Bir ulusal egemen devlet (ki tarihsel olarak kapitalizme en uygun devlet formudur) bir sacaya\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fckselir : Ulusal ekonomi (merkezinde ulusal bir merkez bankas\u0131 yer al\u0131r), ulusal ordu ve ulusal e\u011fitim\/\u00f6\u011fretim. <\/p>\n\n\n\n
Merkezi devletlerin, \u00f6zellikle de rakiplerin a\u00e7\u0131k ya da dolayl\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kald\u0131klar\u0131 ko\u015fullarda merkez-ka\u00e7 kuvvetleri k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine, belli \u00f6zel hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in kullanmalar\u0131 anla\u015f\u0131labilirdir. Ancak bu t\u00fcr organizasyonlara s\u00fcrekli bir rol atfetmek bunlar\u0131n merkezi yap\u0131yla s\u00fcrt\u00fc\u015fme ve \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lar. Rusya’da da Wagner olay\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc bu kural\u0131n ihmal ve ihlal edilmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir s\u00fcredir Rus devleti Wagner’i do\u011frudan merkezi ayg\u0131t\u0131n kontrol\u00fcne ba\u011flamak istiyordu. Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n giderek dal budak salmas\u0131, Rus genelkurmay\u0131n\u0131n Ukrayna ile ilgili planlar\u0131n\u0131n ta ba\u015f\u0131ndan karars\u0131zl\u0131klara, hatta belirsizliklere sahip oldu\u011fu izleniminin zaman i\u00e7inde g\u00fc\u00e7lenmesi, sahadaki da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k alg\u0131s\u0131n\u0131n da g\u00fc\u00e7lenmesine hizmet etti. Bu ko\u015fullarda merkezi y\u00f6netimden beklenenen Wagner operasyonu da \u00f6telendi. <\/p>\n\n\n\n
Bu plan ve \u00f6telemeler Wagner komuta kademeleri aras\u0131nda gerilimi, psikolojik bask\u0131y\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan, Rus merkezi devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde farkl\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 ve tabii fikirleri temsil eden fraksiyonlar\u0131n bu t\u00fcr merkezka\u00e7 ara\u00e7lar\u0131n tasfiyesi ya da do\u011frudan merkeze ba\u011flanmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde h\u00fck\u00fcmete yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k bask\u0131 da, Wagner’i ilk hamleyi yapmaya te\u015fvik etti. <\/p>\n\n\n\n
Putin’in pop\u00fclist-karizmatik ki\u015fili\u011fiyle, Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 ulusalc\u0131, Avrasyac\u0131 vb g\u00fc\u00e7lerle Bat\u0131’yla daha yumu\u015fak ili\u015fkileri savunan liberal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda bir t\u00fcr denge i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc biliniyor. NATO’nun Rusya’y\u0131 ekonomik ve askeri ba\u011flamda, ku\u015fatma stratejisinin Ukrayna sorunu etraf\u0131nda h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 bu dengenin daha ne kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011fu sorusunu da g\u00fcndeme dayatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Putin y\u00f6netiminin, abart\u0131l\u0131 bir \u00f6zg\u00fcvenle, bu Wagner sorununu zamana yayarak \u00e7\u00f6zme ihmalk\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 (ki a\u00e7\u0131k bir y\u00f6netim zaafiyetidir), sorunu bu noktaya getirmi\u015f oldu. <\/p>\n\n\n\n
Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, modern devletler i\u00e7lerinde s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 veya bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n siyasal-idari d\u00fczeydeki yans\u0131malar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. Ancak bunlar\u0131n uzla\u015fmaz bir gerilim noktas\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131na izin vermedikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde kendilerini s\u00fcrd\u00fcrebilirler. Ukrayna sava\u015f\u0131 ve onunla ba\u011flant\u0131l\u0131 ekonomik sorunlar Rusya’y\u0131 bu y\u00f6ne do\u011fru \u00e7ekiyor. <\/p>\n\n\n\n
Nitekim, Anglo-Amerikan emperyalizmi de Rusya’y\u0131 ve yan\u0131 s\u0131ra Almanya’y\u0131, bu Ukrayna sorununu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzatarak, kafa kafaya toku\u015fturulacaklar\u0131 a\u015famaya kadar g\u00f6t\u00fcrmek istiyor. <\/p>\n\n\n\n
