{"id":2164,"date":"2015-03-18T14:49:23","date_gmt":"2015-03-18T12:49:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kamilpark.com\/?p=2164"},"modified":"2015-06-27T18:41:19","modified_gmt":"2015-06-27T15:41:19","slug":"amerikan-yuzyili-sonerken-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kamilpark.com\/?p=2164","title":{"rendered":"\u201cAMER\u0130KAN Y\u00dcZYILI\u201d S\u00d6NERKEN"},"content":{"rendered":"

1.B\u00d6L\u00dcM\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n

Bir kaos ortam\u0131nda bulundu\u011fumuzu daha \u00f6nce s\u00f6ylemi\u015ftim. Yaln\u0131z, kaosu krize indirgememek gerekir. Kaos, krizleri i\u00e7erir, maddi ve k\u00fclt\u00fcrel krizlerle kendisini d\u0131\u015fa vurur. Ancak krize e\u015fitlenemez. Kaos bir sistemik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve yeniden olu\u015f halidir. \u00c7\u00f6kenin yerini alacak olan\u0131n olanaklar\u0131n\u0131, olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, ko\u015fullar\u0131n\u0131 da i\u00e7eren bir durumdur. Genel olarak devrimci durum kaosa referans verir. \u00d6ncelikle bir sistemin global olarak i\u015flemez hale gelmesi, bu halin onun b\u00fct\u00fcn bile\u015fenlerini kat etmesidir. Kaos rastlant\u0131lara de\u011fil, zorunluluklara referans verir. Kaosu \u00f6ncesinin ko\u015fullar\u0131 ko\u015fullar.<\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, son y\u0131llarda adeta postmodern anlay\u0131\u015fla bir ko\u015futluk arz eder \u015fekilde, belirlenimcili\u011fi yads\u0131y\u0131p, “olas\u0131l\u0131klar kuram\u0131” n\u0131 ihya etmeye y\u00f6nelik anlay\u0131\u015flar\u0131n Bat\u0131’daki bilimsel entelekt\u00fcel camiada kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131k oluyoruz. Mesela Bel\u00e7ikal\u0131 profes\u00f6r \u0130lya Prigigone, insan hayat\u0131n\u0131n esas olarak determinist olan fizik d\u00fczenle bire bir uyu\u015fma i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczden fizik yasalar\u0131n toplumsal hayat\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131\u015fl\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Jacques Monod’ya kar\u015f\u0131 \u00f6rt\u00fck bir polemik y\u00fcr\u00fcterek, fizi\u011fin toplumsal hayat\u0131n kendisi oldu\u011funu, yasalara dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, rastlant\u0131 ve olas\u0131l\u0131klar\u0131n fizik evren gibi, toplumlar\u0131n, sanat\u0131n, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kural\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.1<\/a><\/p>\n

Rastlant\u0131sall\u0131k ve olas\u0131l\u0131k vak’ad\u0131r. Ancak ko\u015fullanm\u0131\u015f vak’alard\u0131r. Prigigone g\u00f6r\u00fcnenle yetiniyor. Oysa bilim g\u00f6r\u00fcnenin alt\u0131na inmekle m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.Nobelli Prigigone (Ge\u00e7erken, Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fcn ayd\u0131nlar\u0131 d\u00fczene ba\u011flamak gibi bir i\u015flevi oldu\u011funu da tespit edelim), demokrasinin belirlenimcilikle ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131, olas\u0131l\u0131klara ve rastlant\u0131sala referans veren anlay\u0131\u015f\u0131n demokrasiyle ba\u011fda\u015f\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. O zaman Lisenko’nun g\u00fcnah\u0131 neydi? Proletarya demokrasisinden yana olmak m\u0131?<\/p>\n

Bug\u00fcne kadarki tarihsel sistemler i\u00e7inde, dinamikleri ve olanaklar\u0131 itibar\u0131yla, en kaotik olan, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, kapitalizmdir. Kapitalizm bug\u00fcn sebep oldu\u011fu bu kaos halinden bildi\u011fimiz kapitalizm olarak \u00e7\u0131kamaz. Yani sistemin mevcut \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tadil edilmesi kabil de\u011fildir.<\/p>\n

Buradan hemen yeni bir sistemin \u00e7\u0131kmas\u0131 s\u00f6z konusu olmayabilir. \u0130\u015flemez hale gelmi\u015f sistem, kaosun g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinden birisi olan dallan\u0131p budaklanma halinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 olanaklar, olas\u0131l\u0131klar sayesinde, nispeten uzun s\u00fcrebilecek bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci i\u00e7inde, bir s\u00fcre kontrol alt\u0131nda tutulabilir. B\u00f6yle bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini, 2.D.Sava\u015f\u0131’n\u0131n hemen sonras\u0131nda ba\u015flay\u0131p doksanl\u0131 y\u0131llara kadar devam etmi\u015f global ve g\u00f6reli olarak en uzun s\u00fcreli bar\u0131\u015f ve siyasal istikrar devresine benzetebiliriz.<\/p>\n

Gelgelelim, benzer i\u00e7eri\u011fe sahip bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin ortaya \u00e7\u0131kabilmesi i\u00e7in ko\u015fullar bug\u00fcn m\u00fcsait de\u011fildir. Bir sosyalist d\u00fcnya sistemi yoktur mesela. 2.Sava\u015f sonras\u0131nda paradoksal olarak kapitalist sistem sosyalist sisteme tutunarak, daha do\u011frusu, sosyalist sistemi kendisine adapte olmaya te\u015fvik ederek soluklanm\u0131\u015f, ancak sosyalist sistemin paradoksal olarak kendi varolu\u015fu bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemini kavrayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in (sistemin i\u015fleyi\u015fi, dinamikleri, o arada entelekt\u00fcel kapasitesi, buna olanak tan\u0131yamazd\u0131) sosyalist blo\u011fun \u00e7\u00f6kmesiyle birlikte ba\u015fl\u0131ca dayana\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f, co\u015fkuyla ilan edilmi\u015f, “tarihin sonu” utkusunun tarihsel bir “pirus zaferi” oldu\u011funu idrak edememi\u015ftir. Sovyet \u201cperestroika\u201d s\u0131 \u00e7ok ge\u00e7meden Bat\u0131’da da uygulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta \u201ckemer s\u0131kma\u201d ad\u0131 alt\u0131nda, \u201c\u015fok terapi\u201d a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131, bug\u00fcnk\u00fc kaos, s\u00f6z konusu ge\u00e7i\u015f devresinin sona ermi\u015f oldu\u011fu anlam\u0131na da gelmektedir.<\/p>\n

