devrinin anti-kom\u00fcnizmi oldu. Emperyalistler, “reel sosyalizm” ve dolay\u0131s\u0131yla sovyet sosyalizmi kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlanm\u0131\u015f hemen hemen b\u00fct\u00fcn sol, sosyalist, kom\u00fcnist s\u00f6ylemleri desteklediler. Te\u015fvik ettiler. <\/p>\n\n\n\n

Sovyet deneyiminin en \u00f6nemli ar\u0131zalar\u0131ndan birisi, bence, parti ve devlet ili\u015fkilerinin iyi d\u00fczenlenememi\u015f, \u00e7apraz denetim mekanizmalar\u0131n etkili bi\u00e7imde olu\u015fturulamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu sayede, kom\u00fcnist olmayan \u00e7ok say\u0131da kariyerist ta Komsomol’dan ba\u015flayarak parti \u00fcyeli\u011fini basamak olarak kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Parti \u00f6rg\u00fctleri giderek “parti-kart\u0131 ta\u015f\u0131yan kom\u00fcnistler” lehine, ger\u00e7ek kom\u00fcnistlerin etkisizle\u015ftirilece\u011fi, hatta d\u0131\u015flanaca\u011f\u0131 yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcler. <\/p>\n\n\n\n

Elbette, yeni bir d\u00fczen kurmaya giri\u015fildi\u011finde, bu giri\u015fimin i\u00e7inde yer alan, onun \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerdeki y\u00f6netiminde g\u00f6revli \u00f6zneler ile bu yeni s\u00fcre\u00e7 aras\u0131nda, sadece s\u0131n\u0131fsal de\u011fil, hatta daha \u00e7ok ki\u015fisel \u00e7\u0131kar ve beklentilere referans veren \u00e7eli\u015fkiler ortaya \u00e7\u0131kar. Malum, bunlar ilgili taraflar veya ki\u015filer taraf\u0131ndan genellikle ki\u015fisel \u00e7\u0131kar boyutu gizlenerek, hatta bu t\u00fcr \u00e7\u0131kar birlikteliklerinin yol verdi\u011fi grupla\u015fmalarda ideolojik k\u0131l\u0131flar i\u00e7inde sunulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. SSCB’de de, \u00f6zellikle 1930’lu ve 1950’li y\u0131llarda, bu t\u00fcr \u00e7eli\u015fkilerin \u015fiddetlendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, \u00e7o\u011fu 1918’den beri g\u00f6revde bulunan parti ve devlet kadrolar\u0131n\u0131n 1930’lardaki de\u011fi\u015fen siyasal ihtiya\u00e7lara yan\u0131t vermesi veya uyum sa\u011flamas\u0131 beklenemezdi. Yeni siyasal ihtiya\u00e7lar, ge\u00e7mi\u015fteki ili\u015fkilerinizi ya da ba\u011fla\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmenizi veya yeni ittifaklar olu\u015fturman\u0131z\u0131 zorunlu k\u0131lar. Yani gayet reel bir s\u00fcre\u00e7ten, aradaki ince renk tonlar\u0131n\u0131n kaybolup, d\u00fcnyan\u0131n kabaca sadece siyah\/beyaz g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullardan s\u00f6z ediyoruz. D\u00f6nemler analiz edilirken, bunun dikkatten ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekir. <\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bunlardan hareketle, Trotsky’nin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndaki itirazlar\u0131na ra\u011fmen \u00f6zellikle anglo-sakson \u00fclkelerindeki, ba\u015f\u0131n\u0131 Max Shachtman (Shachtman ABD Kom\u00fcnist Partisi’nin kurucular\u0131ndand\u0131.Sonra Tro\u00e7kist oldu. 1972’deki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar her zaman anti-sovyetikti. 1939’da Ribbentrop-Molotov Pakt\u0131’ndan sonra Trotski’yle de fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. Hatta Trotski’nin Defense in Marxism ad\u0131yla bilinen kitab\u0131 onu hedef al\u0131r. Schactman daha sonra Kaliforniya \u00dcniversitesi, Berkeley’de 60’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda eylemleriyle ses getiren kendi \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc-Independent Socialist- kurmu\u015f, Leninizmi reddedince, bu \u00f6rg\u00fct onunla ili\u015fkisini kesmi\u015fti.) ve Tony Cliff gibi fig\u00fcrlerin \u00e7ekti\u011fi, tro\u00e7kizmin SSCB’nin “devlet kapitalizmi” yle karakterize edilmesi gerekti\u011fini iddia etmesi mesnetsizidr. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle, “devlet kapitalizmi” nden ne anlad\u0131klar\u0131n\u0131 izah etmeleri laz\u0131m. K\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva radikali Trotsky bile bu iddiay\u0131 kesin bir dille reddetmi\u015fti. Bilindi\u011fi gibi, o “yozla\u015fm\u0131\u015f, b\u00fcrokratik i\u015f\u00e7i devleti” demeyi tercih ediyordu ki, o da safsatayd\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Son olarak, daha \u00f6nce de yazm\u0131\u015f oldu\u011fum \u015feyi tekrar edeyim: Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi 20.Kongre’den itibaren asl\u0131nda Bukharinci bir \u00e7izgiye \u00e7ekilmek istendi. Bunda bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131l\u0131 da olundu (Akl\u0131mda yanl\u0131\u015f kalmad\u0131ysa, yetmi\u015fli y\u0131llara gelindi\u011finde, SSCB’nin d\u0131\u015f ticaretinin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 y\u00fczde 30’u ba\u015fta petrol ve do\u011fal gaz olmak \u00fczere, hammade tedarikine, ihrac\u0131na dayan\u0131yordu). Sorunu, iki arada bir derede kalmas\u0131yd\u0131. Bu do\u011frultuda, Deng Xiaoping y\u00f6netimindeki \u00c7KP’nin  yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, bir strateji olu\u015fturamad\u0131. Sert so\u011fuk sava\u015f \u015fartlar\u0131nda, bu sava\u015f\u0131n cephe \u00fclkesi olarak, bunu ba\u015faramad\u0131. Bu y\u00fczden Kosigin bir Deng Xiaoping olamad\u0131. Stratejisiz, slogandan ibaret Gorba\u00e7ov da bunu yapamazd\u0131 zaten. <\/p>\n\n\n\n