Rus ordusunun daha harekat\u0131n ba\u015f\u0131nda, bask\u0131n basan\u0131nd\u0131r anlay\u0131\u015f\u0131yla do\u011fruca y\u00f6neldi\u011fi Kiev’den neden vazge\u00e7ti\u011fini hen\u00fcz anlayabilmi\u015f de\u011filim. Putin hedeflerinin Ukrayna’y\u0131 ku\u015fatmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Kiev’i ele ge\u00e7irmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmediklerini, sadece Kiev y\u00f6netiminin \u00fclkenin Do\u011fu’sundaki katliamlar\u0131n\u0131 durdurmak i\u00e7in \u00f6zel bir harekat yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015fti. Bug\u00fcne kadar geldik. Bu stratejinin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Kiev dahil olmak \u00fczere Dinyeper’in do\u011fusu tarihsel Rus topra\u011f\u0131d\u0131r. Bunun tart\u0131\u015fmas\u0131 olmaz. Bu topraklar\u0131 savunamayan Rusya’y\u0131 y\u00f6netemez. S\u00f6z konusu hatt\u0131n savunulamad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, Belorusya hedef olacak, Rusya’n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yolunda b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Strateji buna g\u00f6re kurulmal\u0131yd\u0131. Rusya y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devletteki kompozisyonun yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilecek teredd\u00fctler, ordunun organizasyonundaki yetersizlikler i\u015flerin bu noktaya gelmesinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bir kalk\u0131\u015fma olarak Wagner olay\u0131 Rus devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok fazla \u00f6nemsenecek bir olay de\u011fildir. Hatta Rusya’daki geli\u015fmeleri biraz izleyen bir \u00e7ok ki\u015fi ve kurum i\u00e7in bu kalk\u0131\u015fma “K\u0131rm\u0131z\u0131 Pazartesi” mesabesindeydi. Bununla birlikte, gelece\u011fe y\u00f6nelik yananlamlar\u0131 ve \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. <\/p>\n\n\n\n
Rusya, neo-liberal girdaptan \u00e7\u0131kmak zorundad\u0131r. En az\u0131ndan, g\u00fc\u00e7l\u00fc kamucu vurgular\u0131yla (“kapitalist-olmayan yol” dan vazge\u00e7tik) devlet kapitalizmi program\u0131na ge\u00e7melidir. Ancak mevcut s\u0131n\u0131fsal egemenlik yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde bu dahi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Halen neo-liberaller devlet i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
Rus devleti Sovyet deneyimini so\u011fukkanl\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirmeli, Rusya’y\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva pop\u00fclist, tam bir NEPman olan Bukharin’in hayali olan tedarik\u00e7i bir \u00fclke konumundan s\u00fcratle \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r. Rusya petrol, gaz, tah\u0131l tedarik\u00e7isi bir ekonomi olmamal\u0131d\u0131r. Sovyet ekonomisinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde bu tedarik\u00e7i rol\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli bir pay\u0131 olmu\u015ftu. <\/p>\n\n\n\n
Benzer bir \u015feyi, biraz farkl\u0131 bir ba\u011flamda da olsa, Bat\u0131 ekonomilerine b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u00c7in i\u00e7in de s\u00f6ylemek pekala m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
Halen NEP d\u00f6nemi iddias\u0131 varsa, unutmayal\u0131m ki, o m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar k\u0131sa s\u00fcrmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bir d\u00f6nemdi (Biraz daha uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f olsayd\u0131, belki de Perestroika devri o g\u00fcnlerde ya\u015fanacak, devrim kaybedecekti) Stalin’in liderli\u011fi onun tam zaman\u0131nda sosyalist in\u015fa lehine tasfiyesiyle y\u00fckselmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