Kapitalist sistemin kaos halinde i\u015fleyemez hale gelmesine yol a\u00e7an en \u00f6ncelikli etken, hegemonik g\u00fcc\u00fcn s\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn h\u0131zlanmas\u0131d\u0131r. Hegemonik g\u00fc\u00e7 krize girer, paralize olur. Bu fel\u00e7 hali sadece fiziki yeteneklerini de\u011fil, akli, ruhi kapasitelerini de kat eder. Mevcut sistem i\u00e7inde onun yerini almaya arzulu, bunu ilan etmi\u015f rakip bir g\u00fcc\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda hegemonyan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, sistemin dinamikleri i\u00e7inde yan\u0131lsamalar\u0131, \u00e7atlaklar\u0131, k\u0131r\u0131lmalar\u0131 artt\u0131r\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalara, sava\u015flara yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

Mesela, Napolyon Sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda sistemin hegemonik g\u00fcc\u00fc oldu\u011funu tescil etmek ad\u0131na b\u00fcy\u00fck bir hamle ba\u015flatm\u0131\u015f olan Britanya, 1914 \u00f6ncesinde g\u00fc\u00e7l\u00fckle nefes al\u0131r hale gelmi\u015fti. B\u00f6yle bir emperyal yap\u0131 geni\u015fleyemezse, nefes darl\u0131\u011f\u0131 \u00e7eker.<\/p>\n

Hen\u00fcz onun yerini almak niyetlerini a\u00e7\u0131k olarak ilan etmemi\u015f olsalar da, iki emperyalist g\u00fc\u00e7 s\u00fcrekli onun aleyhine kendi konumlar\u0131n\u0131 takviye ediyorlard\u0131. ABD ve Almanya’dan s\u00f6z ediyorum. Britanya, bu iki g\u00fcc\u00fc engellemek i\u00e7in derhal harekete ge\u00e7mek zorunda oldu\u011funu idrak ediyordu. 7.Edward’\u0131n(1841-1910), annesi Krali\u00e7e Viktorya’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra (1901) tahta \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte, Britanya bir sava\u015f program\u0131 haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131. Yeni kral bu ama\u00e7 u\u011fruna d\u0131\u015f politikay\u0131 tamamen kendi kontrol\u00fc alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle de s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, 1848-18702<\/a>\u00a0aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmas\u0131z hegemonik konumunu yitirmi\u015f Britanya’n\u0131n, jeo-ekonomi-politik emelleri veya program\u0131yla, bu emelleri ger\u00e7ekle\u015ftirebilme kapasitesi aras\u0131nda, rakip g\u00fc\u00e7lerin, yeni siyasal direni\u015f odaklar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte olu\u015fan mesafeden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Modern tarihi “anglo-sakson \u0131rk\u0131n\u0131n kendini a\u00e7\u0131p, ger\u00e7ekle\u015ftirerek d\u00fcnyan\u0131n mutlak hakimi olmas\u0131” (Krali\u00e7e Viktorya’n\u0131n yahudi as\u0131ll\u0131 muhafazkar -ayn\u0131 zamanda Krali\u00e7e’nin en tuttu\u011fu- ba\u015fbakan\u0131 Disraeli a\u00e7\u0131k\u00e7a b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyordu) olarak g\u00f6ren Britanya \u0130mparatorlu\u011fu, 20.y\u00fczy\u0131l\u0131 bir “Britanya y\u00fczy\u0131l\u0131” yapmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir sava\u015f\u0131, rakipleri daha fazla palazlanmadan, zorunlu g\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n

B\u00f6yle bir sava\u015f elbette bir taraf\u0131n istemesiyle hemen olmuyor. \u015eartlar\u0131n, ittifaklar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 gerekiyor. Rakiplerin siyasal davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde de etkide bulunulmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Mesela Bismarck (1815-1898), Rusya ile dostlu\u011fa \u00e7ok \u00f6nem veriyordu. Almanya ve Rusya dost olduklar\u0131nda, Avrupa’da bir b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Avrupa’da bar\u0131\u015f i\u00e7in Rusya ile ittifak kurmak gerekti\u011fine inan\u0131yordu. Bismarck, Amerika ile dostlu\u011fa da \u00f6nem veriyor, k\u00f6lecili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, Lincoln’\u00fc destekliyordu. Her zaman emperyalist i\u015fgalleri me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan, \u201c\u00f6nleyici\u201d (preemptive) bir sava\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck sava\u015flar\u0131 tetikleyebilece\u011fi i\u00e7in \u00e7ok yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Serbest ticarete kar\u015f\u0131 merkantilizmi savunuyor, uluslar\u0131n korumac\u0131 politikalar\u0131 tercih etme haklar\u0131 oldu\u011funu savunuyordu. \u00d6te yandan, Rusya’n\u0131n reformcu siyaset adam\u0131 Kont Witte (1849-1915) de benzer d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahipti.\u00a03<\/a><\/p>\n