Deng Xiaoping devrinde, K\u00fclt\u00fcr Devrimi’nin y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 i\u00e7indeki \u00c7in hen\u00fcz SSCB gibi sosyalist say\u0131lamazd\u0131. SSCB’ye g\u00f6re hayli esnek bir toplumsal-ekonomik konumdayd\u0131. Ge\u00e7i\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler canl\u0131 bir bi\u00e7imde devam ediyordu. Sovyetler’deki gibi yap\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir sosyolojisi yoktu. Bununla birlikte, \u00c7in halk\u0131 d\u00fczeni ar\u0131yordu. Bu da partinin ve Deng Xiaoping’in i\u015fini kolayla\u015ft\u0131ran \u00e7ok \u00f6nemli bir etken oldu. Paradoksal olarak \u00c7in’ deki restorasyonun K\u00fclt\u00fcr Devrimi’nden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek me\u015frudur. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7KP \u00f6nderli\u011fi, muhtemelen parti i\u00e7inden y\u00fckselen huzursuzlu\u011fun da etkisiyle, olas\u0131 bir restorasyonun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in K\u00fclt\u00fcr Devrimi karar\u0131n\u0131 ald\u0131 (Bu karar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 genel ve \u00f6zel siyasal konjonkt\u00fcre dikkat edelim. SSCB’de 20. Kongre ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, fillen bir restorasyon s\u00fcreci devreye sokulmu\u015f, 1961’de bu s\u00fcre\u00e7 ivme kazanm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7in, \u00f6nce B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m hamlesiyle bunu yan\u0131tlam\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131ktan sonra \u00c7KP \u00f6nderli\u011finin inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, SBKP ile restle\u015ftikleri bir zamanda, hem parti i\u00e7inde, hem de emek\u00e7i halk s\u0131n\u0131flar\u0131 aras\u0131nda erozyona u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Bu arada, ABD’nin Vietnam’daki emelleri \u00c7in’in g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan do\u011frudan bir tehdit olu\u015fturuyordu). Kapitalizme do\u011fru gerileme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir hamle oldu\u011funu parti ilan etmi\u015fti. Ancak gelinen noktada, ad\u0131m ad\u0131m kapitalizme do\u011fru gerileme ger\u00e7ekle\u015fti. Yani soldan gidenler bir kez daha sa\u011fa d\u00f6nd\u00fcler. <\/p>\n\n\n\n