Ayn\u0131 s\u0131rada, politik ko\u015fullar\u0131, d\u00fcnya konjonkt\u00fcr\u00fcn\u00fc okuma kapasitesine sahip olmayan k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva Trotsky d\u00fcnya devrimi hayalleriyle ko\u015fullara teslim olmu\u015ftu (Asl\u0131nda \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar bu globalist siyasete ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131. Hatta Brest-Litovsk’a bu kadar direnmi\u015f olmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan neden de devrimi S\u00fcrekli Devrim maceras\u0131na sevk etmekti. ) <\/p>\n\n\n\n
Trotsky s\u00f6z konusu oldu\u011funda, onun \u00f6znel durumunun, ki\u015filik sorunlar\u0131n\u0131n da davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde belirleyici oldu\u011funu belirtmek isterim. Kendi kendisiyle sava\u015fan bir ki\u015filik, siyasete burnunu soktu\u011funda, Trotsky \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi kullan\u0131\u015fl\u0131 ve \u00e7ok zararl\u0131 bir ahma\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu arada, “D\u00fcnya Devrimi” (“Tarihin Sonu” olarak da okunabilir) ideali uluslararas\u0131 finans sermayesinin, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki formuyla neo-liberalizmin de ba\u015fl\u0131ca hedefidir. Bilindi\u011fi gibi, bu devrimle birlikte Pax Romana imas\u0131yla uzun bir bar\u0131\u015f d\u00f6neminin d\u00fcnyaya egemen olaca\u011f\u0131 va’z edilir. Nazi 3.Reich’\u0131 da bu ayn\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n belli bir a\u015famas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Yeri gelmi\u015fken, ABD’de Trotsky’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u00f6nde gelen Trotskistlerin, \u00f6rnekse, Hook, Schachtman, Wholsetter, bir ara Trotsky’nin \u00f6zel sekreteri de olan Burnham, Kristol’\u0131n so\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131n neo-liberal d\u00fcnya devrimcilerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fckleri biliniyor).<\/p>\n\n\n\n
Lenin ve Stalin Alman Devrimi’nin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldular. D\u00fcnya devrimi beklentisinin ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fini kavrad\u0131lar. Bilindi\u011fi gibi, o g\u00fcn i\u00e7in d\u00fcnya devrimi denilirken, “Alman Devrimi” nin ba\u015far\u0131s\u0131yla ba\u015flayacak bir s\u00fcre\u00e7 kast ediliyordu. Bol\u015fevikler, sava\u015f\u0131n Rusya’da oldu\u011fu gibi Almanya’da da bir devrime yol a\u00e7aca\u011f\u0131na inanm\u0131\u015flard\u0131. <\/p>\n\n\n\n
O kadar \u00f6yle ki, Sovyet bayra\u011f\u0131ndaki orak-\u00e7eki\u00e7, Rus k\u0131r proletaryas\u0131yla, Alman sanayi proletaryas\u0131n\u0131n birli\u011fini simgeliyordu. Ger\u00e7ekle\u015fmedi. S\u00fcratle manevra yap\u0131ld\u0131. Devrimci siyaset budur. <\/p>\n\n\n\n
Trotsky’e \u00e7ok yak\u0131n olan de\u011ferli kom\u00fcnist iktisat\u00e7\u0131 Preobrazhensky, Trotsky’i art\u0131k sosyalizm in\u015fas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funa ikna edemedi. Onun in\u015fa program\u0131n\u0131 rakip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Stalin uygulayacakt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
\u0130stedi\u011finiz kadar teorik donan\u0131m\u0131n\u0131z olsun, siyasal \u00e7izginiz yanl\u0131\u015fsa, bir anlam ifade etmez. \u0130stedi\u011finiz kadar do\u011fru siyasal \u00e7izginiz olsun, onu ger\u00e7ekle\u015ftirme iradeniz yoksa, anlam\u0131 olmayacakt\u0131r. Herkes do\u011fruyu bulabilir. Bu o kadar da zor de\u011fildir. \u00d6nemli olan onu uygulamak, ya da isterseniz, onu politikle\u015ftirmek ve sahada ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. <\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya devrimi konusunda son olarak \u015funu da ekleyeyim: Burada \u00fctopik olan reel olan\u0131n yerine ikame ediliyor. Kapitalizm ulusal pazar \u00f6l\u00e7e\u011fini, ya da her kapitalist \u00fclke kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131 veri al\u0131r. Onlara \u00f6ncelik tan\u0131r. Ayn\u0131s\u0131, sosyalist ya da proleter devrim i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu y\u00fczden Trotskist devrim yoktur. Bu y\u00fczden Trotskist devrimci partiler devrim m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir rol oynayam\u0131yorlar. \u00d6nc\u00fcl\u00fck