1945’te kurulan d\u00fcnya d\u00fczeninin 1989’da \u00e7\u00f6kmesi sonras\u0131nda emperyalizm d\u00fcnyaya egemen olma stratejisini ilk kez 1990’da Irak’ta; 1991’de Yugoslavya’da uygulamaya koyarak ba\u015flatt\u0131. Bilindi\u011fi gibi daha kapsaml\u0131 etaplar halinde bu strateji ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Sovyet Blo\u011fu’nun \u00e7\u00f6kmesiyle birlikte d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda var olmas\u0131nda ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesinde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131, ilerici ve sosyal demokratik \u00f6rg\u00fctlenmeler ve politikalar da bir bir sahnenin d\u0131\u015f\u0131na itildiler. <\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda emek \u00f6rg\u00fctleri, emek\u00e7ileri, ihtiya\u00e7 sahiplerini g\u00f6zeten, kollayan yap\u0131lar ve politikalar geriletildiler. Toplumsal e\u015fitsizlikleri d\u00fcnyan\u0131n her yerinde, ama \u00f6zellikle de bu e\u015fitsizliklerin zaten g\u00f6rece daha derin oldu\u011fu co\u011frafyalarda giderek dayan\u0131lmaz hale getiren kapitalist-emperyalist uygulamalar sahneye konuldu. <\/p>\n\n\n\n
Bu yeni “kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc” n\u00fcn nedeni emperyalizmin eme\u011fe, emek\u00e7ilere, s\u00f6m\u00fcrge, yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge halklara ve onlar\u0131n \u00f6rg\u00fctlerine ve devletlerine kar\u015f\u0131 1970’li y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru planl\u0131 bir bi\u00e7imde ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve 1990’dan itibaren ivme kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131, halen s\u00fcrmekte olan gerici birle\u015fik sald\u0131r\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Emperyalistlerin BOP stratejisi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri i\u015fgaller, zaten emek\u00e7i halklar taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r bir \u015fekilde hissedilen ekonomik bask\u0131lar\u0131, e\u015fitsizlikleri, maruz kal\u0131nan politik \u015fiddeti daha da artt\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Tarihte daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f \u00f6rneklerinde oldu\u011fu gibi derinle\u015fen ekonomik e\u015fitsizlik, artan yoksulla\u015fma, askeri ya da paramiliter i\u015fgaller, yo\u011funla\u015fan politik \u015fiddet, insanlar\u0131 bir kez daha her t\u00fcrl\u00fc riski g\u00f6ze alarak kitleler halinde g\u00f6\u00e7e te\u015fvik etti. <\/p>\n\n\n\n
Marx, Kapital’de insan g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn kapitalizmin e\u015fitsiz i\u015fleyi\u015finin bir sonucu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Yani emperyalist a\u015famas\u0131ndan \u00f6nce de kitlesel g\u00f6\u00e7ler bir olgudur. Emperyalizm devrinde ivme kazan\u0131p, daha geni\u015f bir co\u011frafyada cereyan eder hale gelir. Kapitalizm her zaman ucuz emek-g\u00fcc\u00fcne ihtiya\u00e7 duyar. Bunun fark\u0131nda olan Marx, bilindi\u011fi gibi, Kapitalin ilk cildinin 25. B\u00f6l\u00fcm\u00fc’n\u00fc, her ne kadar b\u00f6l\u00fcm ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 “sermaye birikiminin genel yasas\u0131” olarak belirtilmi\u015f olsa da, esas olarak, g\u00f6\u00e7\u00fcn oda\u011f\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131, n\u00fcfus soruna ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Kapitalizmin ilk b\u00fcy\u00fck krizinden sonra globalist finansalla\u015fma e\u011filimlerinin g\u00fc\u00e7lendi\u011fi, emperyalist a\u015famaya ula\u015f\u0131p, d\u00fcnya sava\u015f\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir zamanda, 1880-1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, sadece ABD’ye g\u00f6\u00e7 eden n\u00fcfus 20 milyondan fazla. Ayn\u0131 s\u0131ralarda Arjantin’e 5 milyon kadar; Avustralya’ya yakla\u015f\u0131k 1 milyon ki\u015fi g\u00f6\u00e7 etmi\u015f. Bu listeyi uzatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eunu da ilave edeyim, bu g\u00f6\u00e7ler sava\u015ftan epey \u00f6nce de, hemen sonra da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Avrupa \u00fclkelerinden geliyordu. <\/p>\n\n\n\n