Gelgelelim, Viktorya’n\u0131n torunu olan Kayzer Wilhelm II (1859-1941) Rusya’n\u0131n \u00fclkesi i\u00e7in \u00f6nemini kavrayam\u0131yordu. Onun i\u00e7in hi\u00e7 de sa\u011flam temelleri olmayan, da\u011f\u0131lmak \u00fczere olan Avusturya-Macaristan ve hatta Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, ittifak a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Rusya’dan daha \u00f6nemliydi. Fransa’n\u0131n Rusya ile yak\u0131nla\u015fmas\u0131 onu rahats\u0131z etmiyordu. Bir s\u00fcre sonra engel olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, muhtemelen \u0130ngilizci ak\u0131l hocalar\u0131n\u0131n telkiniyle, Bismarck’\u0131 azletti (Hoca demi\u015fken, 2.Wilhelm \u00fczerinde \u00e7ocuklu\u011fundan itibaren \u00e7ok etkili olmu\u015f, \u0130ngilizsever \u00f6zel \u00f6\u011fretmenini de b\u00fcy\u00fckannesi Krali\u00e7e Viktorya se\u00e7mi\u015fti) Bismarck 1862’den 1890’a kadar, aral\u0131kl\u0131 ama aktif olarak \u00fclke y\u00f6netiminde bulunmu\u015ftu.<\/p>\n

\u00d6te yandan, Afrika’daki \u0130ngiliz ve Frans\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131 da, bu iki \u00fclkenin i\u015fbirli\u011fini gerekli k\u0131l\u0131yordu. Fransa, Afrika’da \u0130ngiltere ile \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kendi yarar\u0131na sonu\u00e7 vermeyece\u011fini art\u0131k tecr\u00fcbeleriyle \u00f6\u011frenmi\u015fti.\u00a04<\/a>\u00a0K\u0131saca, “\u00fc\u00e7l\u00fc antant”\u0131n daha sava\u015ftan epey \u00f6nce \u015fekillenmeye ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek istiyorum. Almanya yanl\u0131\u015f tercihleriyle, \u0130ngiltere’nin sava\u015f\u00e7\u0131 emellerine \u00e7anak tutuyordu. Bug\u00fcnk\u00fc \u201cUkrayna sorunu\u201d etraf\u0131nda da, Almanya ad\u0131na, en az\u0131ndan \u015fimdiye kadar, benzer bir durum oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Britanya \u0130mparatorlu\u011fu, \u00f6zellikle de \u0130\u00e7 Sava\u015f’tan sonra \u00fczerindeki kontrol\u00fc tart\u0131\u015fmal\u0131 hale gelen ABD, Almanya ve Rusya aras\u0131nda olas\u0131 bir yak\u0131nla\u015fmadan kaygu duyuyordu. Rusya, \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, Amerika’ya, Lincoln kuvvetlerini, olas\u0131 bir \u0130ngiliz ve Frans\u0131z m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 korumak amac\u0131yla bir ka\u00e7 sava\u015f gemisi g\u00f6ndermi\u015fti. Bu gemiler i\u00e7indeki Rus askeriylerle birlikte Lincoln’\u00fcn emrine verilmi\u015fti. Yani \u00c7ar II.Alexander (1818-1881) Rusya’s\u0131, Lincoln’un m\u00fcttefikiydi. O kadar \u00f6yle ki, e\u011fer Lincoln’e bir d\u0131\u015f m\u00fcdahale olsayd\u0131, b\u00fct\u00fcn Avrupa’da sonu\u00e7lar\u0131 olacak bir sava\u015f \u00e7\u0131kabilirdi. Bu olay\u0131n Rusya’n\u0131n kaybetti\u011fi K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda oldu\u011funu, Rusya taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen gemilerin ve m\u00fcrettebat\u0131n modern tarihin en b\u00fcy\u00fck amfibi sava\u015flar\u0131ndan biri olan bu sava\u015fta yer alm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatay\u0131m.\u00a05<\/a><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi, \u00c7ar II.Alexandr, Rusya \u0130mparatorlu\u011fu tarihinin, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn modern anlam\u0131nda, en reformcu \u00c7ar’\u0131yd\u0131. ABD’de k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan biraz \u00f6nce Rusya’da serfli\u011fi kald\u0131rm\u0131\u015f, ulusal, dinsel az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015fti. 1881’de Narodnaya Volya’n\u0131n d\u00fczenlemi\u015f oldu\u011fu “jeo-politik” bir suikastle hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Bu suikasti Herzen (1812-1870) ve Bakunin (1814-1876) gibi \u0130ngiltere’yle “iyi ili\u015fkileri” olan muhalif fig\u00fcrlerin, \u00f6l\u00fcmlerinden \u00f6nce, ne kadar \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve arzulam\u0131\u015f olduklar\u0131 malum. Sonra \u015funu da ilave etmek laz\u0131m, sadece Narodnaya Volya’n\u0131n \u00f6rg\u00fctsel beyni de\u011fil (tek tek \u015fah\u0131slar\u0131 kast etmiyorum), Legal Marksistler’in \u00f6rg\u00fctsel beyni de \u0130ngiliz \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kararlar alma cevvvaliyetine sahipti. \u00a0G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn emperyalist akl\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015f modalitelerinden hareketle s\u00f6z konusu tarihi yeniden okuman\u0131n sol siyasal akl\u0131m\u0131z ad\u0131na hayli bereketli sonu\u00e7lar\u0131 olabilece\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n

Devam etmeden bir \u015fey daha s\u00f6ylemek laz\u0131m. Anglo-amerikan emperyalizminin 20.yy boyunca bize anlatt\u0131\u011f\u0131 tarih tamamen revize edilmi\u015f, revizyonist bir tarihtir. Bu y\u00fczy\u0131l boyunca i\u015flemi\u015f oldu\u011fu (ge\u00e7mi\u015fi de var elbette), halen de i\u015flemeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc su\u00e7lar\u0131n\u0131 saklamak, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00fczerine y\u0131kmak ad\u0131na uydurulmu\u015f, \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklerden ibarettir. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f hikayenin “kara kutusu” da 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’d\u0131r. Bu sava\u015f, anglo-amerikan emperyalizminin \u00f6ncesindeki ve sonras\u0131ndaki davran\u0131\u015flar\u0131yla \u00a0b\u00fct\u00fcn bar\u0131\u015flara imkan olarak son veren sava\u015f\u0131d\u0131r. O kadar \u00f6yle ki, \u00f6ncesi ve sonras\u0131yla onu anlamadan bug\u00fcn\u00fc kavramak g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