vas\u0131flar\u0131 yoktur. <\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi, Wagner sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6zel g\u00f6revler \u00fcstlenmi\u015f Rusya i\u00e7in sava\u015fan askerlerdir bu bak\u0131mdan paral\u0131 asker olarak g\u00f6r\u00fclemezler demek do\u011fru olmaz. Konsept bizatihi neo-liberal devlet, ordu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclmek gerekir. Konuya \u00f6ncelikle bu a\u00e7\u0131dan bakmak gerekir(1) <\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, “paral\u0131 asker” demek, paray\u0131 \u00f6deyene hizmet eden asker demektir. Ulusal bir devleti paral\u0131 askerlerle, “profesyonel ordu” ile savunamazs\u0131n\u0131z. Bu neo-liberal anlay\u0131\u015f\u0131n telkinlerinden biridir. Ayn\u0131 \u015fekilde, “\u00f6zerk” ya “ba\u011f\u0131ms\u0131z” merkez bankas\u0131yla da ulusal ekonomi y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. E\u011fitimde \u00f6zelle\u015fmenin te\u015fvik edilmesi ve \u00f6\u011fretim birli\u011finin, dini tedrisatl\u0131 okullarla, her biri bir yabanc\u0131 devletin himayesinde, onun e\u011fitim\/\u00f6\u011fretim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 temsil eden yabanc\u0131 dilde \u00f6\u011fretim yapan okullarla ihlal edilmesi, askeri okullar\u0131n, \u00f6\u011fretmen okullar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ulusal egemen devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fiilen ortadan kald\u0131rmak anlam\u0131na gelir. <\/p>\n\n\n\n
Bizde ulusal egemen yap\u0131daki gedikler AKP rejimiyle a\u00e7\u0131lmad\u0131. Cumhuriyet kadrolar\u0131 da, t\u0131pk\u0131 onlar\u0131 \u00f6nceleyen me\u015fruti monar\u015fist \u0130ttihat\u00e7\u0131lar gibi, Tanzimat y\u00f6ntemine sad\u0131kt\u0131lar. Buna g\u00f6re, siyasal iktidar Tanzimat’\u0131n k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fim program\u0131n\u0131 uygulamak i\u00e7in ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Sosyal de\u011fi\u015fimler k\u00fclt\u00fcr devrimini (ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak) tedricen izleyecekti. <\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7ta, Tanzimat devri boyunca “k\u00fclt\u00fcr \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131” ideolojisiyle gaz verilen ikili yap\u0131lar\u0131n (mesela, geleneksel medrese ve modern okullar) \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. Cumhuriyet’te de benzeri ger\u00e7ekle\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
“Demokrasi”, kendisine yol veren demokratikle\u015fmeyi, demokratik yap\u0131lar\u0131 uluslararas\u0131 sermaye ve onun i\u00e7erideki ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131yla ba\u011fda\u015f\u0131r bi\u00e7imde engel olarak g\u00f6rd\u00fc. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, konjonkt\u00fcr uygun oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, onlar\u0131 fiilen ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6neldi. <\/p>\n\n\n\n
K\u00fclt\u00fcrel devrimci demokratikle\u015fme, onun devrimci iradesi siyasal “milli irade” yi yaratt\u0131. O milli irade de, bir \u00e7ok ba\u015fka \u00f6rnekte de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, demokrasi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, kendisini var eden demokratik yap\u0131lar\u0131 tasfiye etti. Demokrasi, restorasyon ve kar\u015f\u0131-devrimin arac\u0131 oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde olumland\u0131. Daha do\u011frusu bu hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in g\u00fcd\u00fcmlendi. Bug\u00fcn buraday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Merkezile\u015fme konusunda bir ka\u00e7 \u015fey daha s\u00f6yleyerek bitirece\u011fim. Bir ulusal egemen devlet merkezi ve \u00fcniter olmak zorundad\u0131r. Emperyalist ku\u015fatman\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu ko\u015fullarda, federatif yap\u0131lar, co\u011frafi \u00f6zerklikler ulusal egemenlikle ba\u011fda\u015fmaz. <\/p>\n\n\n\n