\u00dclkeler aras\u0131nda sadece s\u00fcrekli yerle\u015fim i\u00e7in de\u011fil, i\u015f bulmak, \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in de yo\u011fun g\u00f6\u00e7ler vard\u0131. \u00d6rnekse, \u0130rlandal\u0131lar \u0130ngiltere’ye; Bel\u00e7ikal\u0131lar Fransa’ya; \u0130talyanlar \u0130svi\u00e7re’ye vb. <\/p>\n\n\n\n
O s\u0131ralarda, \u00c7in, Japonya ve Afrika \u00fclkelerinden g\u00f6\u00e7ler nicelik olarak Avrupal\u0131 g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn arkas\u0131ndan geliyordu. <\/p>\n\n\n\n
Bu g\u00f6\u00e7ler, “g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler” sorunu etraf\u0131nda 1893’ten itibaren 2.Enternasyonal’in g\u00fcndemine ta\u015f\u0131n\u0131yor. G\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler, hemen tahmin edilebilece\u011fi gibi, sermaye taraf\u0131ndan ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc, grev k\u0131r\u0131c\u0131 gibi roller verilerek yerle\u015fik, \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ve onun \u00f6rg\u00fctlerine kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Bu y\u00f6n\u00fcyle, konu yerle\u015fik i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve i\u015f\u00e7i siyasal hareketi i\u00e7inde huzursuzluklara, protestolara neden oluyor. G\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler ve yerle\u015fikler aras\u0131nda fiziki kavgalara yol a\u00e7an geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Ancak as\u0131l sorun kayna\u011f\u0131, kahir ekseriyeti end\u00fcstriyel \u00e7al\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve politik s\u0131n\u0131f bilincinden yoksun, k\u00f6lece \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na yatk\u0131n Asyal\u0131 ve Afrikal\u0131 i\u015f\u00e7iler oluyor. Protestolar \u0131rk\u00e7\u0131 bir boyut kazan\u0131yor. Mesela, 1880’li 90’l\u0131 y\u0131llarda, ABD, Avustralya gibi \u00fclkelerde, bu Asya ve Afrikal\u0131lara kar\u015f\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inden de geni\u015f destek bulan \u0131rk\u00e7\u0131 kampanyalar y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu \u0131rk\u00e7\u0131 kampanyalar toplumsal d\u00fczeni tehdit eder bir hal almaya ba\u015flay\u0131nca, mesela, ABD h\u00fck\u00fcmeti 1882’de ve 1892’de \u00c7inli ve Japon g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 yasalar \u00e7\u0131kart\u0131yor. Sa\u011f kanat baz\u0131 sosyalistler be\u015f, on y\u0131l i\u00e7inde ABD n\u00fcfusu i\u00e7inde sar\u0131 ve siyah \u0131rk\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok artaca\u011f\u0131ndan duyduklar\u0131 “infial” i dile getiriyorlar. Bu bask\u0131lar alt\u0131nda, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131 kazanm\u0131\u015f olan \u00c7inlilerin dahi bu haklar\u0131 belli ko\u015fullarla iptal ediliyor. California eyaleti yo\u011fun Japon g\u00f6\u00e7\u00fcne kar\u015f\u0131 kat\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131 imalar\u0131 olan \u00f6nlemleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyuyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu yasalara verilen veya verilmeyen destekler y\u00fcz\u00fcnden i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ve siyaseti i\u00e7inde tart\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor, b\u00f6l\u00fcnmeler olu\u015fuyor. Mesela 1901’de Avustralya’da, “Beyaz Avustralya” \u0131rk\u00e7\u0131 slogan\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen kampanya sonras\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan anti-g\u00f6\u00e7men yasas\u0131 i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131n\u0131n geneli taraf\u0131ndan, bir\u00e7ok sosyalist \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan destekleniyor. <\/p>\n\n\n\n