Marksizm-Leninizm ekonomist, evrimci bir anlay\u0131\u015fa de\u011fil, devrimci y\u00f6nteme dayan\u0131r. Bu bak\u0131mdan, ileri do\u011fru nitel s\u0131\u00e7ramalar kadar, kaymalar\u0131, ikili yap\u0131lanmalar\u0131 ya da yar\u0131lmalar\u0131, \u00e7arp\u0131kl\u0131klar\u0131, geriye do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015fleri da olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

Bu y\u00fczdendir ki, pre-kapitalist bir \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n, kapitalizm a\u015famas\u0131n\u0131 ge\u00e7meden sosyalizme ula\u015fabilece\u011fini kabul eder. Bunlar\u0131 hepimiz biliyoruz zaten. Yaln\u0131z, ayn\u0131s\u0131n\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de tan\u0131mam\u0131z, kabul etmemiz gerekti\u011fini ihmal ediyoruz. <\/p>\n\n\n\n

Elbette, bu geri d\u00f6n\u00fc\u015fler de ileri do\u011fru hamlelere benzer bi\u00e7imlerde, hi\u00e7 bir zaman, saf, su kat\u0131lmam\u0131\u015f halde olmazlar. \u00c7o\u011fu durumda bizi yan\u0131ltan, veyahut bir yan\u0131lsaman\u0131n pe\u015fine tak\u0131lmam\u0131z\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lan bu hal oluyor. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in durumunda, piyasa arac\u0131n\u0131n genelle\u015fmi\u015f anlamda devreye sokulmas\u0131, dahas\u0131 bunun parti taraf\u0131ndan “ge\u00e7ici bir \u00f6nlem” olarak de\u011fil, kal\u0131c\u0131, \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc bir “sosyalizm” olarak sunulmas\u0131, teredd\u00fct etmemize neden oluyor. Oysa, formel olarak sosyalizm ya da sosyalizmi kapitalist ekonomik ara\u00e7larla takviye etme iddias\u0131, e\u011fer \u00f6n\u00fc al\u0131nmazsa, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kapitalizmin yerle\u015fmesine yol a\u00e7ar. \u00c7in’de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, sosyalist i\u015fleyi\u015fe kapitalist k\u0131smi \u00f6nlemlerle m\u00fcdahalelerde bulunmak, giderek yerle\u015fen kapitalist i\u015fleyi\u015fe yer yer “sosyalist” g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

\u00d6yleyse, sosyalist g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler bizi aldatmamal\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnenin alt\u0131nda somut olarak i\u015fleyen esas s\u00fcre\u00e7lere bakarak de\u011ferlenirme yapmam\u0131z gerekir. <\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131rken, \u00c7KP liderli\u011finin \u00f6zellikle 1956’dan itibaren, sicili ikna olmamak i\u00e7in karine te\u015fkil etmelidir. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trump’a yap\u0131lan suikast giri\u015fimi, bireysel de olsa (ki ABD’de bu t\u00fcr suikastler genellikle “tek ki\u015finin giri\u015fimi” g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne sahiptir), sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle jeo-ekonomi-politik bir olayd\u0131r. Emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle de onun can havliyle sald\u0131rganla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, b\u00fct\u00fcn ter\u00f6r eylemleri, ister bireysel, ister (son bir … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-6137","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6137"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6137\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}