Avrasya, 20 yy’\u0131n ba\u015f\u0131nda, devrin hegemonik g\u00fcc\u00fc olan Britanya devleti taraf\u0131ndan \u00a0kendi emperyal stratejisi ad\u0131na, esas politik eksen olarak kuramsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra salt co\u011frafi ve k\u00fclt\u00fcrel \u00a0bir alan olman\u0131n \u00f6tesinde, politik \u00a0bir anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
O zamana kadar Britanya devletinin jeo-stratejisi, imparatorlu\u011fun bir deniz g\u00fcc\u00fc olmas\u0131ndan hareketle, devletin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ancak denizlerdeki hakimiyetle korunabilece\u011fi iddias\u0131na dayan\u0131yordu.<\/p>\n
Gelgelelim, \u00a0esas olarak bir kara g\u00fcc\u00fc olan Rusya’n\u0131n, kapitalizmin 1870’lerdeki ilk b\u00fcy\u00fck bunal\u0131m\u0131yla birlikte, \u00a0ini\u015fe ge\u00e7mi\u015f bir hegemonik g\u00fc\u00e7 olarak \u00a0Britanya emperyalizminin \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6n\u00fcnde engel ve tehdit olu\u015fturmas\u0131, \u0130ngiliz jeo-stratejisinin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini gerektiriyordu. Yeni bir kurama ihtiya\u00e7 vard\u0131. Emperyalist jeopolitik bilimi bu ihtiya\u00e7tan do\u011fdu.<\/p>\n
Halford Mackinder, 20.y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, “Heartland Theory” \u00e7er\u00e7evesinde, Avrasya’n\u0131n Britanya devletinin \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na \u00f6l\u00fcm\u00fcne \u00f6nemli \u00a0bir co\u011frafi-politik eksen \u00a0oldu\u011funu ilan etti. Britanya’n\u0131n esas olarak bir “i\u00e7-\u00fclke” olan bu co\u011frafyay\u0131 sadece denizlerden kontrol edemeyece\u011fini, kendisini bir b\u00fcy\u00fck “kara g\u00fcc\u00fc” haline de getirmesi gerekti\u011fini belirtti. Tabii bunu \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda b\u00f6lge \u00fclkeleriyle vasall\u0131k ili\u015fkileri, ittifaklar kurarak yapabilirdi (\u0130ngiltere ve ABD’nin ge\u00e7mi\u015fte ve bug\u00fcn, ba\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere, \u00a0Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerine bu a\u00e7\u0131dan bakmak laz\u0131m).<\/p>\n
Avrasya’n\u0131n tarihi- siyasal-co\u011frafi eksen olarak sunulmas\u0131yla as\u0131l hedef elbette Rusya idi. Bu politika Rusya’n\u0131n d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, ku\u015fat\u0131larak izolasyonunu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Esasen, 19 y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Avrupa’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan s\u0131cak ve so\u011fuk sava\u015flar, Rusya’n\u0131n d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 temas\u0131 etraf\u0131nda tetiklenmi\u015f, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Onun “m\u00fcttefik” yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda dahi y\u0131k\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Bu yeni anlay\u0131\u015f ilk kez Rus-Japon Sava\u015f\u0131 (1905) ile test edildi. Sahada ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. Bilindi\u011fi gibi Japonlara, Rusya’y\u0131 d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6nce gaz verildi. Ordular\u0131 Britanya taraf\u0131ndan donat\u0131ld\u0131, desteklendi (Bir benzeri K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Osmanl\u0131 i\u00e7in s\u00f6z konusu olmu\u015ftu).<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, \u00a0Avrasya co\u011frafyas\u0131n\u0131 politik olarak anlamland\u0131ran, onu bu \u00e7er\u00e7evede bir eksen haline getiren, \u00a0Britanya emperyalizminin \u00e7\u0131karlar\u0131 ve talepleri olmu\u015ftur.<\/p>\n