2.Enternasyonal hen\u00fcz Avrupal\u0131 g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerin sorun olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir s\u0131rada, 1893’te, 1896’da, g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerle dayan\u0131\u015fma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131yor. Sosyalist parti ve i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerini onlar aras\u0131nda propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya, mevcut emek \u00f6rg\u00fctlerine dahil olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7a\u011f\u0131ran kararlar\u0131 pe\u015f pe\u015fe al\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Ancak, 20yy’\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren, yani 2.Enternasyonal’in halen Marksist oldu\u011fu s\u0131ralarda, \u00f6nceki dayan\u0131\u015fmac\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar, ve \u00e7a\u011fr\u0131larla protesto edildi\u011fine tan\u0131k olunuyor. Baz\u0131 etkili Amerikan, \u0130ngiliz, Alman, Frans\u0131z sosyalistler, sar\u0131 ve siyah \u0131rk\u0131n “y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr\u00fc temsil eden i\u015f\u00e7iler” i\u00e7in tehdit olu\u015fturdu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getiriyorlar. <\/p>\n\n\n\n
Bu e\u011filim \u00f6zellikle 1904’teki Amsterdam ve 1907’deki Stuttgart kongrelerinde g\u00fc\u00e7lenerek ve yeni g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlere de b\u00fcr\u00fcnerek boy g\u00f6steriyor. Amsterdam’da Amerikan Sosyalist Partisi Enternasyonal’e, g\u00f6\u00e7e kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131, \u00f6zellikle “geri kalm\u0131\u015f \u0131rklar” dan olanlar\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn yasaklanmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmas\u0131n\u0131 istiyor. \u00c7o\u011funluk bu talebe direniyor. Ancak bu diren\u00e7, sosyalist parlamenterlerin “g\u00f6\u00e7\u00fc \u00f6nlemeye y\u00f6nelik yasama etkinliklerini” desteklemesi yolunda bir karar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyemiyor. <\/p>\n\n\n\n
Bununla birlikte Kongre’ye kat\u0131lan delegeler aras\u0131nda konu etraf\u0131nda \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalar oluyor. Enternasyonal’in g\u00f6\u00e7 komisyonu “proleter dayan\u0131\u015fma ilkesine ayk\u0131r\u0131” k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131, engelleyici yasa ve \u00f6nlemlerin reddedilmesi i\u00e7in \u0131srarc\u0131 oluyor. Sonunda sol kanat sosyalistler, oport\u00fcnist sosyalistleri geri p\u00fcsk\u00fcrtmeyi ba\u015far\u0131yorlar. <\/p>\n\n\n\n
1907 Stuttgart Kongresi’nde bu g\u00f6\u00e7 tart\u0131\u015fmas\u0131na paralel denebilecek bi\u00e7imde, “kolonyalizm” tart\u0131\u015fmalar\u0131 da yap\u0131l\u0131yor. Tahmin edilebilece\u011fi gibi, bu ikisi aras\u0131nda, kolonyalizm ve kitlesel g\u00f6\u00e7ler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck olarak daha ba\u015ftan saptan\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Sosyalist hareket i\u00e7inde nas\u0131l g\u00f6\u00e7 konusunda, enternasyonalist i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 siyasetiyle ba\u011fda\u015fmayan yasaklay\u0131c\u0131, k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131 s\u00f6ylem ve davran\u0131\u015flar yer bulabilmi\u015fse, benzer bi\u00e7imde, kolonyalizm konusunda da, onu destekleyen, hatta sosyalizm alt\u0131nda bunun daha insani bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fler, hatta karar tasar\u0131lar\u0131 ortaya at\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Sosyalist hareketin bu iki tart\u0131\u015fma ve bu iki sorun ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki ayr\u0131\u015fmas\u0131, fiilen 1914’te ger\u00e7ekle\u015fecek kopu\u015fun habercisi olarak g\u00f6r\u00fclmek gerekir. <\/p>\n\n\n\n
Yine de ge\u00e7mi\u015fteki bu tart\u0131\u015fma bize soruna enternasyonalist i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 siyaseti g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini hat\u0131rlatmas\u0131, bu bak\u0131mdan bizi uyarmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ayr\u0131ca \u00f6nemlidir. <\/p>\n\n\n\n
NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n