Pekiy, devam edelim. Elbette Britanya’ya g\u00f6re, ABD’nin konumu, Almanya’n\u0131n konumundan farkl\u0131d\u0131r. Britanya’n\u0131n ABD ile sermaye ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131 vard\u0131. Dahas\u0131, ABD, Britanya \u0130mparatorlu\u011fu’ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, onun siyasal akl\u0131n\u0131, geleneklerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sahiplenmi\u015fti. Kendisini jeo-ekonomi-politik manada onun devam\u0131 ya da miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyordu.(Burada belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Britanya’dan \u00f6nceki hegemonik g\u00fc\u00e7 olan Hollanda ve Britanya aras\u0131ndaki halef-selef ili\u015fkileriyle ko\u015fut bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131labilir). K\u0131sacas\u0131 20.yy ABD’sini, 19.yy Britanya’s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel, felsefi, siyasal, ekonomik, jeo-politik metastas\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekir (Benzer bir tespiti, Venedik-veya Lombardiya- \u00a0Amsterdam hatt\u0131 \u00fczerinden Londra i\u00e7in de yapmak m\u00fcmk\u00fcn). Bu ko\u015fullarda, Britanya’n\u0131n ABD ve Almanya kar\u015f\u0131s\u0131nda izleyece\u011fi siyaset ayn\u0131 olamazd\u0131.<\/p>\n

Britanya, ABD’yi bir t\u00fcr “rezerv devlet” olarak g\u00f6rmekteydi. 1873-1896 bunal\u0131m\u0131 Britanya’y\u0131, art\u0131k eskisi gibi h\u00fckmetme kapasitesine sahip olamayaca\u011f\u0131 \u015fekilde sars\u0131nca, hegemonyan\u0131n bir “anglo-amerikan” formuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi planland\u0131. S\u00fcre\u00e7, Britanya’n\u0131n, New York borsas\u0131ndaki haftalar s\u00fcrm\u00fc\u015f “b\u00fcy\u00fck panik” i izleyen g\u00fcnlerde (1907) fiilen ve daha sonra resmen (1913) Amerikan FED’ini kurmas\u0131yla h\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece ABD’nin kontrol\u00fc m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015fti. Zaten epeydir fiilen i\u015fleyen bir birlikteli\u011fin ekonomi-politik temelleri sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Anglo-amerikan finans oligar\u015fisi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Britanya hegemonyas\u0131, Anglo-Amerikan hegemonyas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7, 2.D.Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, ellili y\u0131llar\u0131n sonunda tamamland\u0131.<\/p>\n

Elbette bu p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir s\u00fcre\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. ABD i\u00e7inde buna direnen g\u00fc\u00e7ler oldu. (Etkileri ge\u00e7mi\u015ftekilerin sahip olduklar\u0131 siyasal etkinin seviyesine ula\u015famasa da) Bug\u00fcn de var. Anti-s\u00f6m\u00fcrgeci direni\u015fin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 19.yy’da ve yeni y\u00fczy\u0131l\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda, \u00fc\u00e7 ABD ba\u015fkan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. (Lincoln, 1865; Garfield, 1881; McKinley 1901. Her \u00fc\u00e7 ba\u015fkan da reformcuydu. Lincoln, a\u00e7\u0131k\u00e7a ulusal egemenlik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yanayd\u0131. Her \u00fc\u00e7\u00fc de, \u0130ngiliz politikalar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fan programlara sahipti. \u015eu ya da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde veya d\u00fczeyde, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim metastasa olanak vermek istemiyorlard\u0131. Yirminci y\u00fczy\u0131lda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen iki ba\u015fkan, F.Roosevelt(1882-1945)\u00a06<\/a>\u00a0ve J.F.Kennedy (1917-1963); iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f Nixon (1913-1994) vak’alar\u0131n\u0131 Amerika ve Britanya aras\u0131ndaki hegemonya kavgas\u0131na referans vermeden ele almak do\u011fru olmaz).<\/p>\n

Bundan ba\u015fka, bir de b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7 sava\u015f ya\u015fand\u0131 (1861-1865). Bu i\u00e7 sava\u015f, \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda, ABD \u00fczerindeki kolonyal hakimiyetini yitirmi\u015f Britanya’n\u0131n m\u00fcdahaleleri dikkate al\u0131nmadan izah edilemez. \u0130\u00e7 Sava\u015f’in \u00e7at\u0131\u015fan ba\u015fl\u0131ca iki g\u00fcc\u00fc, Kuzey ya da Birlik\u00e7iler; k\u00f6leci G\u00fcney ya da Konfederalistler idi. Bu ikinciler (11 eyaleti kontrol ediyorlard\u0131), Britanya deste\u011finde k\u00f6leci Amerika Konfedere Devletleri olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yorlard\u0131. Kuzey ya da Birlik\u00e7iler, b\u00fct\u00fcn eylatleri i\u00e7eren, k\u00f6lecili\u011fin yasakland\u0131\u011f\u0131 \u00a0demokratik kapitalist cumhuriyeti savunuyorlard\u0131.<\/p>\n

