Tarihte bir \u00e7ok vak’a dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir ger\u00e7ek, ekonomik e\u015fitsizliklerin derinle\u015fmesiyle birlikte olu\u015fan toplumsal sorunlar\u0131n salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131; salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n da ekonomik e\u015fitsizlikleri daha da azd\u0131rmakta oldu\u011fudur. <\/p>\n\n\n\n
Her yolla sermaye biriktirme h\u0131rs\u0131n\u0131n bir sonucu olarak yayg\u0131nla\u015fan m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme, yoksulluk, yoksunluk, demografik hareketlikik, insan do\u011fa ili\u015fkilerinin giderek anormalle\u015fmesi… <\/p>\n\n\n\n
Bu ilk kez olmuyor. Halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tarih\u00e7ileri, mesela, insan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan hemen hemen 1950’lerin ba\u015flar\u0131na kadar,en fazla can kayb\u0131na yol a\u00e7an nedenin s\u0131tma salg\u0131nlar\u0131 oldu\u011funu kaydediyorlar. <\/p>\n\n\n\n
Bu salg\u0131nlar asl\u0131nda neden de\u011fil, sonu\u00e7tur. Salg\u0131nlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartan nedenleri, her zaman, insanlar\u0131n ge\u00e7imleri, bunu temin etmek i\u00e7in birbirleriyle ve do\u011fayla i\u00e7ine girdikleri \u00fcretim ili\u015fkilerinde aramak gerekir. Bu bak\u0131mdan kendinden menkul bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu ve dolay\u0131s\u0131yla \u00e7evre sorunu ilan etmek sorunlar\u0131 \u00e7arp\u0131tmak anlam\u0131na gelir. <\/p>\n\n\n\n
Tekrar olsun, salg\u0131nlar\u0131n kendi ba\u015flar\u0131na tarihleri yaz\u0131lamaz. Salg\u0131nlar\u0131 tetikleyen toplumsal-ekonomik etkinlikler g\u00f6zard\u0131 edilerek, onlar\u0131n neden ve sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131klanamaz. Bununla birlikte, salg\u0131nlar\u0131n “vesile” i\u015flevi g\u00f6rd\u00fcklerini de belirtmek gerekir. <\/p>\n\n\n\n
S\u0131tma dahil bir \u00e7ok vir\u00fcse ba\u011fl\u0131 hastal\u0131k tar\u0131msal yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7i\u015fle, \u00f6zellikle de ormanlar\u0131n t\u0131ra\u015flanmas\u0131yla birlikte, s\u0131k g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yine mesela, en \u015fiddetli \u015fekliyle, Avrupa’da 14. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru g\u00f6r\u00fclen ve ilk dalgas\u0131 3 y\u0131l kadar s\u00fcren (1348-1351) veba salg\u0131n\u0131, Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131, i\u015fgalleri esnas\u0131nda ve sonras\u0131nda ilk \u00f6nce Asya’da patlak vermi\u015f, deniza\u015f\u0131r\u0131 ticaret, periyodik iklimsel de\u011fi\u015fimler(“global so\u011fuma” \u00e7evrimine girilmesi), ya\u015fanan ekonomik alt \u00fcst olu\u015f, b\u00fcy\u00fck kitlesel g\u00f6\u00e7ler e\u015fli\u011finde, en \u00e7ok Avrupa anakaras\u0131nda (\u00f6zellikle bat\u0131s\u0131nda ve kuzeyinde) olmak \u00fczere, milyonlarca insan\u0131n hayat\u0131na mal olmu\u015ftur. Sadece Avrupa’da n\u00fcfusun y\u00fczde 31’nin bu veba salg\u0131n\u0131 dolay\u0131s\u0131yla hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f oldu\u011fu tahmin edilmektedir. <\/p>\n\n\n\n
Salg\u0131n, feodal orta \u00e7a\u011f\u0131n fiilen kapanmas\u0131na vesile olmu\u015ftur. Yine mesela, salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok say\u0131da Latince diline hakim iyi yeti\u015fmi\u015f din adam\u0131 ve din kad\u0131n\u0131n\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmesi, meslek olarak dinin s\u0131radanla\u015fmas\u0131na; dinsel inanc\u0131n sorgulanmas\u0131, giderek dinin (din insanlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere) inananlar nezdinde itibars\u0131zla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Bunlar\u0131n ikisi birlikte, daha sonraki Reformasyon’un \u00f6n ko\u015fullar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Kapitalist-emperyalist d\u00f6nemin tan\u0131k oldu\u011fu ilk en yayg\u0131n salg\u0131n, 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ABD’den Avrupa’ya askerler taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu kaydedilen “\u0130spanyol gribi” dir. Dalgalar halinde bir ka\u00e7 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir emperyalist komplo olan sava\u015f\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 toplumsal ve ekonomik y\u0131k\u0131m ko\u015fullar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Y\u0131k\u0131m\u0131n e\u015fi\u011fine gelen emperyalist sisteme zaman kazand\u0131rm\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla sistemin mevcut sorunlar\u0131n\u0131n birikerek ertelenmesinde de rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