ABD \u015feklen fedaratiftir. Ancak uygulamada merkezi ulusal devlettir. Kald\u0131 ki federatif yap\u0131s\u0131 etnik, \u0131rksal, dinsel vb tarihsel k\u0131r\u0131lma hatlar\u0131 boyunca olu\u015fmam\u0131\u015f. S\u00f6m\u00fcrge oldu\u011fu d\u00f6nemde Britanya taraf\u0131ndan dayat\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zerk koloniler formu, yeni ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ko\u015fullar\u0131nda s\u00fcr\u00fcd\u00fcr\u00fclmek istenmi\u015f. Bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 idari yap\u0131lanmayla ilgili m\u00fccadelelerden, i\u00e7 sava\u015f sonras\u0131 uzla\u015fmadan \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Zaman i\u00e7inde fiilen merkezi i\u015fleyi\u015fi olan bir devlet haline gelmi\u015f. <\/p>\n\n\n\n
Merkezile\u015fmemi\u015f bir emperyal devlet uzun ya\u015famaz. <\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131 devletinde mesela, ilk ciddi emperyal devlet olu\u015fturma giri\u015fimi Fatih devriyle ba\u015flar. Fatih, \u00f6nce merkezka\u00e7 g\u00fc\u00e7leri kontrol alt\u0131na ald\u0131. Beyliklerin tasfiyesine h\u0131z verildi. Dini cemaatler her birini temsil eden tek bir kurum alt\u0131nda topland\u0131lar. Ermeni Patrikli\u011fi, Rum Patrikli\u011fi vb. M\u00fcsl\u00fcman tekke ve zaviyeleri kontrol alt\u0131na al\u0131nd\u0131. G\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 haline gelmelerine izin verilmedi. Tek bir dinsel S\u00fcnni-Hanefi anlay\u0131\u015f resmi d\u00fczeyde me\u015fru g\u00f6r\u00fcld\u00fc (Tabii hen\u00fcz laiklik diye bir kavram yok. Bu arada, Osmanl\u0131 devrinde hi\u00e7 bir zaman laiklik anlay\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusu olmad\u0131. Ayd\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda ateizmi savunanlar bile vard\u0131 ama laikli\u011fin s\u00f6z\u00fcn\u00fc eden yoktu. ). Di\u011ferlerine pop\u00fcler dinsel anlay\u0131\u015flar olarak, siyasalla\u015fmad\u0131klar\u0131 s\u00fcrece, g\u00f6z yumuldu. <\/p>\n\n\n\n
Bu bak\u0131mdan, Osmanl\u0131 devleti fiiliyatta teokratik de\u011fildi. Me\u015fruiyet i\u00e7in teokratik ideolojiye referans vermesi, onun teokratik bir devlet oldu\u011funa delalet etmez. Din kurumu, ruhban tabakas\u0131 siyaseti belirlemiyordu. Siyaset dinsel d\u00fczeni olu\u015fturuyor, din b\u00fcrokrasisini at\u0131yordu. (Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, kurumsalla\u015fm\u0131\u015f tarihsel dinler de siyasetin ihtiya\u00e7lar\u0131ndan do\u011fmu\u015flard\u0131r. Bu ihtiya\u00e7lara yan\u0131t verdikleri s\u00fcrece varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015flerdir. De\u011fi\u015fen ihtiya\u00e7lar etraf\u0131nda s\u00fcrekli m\u00fcdahalelere maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Arkas\u0131nda siyasetin olmad\u0131\u011f\u0131 tarihsel bir din tasavvuru tarihsel ger\u00e7eklikten kopuktur). <\/p>\n\n\n\n
Bitirirken, tekke ve zaviylere, dinsel alana Atat\u00fcrk’ten \u00e7ok \u00f6nce, T\u00fcrk-\u0130slamc\u0131lar\u0131n, b\u00fct\u00fcn tarihsel olaylarda sergiledikleri mitolojikle\u015ftirme e\u011filimleri dolay\u0131s\u0131yla yere g\u00f6\u011fe s\u0131\u011fd\u0131ramad\u0131klar\u0131 Fatih m\u00fcdahale etmi\u015fti. Fatih devrinde de, Atat\u00fcrk devrinde de, bu m\u00fcdahalenin as\u0131l nedeni siyasal merkezile\u015fme, merkezi tutma ihtiyac\u0131 idi. <\/p>\n\n\n\n
NOTLAR:<\/p>\n\n\n\n
(1) Bu yaz\u0131y\u0131 yazd\u0131ktan sonra bir Rus haber sitesinde Wagner komutan\u0131 Prizoghin’in SSCB devrinde adi su\u00e7tan h\u00fck\u00fcm giymi\u015f birisi oldu\u011funa dair bir iddia okudum. Rusya devleti bu kalk\u0131\u015fma olmam\u0131\u015f gibi davranamaz. Mutlaka hesap sorulacakt\u0131r. Bundan kimsenin ku\u015fkusu olmas\u0131n. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir ulusal egemen devlet (ki tarihsel olarak kapitalizme en uygun devlet formudur) bir sacaya\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fckselir : Ulusal ekonomi (merkezinde ulusal bir merkez bankas\u0131 yer al\u0131r), ulusal ordu ve ulusal e\u011fitim\/\u00f6\u011fretim. Merkezi devletlerin, \u00f6zellikle de rakiplerin a\u00e7\u0131k ya da dolayl\u0131 … Okumaya devam et