Ge\u00e7erken, finans-kapitalin \u00a0tarihi k\u00f6le ticareti (ve ucuz i\u015f-g\u00fcc\u00fc g\u00f6\u00e7leri) ve global uyu\u015fturucu ticareti olmadan anlat\u0131lamaz. \u00a0Finans-kapitali anlamak bak\u0131m\u0131ndan, bir \u015firketten \u00e7ok daha fazla bir \u015fey olan, zirve y\u0131llar\u0131nda tek ba\u015f\u0131na d\u00fcnya ticaretini yar\u0131s\u0131n\u0131 kontrol eden East India Company’nin tarihini incelemek \u00e7ok yararl\u0131 olacakt\u0131r. Bu \u015firketin tarihini incelemeden Britanya \u0130mparatorlu\u011fu’nun modern tarihini yazamazs\u0131n\u0131z. Afganistan ve Hindistan’da uyu\u015fturucu plantasyonlar\u0131 i\u015fletip, bunlar\u0131n ticaretini yapmak, uluslararas\u0131 k\u00f6le ticareti ba\u015fl\u0131ca faaliyet alanlar\u0131 aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n

\u00c7in’e kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan Afyon Sava\u015flar\u0131, \u00c7in n\u00fcfusunu afyon ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 yap\u0131p, afyon sat\u0131p para kazanmak ve ayn\u0131 zamanda \u00c7in’i bu yolla \u00e7\u00f6kertmek, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek i\u00e7in idi. Bug\u00fcn de Afganistan ve L.Amerika \u00fczerinden anglo-amerikan emperyalizminin kontrol\u00fcnde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen uyu\u015fturucu ticareti Wall Street’in en \u00a0hayati kaynaklar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Bu nedenle Afganistan ve Pakistan gibi \u00fclkeler \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr(Bug\u00fcn ba\u015fta Bat\u0131 \u00fclkeleri olmak \u00fczere d\u00fcnyada t\u00fcketilen eroinin hemen hemen y\u00fczde 93’\u00fc Afganistan \u00fczerinden temin edilmektedir).<\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fte de emperyalistler dini kullanarak, g\u00f6z diktikleri co\u011frafya halklar\u0131n\u0131 kafa kafaya toku\u015ftururlard\u0131 (\u00d6zg\u00fcn olarak bir Roma \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6ntemiydi). Bug\u00fcn de b\u00f6yle. Budist \u00c7in’de mesela, Afyon Sava\u015flar\u0131’ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek 19yy ortalar\u0131ndaki dinci Taiping Ayaklanmas\u0131 (en az 25 milyon insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f oldu\u011fu tahmin ediliyor), kafas\u0131 h\u0131ristiyan dogmalar\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f s\u0131radan bir meczup k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn kendisini (elbette \u0130ngiliz telkinleriyle) \u0130sa’n\u0131n karde\u015fi ve tabii Mesih ilan etmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Anglo-Amerikan jeo-ekonomi-politi\u011fi tam da budur. Emperyalizmin “jeo-ekonomi-politik” fantezileri, onun g\u00f6z dikti\u011fi co\u011frafyada ya\u015fayan halklar i\u00e7in varolu\u015fsal bir direni\u015f nedenidir. B\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. Rusya ve Ukrayna etraf\u0131nda yap\u0131lan k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131n bu nedenle b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya i\u00e7in \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olabilece\u011fi yolundaki kaygular\u0131 ciddiye almak gerekir.<\/p>\n

\u015eunu da ilave edeyim: \u015eimdi haberleri, yorumlar\u0131 okuyoruz. Mesela \u00a0Meksika’daki uyu\u015fturucu i\u015fini, ma\u015falardan veya kurbanlardan hareketle, “sosyal yoksulla\u015fma” ile izah etmek, sonu\u00e7tan s\u00f6z etmek oluyor. As\u0131l neden, buradan semiren uluslararas\u0131 finans-kapitaldir. D\u00fcn oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn de bu uyu\u015fturucu i\u015finin lobileri, siyasal temsilcileri, enformasyon sekt\u00f6r\u00fcnde, medyada g\u00f6revli “organik ayd\u0131nlar\u0131” var.<\/p>\n

D\u00fcn de mesela, Adam Smith, David Ricardo, papaz Malthus, “kolonizat\u00f6r” Cizvit misyonerler (Kendisine “\u0130sa’n\u0131n askerleri” ad\u0131n\u0131 da vermi\u015f Cizvit yobazl\u0131k asl\u0131nda kolonyalist sermayenin geni\u015fleme ihtiyac\u0131na hizmet eden bir ara\u00e7 idi. Bug\u00fcnk\u00fc Papa’n\u0131n da Cizvit oldu\u011funu hat\u0131rlatmak isterim. Yan\u0131lm\u0131yorsam, daha \u00f6nce bir ka\u00e7 tane daha Cizvit papa olmu\u015ftu.) East India Company’nin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yd\u0131. Britanya, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek istedi\u011fi co\u011frafyalara \u00f6nce bu \u015firket kanal\u0131yla giriyordu.<\/p>\n

\u015eimdi akl\u0131ma geldi, Frans\u0131z Devrimi’nin sa\u011f kanat liderlerinden Danton’a da bu \u015firketin y\u00fckl\u00fc bir r\u00fc\u015fvet vermi\u015f oldu\u011fu iddia edilmi\u015fti. Danton iddialar kar\u015f\u0131s\u0131nda kendisini mahkemede savunamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130tibar kayb\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131 (Polonyal\u0131 kar\u015f\u0131 devrimci sinemac\u0131 Wajda’n\u0131n Danton filminde neredeyse idam\u0131ndan 200 y\u0131l sonra onu idealize etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 o s\u0131ralarda d\u00fcnyada, sosyalist d\u00fcnyada ve tabii Polonya’da ya\u015fanan geli\u015fmelerden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011fru olmaz) Bug\u00fcn esasen tek bir sorunun d\u0131\u015favurumlar\u0131 olan Afganistan, Taliban, Pakistan sorunlar\u0131n\u0131 bu uluslararas\u0131 uyu\u015fturucu trafi\u011fini dikkate almadan anlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Almanya’ya gelince, 1860’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren “ulusal-siyasal birlik”, sosyal ve ekonomik reformlar alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck ilerlemeler kaydetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bismarck’\u0131n h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde (1871-1890) bu yolda kal\u0131c\u0131 ve b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. Alman end\u00fcstrisi b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler kaydetti. Bir \u00e7ok Alman \u00fcniversitesi do\u011fa bilimleri alan\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en kaliteli \u00fcniversiteleri haline geldi. Almanca “bilim dili” oldu. Alman sanayi \u00fcr\u00fcnlerinin kalitesi, \u0130ngiliz sanayi \u00fcr\u00fcnlerini “ikinci s\u0131n\u0131f ” derekesine d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u0130ngiliz mallar\u0131n\u0131n rekabet olana\u011f\u0131n\u0131 azaltt\u0131. Almanya, \u00f6zellikle Afrika’da, s\u00f6m\u00fcrgelerini geni\u015fletti. Askeri modernizasyonuna, Fransa’dan ald\u0131\u011f\u0131 y\u00fckl\u00fc sava\u015f tazminat\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131yla, \u00f6zellikle Franco-Prusya Sava\u015f\u0131 (1870) sonras\u0131nda h\u0131z verdi.<\/p>\n