“\u0130spanyol gribi”, aktif erkek n\u00fcfusun \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131n emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6ncelenmemi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde yo\u011fun olarak devreye girmesine; yan\u0131 s\u0131ra, ilk etkili “sosyal devlet” uygulamas\u0131n\u0131n, sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda acilen, Bol\u015fevik Rusya’da yarat\u0131lmas\u0131na da vesile olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki vak’aya gelince, 90’l\u0131 y\u0131llar\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda 1946’da kurulan d\u00fcnya d\u00fczeninin \u00e7\u00f6kmesiyle birlikte (Ge\u00e7erken, s\u00f6z konusu d\u00fcnya d\u00fczeni sadece sosyalizmle de\u011fil, esas olarak onun etkisiyle, kapitalist d\u00fcnyada “sosyal devlet” ya da “refah devleti” uygulamalar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokulmu\u015f olmas\u0131yla da karakterize edilir) emperyalizmin mutlak d\u00fcnya hegemonyas\u0131 i\u00e7in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu hamlelerin etaplar\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu s\u00fcre\u00e7te, bug\u00fcnk\u00fc salg\u0131na yol a\u00e7an vir\u00fcsle akraba olan vir\u00fcslerin yaratt\u0131\u011f\u0131 salg\u0131nlar\u0131 daha k\u0131smi bir d\u00fczeyde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck (Mesela yeni versiyonlar\u0131yla, “domuz” ve “ku\u015f” gripleri). O zaman da, ekonomi-politik geli\u015fmelerin, toplumsal-ekonomik krizlerin nas\u0131l bu salg\u0131nlarla birlikte seyrettiklerine tan\u0131k olmu\u015ftuk. <\/p>\n\n\n\n
Toplumsal e\u015fitsizliklerin, bug\u00fcnlerde reva\u00e7 g\u00f6ren bir tabirle, “pik” yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131n nas\u0131l bu t\u00fcr salg\u0131nlara yol verdi\u011fini bir kez daha hep birlikte deneyimleyerek g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00f6z\u00fclen hegemonik emperyalist sistem, toparlanmak i\u00e7in sald\u0131rgan, i\u015fgalci hamleler, ekonomi-politik komplolar, yayg\u0131nla\u015fan, derinle\u015fen yoksulluk, katliamlar, kitlesel g\u00f6\u00e7ler… Adeta bir yasa gibi. <\/p>\n\n\n\n
Hay\u0131r, ekonomik bunal\u0131m\u0131, sava\u015flar\u0131, yoksullu\u011fu, toplumsal e\u015fitsizlikleri bu maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z salg\u0131n yaratmad\u0131. Tersine, salg\u0131n\u0131 bu kapitalist-emperyalist \u015fartlar yaratt\u0131. Ak\u015famdan sabaha de\u011fil elbette, hep birlikte i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde. Salg\u0131n, hali haz\u0131rda i\u015fleyen bu \u015fartlar\u0131n daha da a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Sistemin i\u015fleyi\u015finin yol verdi\u011fi bu ko\u015fullar, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, daha \u00f6nceden de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, ayn\u0131 sistem taraf\u0131ndan istismar ediliyor. \u015eimdilik tabii. Fiilen ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ilan\u0131n\u0131 ertelemek ya da geciktirmek i\u00e7in ekonomi-politik olarak kullan\u0131l\u0131yor. Bunun i\u00e7in her t\u00fcrden bask\u0131c\u0131 ara\u00e7lara, maddi ve psikolojik her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131lama y\u00f6ntemlerine ba\u015fvuruluyor. <\/p>\n\n\n\n
Kitle psikolojisidir malum, denize d\u00fc\u015fen y\u0131lana sar\u0131l\u0131r. \u015eimdilik b\u00f6yle. Sonras\u0131 i\u00e7inse, hi\u00e7 bir \u015feyin kendi kendisine de\u011fi\u015fmeyece\u011fini \u0131srarla vurgulamak gerekiyor. \u00d6yle k\u0131raathane muhabbeti mesabesinde, “art\u0131k hi\u00e7 bir \u015fey eskisi gibi olmayacak, her \u015fey \u00e7ok iyi olacak” t\u00fcr\u00fc ezberlerin \u00f6tesinde, somut analizlere ihtiya\u00e7 var. <\/p>\n\n\n\n
Gidi\u015fat, d\u00fcnyan\u0131n, ya da isterseniz, kapitalist-emperyalist totaliterli\u011fin giderek daha \u00e7ok otoriter, sald\u0131rgan pratiklerle karakterize edilece\u011fi bir y\u00f6ne do\u011frudur. A\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim krizi, emperyalist hegemonyan\u0131n s\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e ger\u00e7ekle\u015fiyor. S\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n (belki de son 80 k\u00fcsur y\u0131ldan beri \u00f6ncelenmedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde) \u015fiddetlenece\u011fi ko\u015fullara h\u0131zla evriliyoruz. Unutmayal\u0131m, emperyalizm s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f halidir. Emperyalist sava\u015flar da \u00f6yle tabii. <\/p>\n\n\n\n
<\/pre>\n\n\n\n\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tarihte bir \u00e7ok vak’a dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir ger\u00e7ek, ekonomik e\u015fitsizliklerin derinle\u015fmesiyle birlikte olu\u015fan toplumsal sorunlar\u0131n salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131; salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n da ekonomik e\u015fitsizlikleri daha da azd\u0131rmakta oldu\u011fudur. Her yolla sermaye biriktirme h\u0131rs\u0131n\u0131n bir sonucu olarak yayg\u0131nla\u015fan m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme, yoksulluk, yoksunluk, demografik hareketlikik, … Okumaya devam et