18.y\u00fczy\u0131ldan itibaren Rus devletinin kaydetti\u011fi geli\u015fmeler, tarihsel co\u011frafyas\u0131n\u0131n bir \u00e7ok stratejik noktada kesi\u015fti\u011fi Osmanl\u0131 devletiyle, bir \u00e7ok kez sava\u015flarla sonu\u00e7lanan, \u00a0gerilimli ili\u015fkilere yol a\u00e7t\u0131. Osmanl\u0131 devleti, Rusya’ya kar\u015f\u0131 \u00e7ok duyarl\u0131 hale geldi. Adeta s\u00fcrekli bir teyakkuz hali olu\u015fmu\u015ftu.<\/p>\n
Rusya’n\u0131n geli\u015fmesini, bat\u0131l\u0131 modernle\u015fmesiyle ( Rusya ilk bat\u0131l\u0131la\u015fma deneyimini temsil eder. Onu Osmanl\u0131 devleti ve ondan bir 25-30 y\u0131l sonra da Japonya izleyecektir) \u00a0izah eden Osmanl\u0131 elitleri Osmanl\u0131 devletinin de ayn\u0131 yolu izlemesi gerekti\u011fini telaffuz etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Daha sonra M\u0131s\u0131r’da Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa sorununun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, Osmanl\u0131 i\u00e7in yeni bir tehdit olu\u015fturmas\u0131, Tanzimat Program\u0131’n\u0131n uygulamaya konulmas\u0131nda itici g\u00fc\u00e7 olu\u015fturdu.<\/p>\n
\u00d6zetle, “Rusya sorunu” ve \u00fczerine “M\u0131s\u0131r sorunu” modern T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin kurulmas\u0131yla zirvesine ula\u015facak bir s\u00fcreci tetiklemi\u015f oldu.<\/p>\n
Tanzimat, esas olarak, Britanya devletinin jeo-politik \u00e7\u0131karlar\u0131na entegre olundu\u011fu halde modernle\u015ferek devletin bekas\u0131n\u0131 temin etmek anlam\u0131na geliyordu. Tedricen i\u015fbirlik\u00e7i bir kapitalizm, i\u015fbirlik\u00e7i bir burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 yaratmak sonucunu do\u011furmu\u015ftur. Bu i\u00e7eri\u011fiyle, i\u015fbirlik\u00e7i defosuna, y\u00f6ntemsel saplant\u0131lar\u0131na ra\u011fmen ilerici bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 devletinin bekas\u0131 \u00a0bu sayede olanakl\u0131 olabilmi\u015fti. Yani bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk devletinin (\u00e7\u00fcnk\u00fc Cumhuriyet Tanzimat program\u0131n\u0131n zirvesidir) en ilksel, varolu\u015fsal referans\u0131 bu d\u0131\u015f ba\u011flam\u0131d\u0131r (“D\u0131\u015f ba\u011flam\u0131” olmayan bir devlet olmaz). \u00a0Buradan, “haydi bana eyvallah” diyerek \u00e7\u0131k\u0131p gidilemiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ba\u011flam\u0131n tarihsel olarak olu\u015fmu\u015f ekonomik temelleri, yap\u0131lar\u0131, sosyal ili\u015fkileri, \u00f6znel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 var. Bu ba\u011flamdan kal\u0131c\u0131 olarak \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn temelleri y\u0131kman\u0131z, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 etkisizle\u015ftirmeniz gerekecektir. B\u00f6yle bir \u00f6n gereklilik var.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’yi analiz ederken bu d\u0131\u015f ba\u011flam\u0131 ihmal etmememiz laz\u0131m. T\u00fcrkiye’nin Osmanl\u0131 devrinde, sonras\u0131nda cumhuriyette de, Rusya kart\u0131n\u0131 zaman zaman “kapris” yapmak ad\u0131na kullanmas\u0131n\u0131 ancak bu ba\u011flam\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kavrayabiliriz. Yine, mesela, \u00f6nce Britanya’n\u0131n, sonra ABD’nin “ye\u015fil ku\u015fak” talebi \u00e7er\u00e7evesinde, hem 2.Abd\u00fclhamid devrinde hem \u00a0Cumhuriyet devrinde \u00a0te\u015fvik edilen “\u0130slamc\u0131l\u0131k siyaseti” ni de ayn\u0131 ba\u011flamdan hareketle anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak laz\u0131m. Bu noktada ge\u00e7erken, d\u0131\u015fsal olan\u0131n zaman i\u00e7inde bir i\u00e7sel refleks haline d\u00f6n\u00fc\u015febildi\u011fini hat\u0131rlamak isterim.<\/p>\n