Almanya d\u00fcnya egemenli\u011fi ad\u0131na askeri \u00e7abalar\u0131nda, ordusunu bilimsel deney nesnesi haline getirmekten dahi ka\u00e7\u0131nmad\u0131. Askerleri \u00fczerinde cesaret artt\u0131r\u0131c\u0131 ila\u00e7lar denedi. Mesela Fransa ile yap\u0131lan sava\u015f (1870-71) s\u0131ras\u0131nda \u00fczerlerinde bu t\u00fcr denemeler yap\u0131lan \u00e7ok say\u0131da asker sa\u011fl\u0131k \u015fikayetleriyle revirlere ba\u015fvurmu\u015ftu. Yine mesela o s\u0131ralarda\u00a0diacetylmorphine<\/a>\u00a0bulundu. Ona “eroin” ya da Bat\u0131 dillerinde oldu\u011fu gibi, “heroin” denmesi, ama\u00e7lanan i\u015flevinden dolay\u0131d\u0131r. Askerlerin cesaretini artt\u0131rmas\u0131, onlar\u0131 “kahraman” la\u015ft\u0131rmas\u0131 bekleniyordu.<\/p>\n

Bundan ba\u015fka Britanya gibi, Almanya da kimyasal silahlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu silahlar\u0131 da ilk kez Almanya, 1.D.Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Rusya’ya kar\u015f\u0131, (dikkat edelim!) Ukrayna cephesinde kullanm\u0131\u015ft\u0131. Naziler’in kimyasallara olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bu end\u00fcstriyel tarihsel arka plan olmadan anla\u015f\u0131lamaz. Almanya’da kimya sanayisi 19 yy son \u00e7eyre\u011finden itibaren b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Alman kimyasal devi, IG Farben holdingi ( Basf, Bosch, Hoechst, Bayern, 2.Sava\u015f’tan sonra, s\u00f6zde mahkum edilen, bu holdingten \u00e7\u0131kt\u0131lar) 20’lerin ba\u015flar\u0131nda kuruldu.<\/p>\n

\u00d6zcesi, Almanya, her alanda Britanya’n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na rakip olarak \u00e7\u0131kt\u0131. Burada \u00f6nemli bir nokta, Almanya’n\u0131n b\u00fct\u00fcn bu siyasal, sosyal, ekonomik \u00e7abalar\u0131nda kendisine Britanya’y\u0131 model olarak almas\u0131yd\u0131. S\u00f6m\u00fcrgeci muzaffer bir imparatorluk olarak Britanya’n\u0131n deneyimleri, onun siyasal, emperyalist y\u00f6ntemleri dikkatle takip ediliyor, Almanya’ya uyarlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Bu \u0130ngiliz hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 te\u015fvik eden bir ba\u015fka fakt\u00f6r de Alman kraliyet ailesinin, Kayzer 2.Wilhelm, \u00a0\u0130ngiliz k\u00f6kenli olmas\u0131yd\u0131. Wilhelm, Krali\u00e7e Viktorya’n\u0131n (1819-1901; 1837’den itibaren \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar tahtta kald\u0131) torunu (en b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131n\u0131n o\u011flu), ondan sonra tahta \u00e7\u0131kan Kral 7.Edward’\u0131n ye\u011feniydi. Kayzer b\u00fcy\u00fck bir \u0130ngilizseverdi. \u00d6te yandan, krali\u00e7e Viktorya’n\u0131n kendisi de Alman k\u00f6kenliydi. Kocas\u0131 Prens Albert, Danimarkal\u0131’yd\u0131 ama Alman soyundan geliyordu. Viktorya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck o\u011flu kral 7.Edward’ \u0131n e\u015fi de Danimarkal\u0131 ama soy olarak Almand\u0131 (Bu arada, \u00c7ar 2.Nikola’n\u0131n kar\u0131s\u0131n\u0131n da Viktorya’n\u0131n torunu oldu\u011funu hat\u0131rlatay\u0131m. Yani 7.Edward, Avrupa monar\u015filerinin -akrabal\u0131k ili\u015fkisi anlam\u0131nda- day\u0131s\u0131 oluyordu demek m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Bu hay\u0131rl\u0131 day\u0131 Rus ve Alman ye\u011fenlerini kap\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 planl\u0131yordu). \u0130ngiliz kraliyet ailesinin, hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n resmi san\u0131 Sachsen-Coburg-Gotha <\/strong>idi.\u00a0Birinci Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, Almanya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f olduklar\u0131 i\u00e7in milliyet\u00e7i propagandaya hizmet ad\u0131na bu san\u0131, Kral 5.George, Windsor<\/strong> olarak de\u011fi\u015ftirdi. Windsor kula\u011fa \u0130ngilizce gibi gelen uyduruk bir adland\u0131rmayd\u0131. Saraya ait kraliyet residanslardan birisinin ad\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Alman siyaset erkan\u0131 ve b\u00fcrokrasisinin bu \u0130ngilizseverli\u011fi, Naziler’e de intikal etmi\u015ftir. Naziler de anglofil idiler. Hatta bir \u00e7ok \u00f6nde gelen Nazi y\u00f6neticisi, b\u00fcrokrat\u0131 (mesela \u015fimdi akl\u0131ma Nazilerin d\u0131\u015f bakan\u0131 Ribbentrop’un ad\u0131 geliyor) \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 e\u011fitim i\u00e7in \u0130ngiltere’ye g\u00f6ndermek istemi\u015flerdi. Sonra bu t\u00fcr talepler art\u0131nca, Hitler benzer okullar\u0131n, benzer bir e\u011fitim sisteminin Almanya’da da kurulmas\u0131 i\u00e7in talimat vermi\u015fti<\/p>\n