1) Burada \u00e7ok kabaca \u00f6zetledi\u011fim tart\u0131\u015fmalar\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 Georges Haupt’un iki ciltlik La Deuxieme Internationale (Mouton & CO, Paris 1969) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bulunabilir. Yine iyi \u00f6zetlenmi\u015f bir kaynak olarak Mark Taber’in yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Under the Socialist Banner, Resolutions of the Second International 1889-1912, Haymarket Books, Chicago 2021 adl\u0131 kitab\u0131 \u00f6nerebilirim. Kolonyalizm konusunu, emperyalizmle ilgili olarak yazmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm yaz\u0131da ayr\u0131ca ele alaca\u011f\u0131m. <\/p>\n\n\n\n
Bu arada ge\u00e7erken \u015funu da belirteyim, Leninizmin bat\u0131l\u0131 olmayan d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck bir ra\u011fbet g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131n\u0131n nedenleri aras\u0131nda bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir yerinin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <\/p>\n\n\n\n
Evet, emperyalizm kavram\u0131 ve sorunu Lenin’in ke\u015ffi de\u011fildir. Ancak Lenin’in bu kavram\u0131 kullanma \u015fekli, yani onu siyasalla\u015ft\u0131rma \u015fekli Leninisttir. Sonra, onun emperyalizm hakk\u0131ndaki kitab\u0131 1916’da yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1917 ortalar\u0131nda bro\u015f\u00fcr format\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, bu tarihten \u00e7ok \u00f6nce hen\u00fcz (1916’daki) kavramsal d\u00fczeyinde olmasa da, Lenin olgunun fark\u0131ndad\u0131r, yaz\u0131lar\u0131n\u0131n, tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n oda\u011f\u0131n\u0131, do\u011frudan kavramsal olarak ifade edilmemi\u015f olsa da, olu\u015fturur. Benzer bir \u015feyi, belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, ta Kom\u00fcnist Manifesto’dan ba\u015flayarak, Marx ve Engels i\u00e7in de s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
Mesela, \u015fimdi akl\u0131ma Lenin’in May\u0131s 1913’te Pravda’da yay\u0131nlanan (“Backward Europe and Advanced Asia”) makalesi geliyor (Collected Works’\u00fcn 19. cildinde bulunabilir). <\/p>\n\n\n\n
Frans\u0131z Kom\u00fcnist Partisi’nin 1920’de kuruldu\u011fu Tour Kongresi’nde kurucu delege olarak yer alan Ho Chi Minh, Lenin’in fikirlerinin kendisinin marksist anlay\u0131\u015f\u0131nda nas\u0131l bir h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olu\u015fturmu\u015f oldu\u011funu bir an\u0131 yaz\u0131s\u0131nda dile getirir. <\/p>\n\n\n\n
Lenin, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uyuyan, uyan\u0131k olsa da \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolunu bulamayan Asya, Afrika, Latin Amerika halklar\u0131na, ayd\u0131nlar\u0131na \u0131\u015f\u0131k, k\u0131lavuz olmu\u015ftur. Onlar\u0131n devrimci sosyalist siyasete, Marksizme kanalize olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Tabii, buradan hareketle sahte, “Bat\u0131 Marksizmi” ve “Do\u011fu Marksizmi” (yani Leninizm) ayr\u0131mlar\u0131 yapmak kabul edilemez. Gramsci, Lukacs gibi marksist-leninistlerle, Ho Chi Minh, Mao, Mustafa Suphi, Nkrumah, Castro ve di\u011fer marksist-leninistlerin bulu\u015fmak i\u00e7in geldikleri yollar farkl\u0131d\u0131r sadece. Kimi, sanayile\u015fmi\u015f, emperyalist \u00fclkelerden (ki, d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m o zamanki bat\u0131l\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n leninizime y\u00f6nelmesinde \u00f6nemli bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr); kimi s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrgelerden geldiler. <\/p>\n\n\n\n
Bu sahte ayr\u0131\u015ft\u0131rmalar hep 1956’da kar\u015f\u0131-devrimin kap\u0131s\u0131n\u0131 aralayan 20.Kongre’nin global \u00e7aptaki tahribat\u0131n\u0131n yans\u0131malar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmek gerekir. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1945’te kurulan d\u00fcnya d\u00fczeninin 1989’da \u00e7\u00f6kmesi sonras\u0131nda emperyalizm d\u00fcnyaya egemen olma stratejisini ilk kez 1990’da Irak’ta; 1991’de Yugoslavya’da uygulamaya koyarak ba\u015flatt\u0131. Bilindi\u011fi gibi daha kapsaml\u0131 etaplar halinde bu strateji ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Sovyet Blo\u011fu’nun \u00e7\u00f6kmesiyle birlikte d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda var olmas\u0131nda ve … Okumaya devam et