T\u00fcrk diplomasisinin yukar\u0131da de\u011findi\u011fim nedenlerden dolay\u0131 \u00fczerine oturtulmu\u015f oldu\u011fu eksen, emperyalist bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na Rusya \u00f6n\u00fcnde “tampon” olmakt\u0131r. Bu ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmemek TC devleti i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Bug\u00fcne kadar usul, emperyalist taleplerin kontroll\u00fc \u015fekilde, (Osmanl\u0131 devrinde)\u00a0\u0130slamc\u0131 olmayan siyasal kadrolar, Cumhuriyet devrinde de laik kadrolar taraf\u0131ndan uygulanmas\u0131yd\u0131. Ancak 2.Sava\u015f sonras\u0131 ba\u015flayan so\u011fuk sava\u015f\u0131n sona ermesi, emperyalizmin d\u00fcnyaya hakimiyet stratejisini \u00a0h\u0131zla uygulamaya koymas\u0131, yani acele hareket etmesi, (hem bizim de yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7evre \u00fclkelerde, hem \u00a0merkez \u00fclkelerde) vasat ya da vasat olarak dahi kabul edilemeyecek kadrolar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirdi. T\u00fcrkiye’de de ci\u011fer kediye teslim edildi. Bug\u00fcn ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 bu \u015fekilde okumak da m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
Uzatmayal\u0131m, emperyalistlerin \u015fanz\u0131man\u0131 Suriye’de \u00a0da\u011f\u0131tmalar\u0131, \u00a0kulland\u0131klar\u0131 \u0130slamc\u0131 kadrolar\u0131n \u00e7aps\u0131zl\u0131klar\u0131, Rusya’n\u0131n Do\u011fu Akdeniz’e yerle\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, b\u00f6ylece “tampon” siyaseti ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ilk kez bu kadar derinden ve \u015fiddetli, \u00a0sars\u0131lmas\u0131 gibi bir sonu\u00e7 do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n
Bu ko\u015fullarda, beklendi\u011fi gibi Rusya “kaprisi” tekrar sahne alm\u0131\u015ft\u0131r. Buradan T\u00fcrkiye’nin saf de\u011fi\u015ftirece\u011fi sonucunu \u00e7\u0131karmak safl\u0131kt\u0131r. Do\u011fu Perin\u00e7ek ve avenesinin \u00a0iddialar\u0131n\u0131n siyaseten, \u00a0d\u00fcnk\u00fc NATO’nun ve Amerikanc\u0131 TC devletinin bekas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren “sosyal-emperyalizm” iddias\u0131 kadar cirmi vard\u0131r. \u00a0Rusya ad\u0131na, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir \u015fekilde \u00f6denmi\u015f veya \u00f6denecek, \u00a0“lobi faaliyeti” mesabesindedir.<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Avrasya, 20 yy’\u0131n ba\u015f\u0131nda, devrin hegemonik g\u00fcc\u00fc olan Britanya devleti taraf\u0131ndan \u00a0kendi emperyal stratejisi ad\u0131na, esas politik eksen olarak kuramsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra salt co\u011frafi ve k\u00fclt\u00fcrel \u00a0bir alan olman\u0131n \u00f6tesinde, politik \u00a0bir anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r. O zamana kadar Britanya devletinin jeo-stratejisi, imparatorlu\u011fun … Okumaya devam et