Alman \u0130mparatorlu\u011fu’nun, sonras\u0131nda 3.Reich’\u0131n \u0130ngiltere ile d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi bir niyetleri yoktu. \u0130stedikleri, \u0130ngiltere’nin K\u0131ta Avrupa’s\u0131n\u0131 kendilerine b\u0131rakmas\u0131yd\u0131. Avrupa’y\u0131 Almanyan\u0131n kolonisi olarak g\u00f6rmek istiyorlard\u0131. (2.Wilhelm’e ait oldu\u011fu iddia edilen veciz bir ifadeyle, \u201cdenizler Britanya’n\u0131n; karalar Almanlar’\u0131n\u201d ) \u00d6zellikle Naziler’in SSCB’yi Almanya’n\u0131n “Hindistan” \u0131 yapma hayalleri bilinmektedir. SSCB dahil Do\u011fu Avrupa’y\u0131 hindistanla\u015ft\u0131rmay\u0131 planlam\u0131\u015flard\u0131. Yani Nazi Almanya’s\u0131, anglo-amerikan jeo-politi\u011fini de k\u0131smen sahiplenmi\u015fti.<\/p>\n

Gelgelelim d\u00fcnya, ayn\u0131 soydan ayn\u0131 anlay\u0131\u015ftan da olsalar, bu kadar fazla say\u0131daki hegemon aday i\u00e7in \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc, do\u011fal de\u011fil ama bir siyasal se\u00e7ilim ka\u00e7\u0131nilmazd\u0131. Bu arada yeri gelmi\u015fken, Naziler’in “toplama kamplar\u0131”, “\u00e7al\u0131\u015fma kamplar\u0131” da \u0130ngiliz modelindedir. Hitler bir konu\u015fmas\u0131nda bu kamplar\u0131 \u0130ngiltere’den \u00f6\u011frendiklerini, G.Afrika’daki Boer Sava\u015f\u0131’nda (1899-1902), \u0130ngiltere’nin d\u00fc\u015fman Afrikaner esirleri i\u00e7in tesis etmi\u015f oldu\u011fu (\u00f6zellikle \u00e7ok say\u0131da Afrikaaner \u00e7ocu\u011fun sistemli olarak katledildi\u011fi) toplama kamplar\u0131n\u0131 model ald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Asl\u0131nda ilk toplama kamplar\u0131 modelini \u00e7izen de \u0130ngiliz Jeremy Bentham’d\u0131r (1748-1832) \u201cPanopticon\u201d yaz\u0131lar\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m.<\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, Bentham \u0130ngiliz emperyal siyasetinin en \u00f6nemli organik ayd\u0131nlar\u0131ndan birisidir. Katk\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cyararc\u0131l\u0131k\u201d felsefesi de, emperyalizmin \u00e7ok i\u015fine yaram\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2l\u00e2 da, de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler veya kombinasyonlar i\u00e7inde, yaramaya devam ediyor. Hay allah laf laf\u0131 a\u00e7\u0131yor yine. Bak\u0131n\u0131z, Gulag da bu benthamc\u0131 modele uygun bir tesis olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Tipik \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 feodal hapishane kuram\u0131n\u0131n benthamc\u0131 anlay\u0131\u015fla revize edilmi\u015f bir versiyonu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Genel olarak emperyalist enformasyon ayg\u0131tlar\u0131 Soljenitsin’in verdi\u011fi bilgiler \u00fczerine \u00e7e\u015fitlemeler yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00a0Bilindi\u011fi gibi, Soljenitsin sonradan Gulag’la ilgili olarak s\u00f6ylediklerinin kesin bilgilerden de\u011fil, izlenimlerinden ibaret oldu\u011funu, kendisinin orada bulunmam\u0131\u015f oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Ha bu arada, merakl\u0131s\u0131 i\u00e7in bir not olsun, Soljenitsin, uzun bir s\u00fcre NKVD’nin \u201cVetrov\u201d kod adl\u0131 ajan\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, herhalde bir \u00e7ok ki\u015finin Gulag’a g\u00f6nderilmesine arac\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n

Altm\u0131\u015flarda, yetmi\u015flerde, SSCB’de baz\u0131 \u201cliberal\u201d veya “rejim kar\u015f\u0131t\u0131” olarak g\u00f6sterilen ayd\u0131nlar\u0131n do\u011frudan ya da aileleri dolay\u0131s\u0131yla NKVD, KGB gibi kurumlarla ili\u015fkileri sayesinde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 mesleki konumlara gelmi\u015f olduklar\u0131 da enteresan bir vak’ad\u0131r. \u015eimdi mesela bu \u00e7er\u00e7evede, \u00fcnl\u00fc tiyatro adam\u0131 Y.Lyubimov’un, sinemac\u0131 E.Klimov’un adlar\u0131n\u0131 anabiliriz.<\/p>\n

Bu konuyu bitirmeden \u015funu da ilave edeyim: Emperyalist yalan makineleri genellikle Gulag’\u0131n Stalin devrinde faaliyete ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu ve on milyonlarca insan\u0131n yok edildi\u011fi bir yer oldu\u011funu i\u015fleyip dururlar. Do\u011fru de\u011fil. Gulag 1922’de Sovyet y\u00f6netimi alt\u0131nda faaliyete ge\u00e7ti. 1956 y\u0131l\u0131na kadar (yani 34 y\u0131lda) 4 milyondan biraz fazla say\u0131da insan\u0131n orada mahkumiyetleri s\u0131ras\u0131nda hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f oldu\u011fu biliniyor. Bunlar\u0131n yine yakla\u015f\u0131k olarak 760 bin tanesi, \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan kur\u015funa dizilmek suretiyle \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Y\u0131k\u0131c\u0131 bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u00fcrerken sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel etkileri ve sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir devrim, sonras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7 sava\u015f, ve d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f bir \u00fclkeden s\u00f6z ediyoruz. Bat\u0131l\u0131 kapitalist \u00fclkelerin 16.yy’dan 20 yy’a kadar kendi i\u00e7lerinde ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131 k\u00f6kten d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri yok mu sayaca\u011f\u0131z?\u00a0Mesela, 16yy \u0130ngiltere’sinin k\u0131rsal sosyolojisinde olu\u015fturdu\u011fu de\u011fi\u015fimin, SSCB’de 30’larda ger\u00e7ekle\u015ftirilen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden, s\u0131n\u0131fsal i\u00e7eri\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda, \u00a0pek fark\u0131 yoktur. S\u00f6z konusu kapitalist \u00fclkelerin d\u0131\u015flar\u0131ndaki d\u00fcnyaya verdikleri zarar da cabas\u0131. Sadece \u0130ngiliz sanayi dokumalar\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge Hindistan’a sokulmas\u0131yla ilkel el tezgahlar\u0131nda \u00fcretim yapan milyonlarca Hintli dokumac\u0131n\u0131n aileleriyle birlikte \u00a0a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc biliniyor. SSCB’nin su\u00e7u sanayile\u015fme hamlesine giri\u015fmekti tabii. Trotski, Bukharin hatta Mao’nun Stalin kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6v\u00fclmesinin alt\u0131nda yatan en \u00f6nemli neden bu \u00fc\u00e7 fig\u00fcr\u00fcn sanayile\u015fmeden yana olmamalar\u0131yd\u0131. \u00d6zellikle son ikisinin ekonomik g\u00f6r\u00fc\u015fleri aras\u0131ndaki yak\u0131nl\u0131k a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Sonra, 18yy ve 19yy \u0130ngiltere ve Fransa’da idam cezas\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131n ne kadar yayg\u0131n oldu\u011fu da biliniyor. 19 yy’\u0131n \u00a0ger\u00e7ek\u00e7i romanlar\u0131nda, su\u00e7 temas\u0131n\u0131n ne kadar \u00e7ok i\u015flendi\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Hatta sosyoloji disiplini, nedenlerinden hareketle \u00a0 “su\u00e7” olgusu etraf\u0131nda tart\u0131\u015farak geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Durkheim,\u00a0De la division du travail social<\/i>\u00a0\u00a0<\/strong>yazd\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralarda her y\u0131l binlerce insan Fransa’da idam ediliyordu.<\/p>\n

Bir de tabii ayn\u0131 yalan makineleri Gulag’\u0131 sanki masum insanlar\u0131n dolduruldu\u011fu bir yer olarak sunuyor. Bu propaganday\u0131 en \u00e7ok el alt\u0131ndan Sovyet \u201cnumenklatura\u201ds\u0131 ve onlar\u0131n \u201cayd\u0131n\u201d \u00e7ocuklar\u0131 te\u015fvik ediyor, y\u00f6nlendiriyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle de Stalin d\u00f6neminde, yolsuzluk yapan \u00e7ok say\u0131da b\u00fcrokrat, memur, parti g\u00f6revlisi Gulag’a g\u00f6nderilmi\u015fti. Sovyetler Birli\u011fi’nin o k\u00f6kten d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u015fartlar\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu “nomenklatura” a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne kadar istismar f\u0131rsatlar\u0131 sunmu\u015f oldu\u011funu tahmin etmek zor de\u011fil. Stalin devri h\u0131rs\u0131z, yolsuz \u201cnomenklatura\u201d i\u00e7in kabus devriydi. “Anti-Stalin” kampanyan\u0131n haz\u0131rlay\u0131c\u0131lar\u0131 da bu s\u00f6z konusu nomenklaturad\u0131r. Hru\u015f\u00e7ov’un y\u00f6netime geldikten sonra ilk \u00f6nemli hamlesi, nomenklatura \u00fczerinde Stalin devrinde kurulmu\u015f kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmas\u0131 olmu\u015ftur. \u00a0\u0130leride ba\u015fka bir yaz\u0131da bu \u201cnomenklatura\u201d meselesine de\u011finmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Devam edelim… Almanlar\u0131n \u0130ngiliz hayranl\u0131\u011f\u0131 diyorduk, asl\u0131nda bu hayranl\u0131\u011f\u0131n tek tarafl\u0131 oldu\u011funu da s\u00f6yleyemeyiz. \u0130ngiltere y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde, y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7inde yer alan aristokratlar aras\u0131nda ( mesela Atat\u00fcrk devrinde \u00fclkemizi de ziyaret etmi\u015f, Ocak-Aral\u0131k 1936’da tahtta bulunan Kral 8.Edward) ihmal edilemeyecek say\u0131da Nazisever vard\u0131r. \u00d6zellikle finans oligarklar\u0131 aras\u0131nda, siyaset d\u00fcnyas\u0131nda -W.Churchill’in ailesinde mesela- bu Nazi hayranl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleme gere\u011fi duymayan \u00e7ok say\u0131da \u00f6nemli fig\u00fcr vard\u0131.<\/p>\n

Sava\u015f\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda Naziler’in Hitler’den sonra en g\u00fc\u00e7l\u00fc adamlar\u0131ndan birisi olan R.Hess’in kendi kulland\u0131\u011f\u0131 bir u\u00e7akla Britanya’ya, oradaki kontaklar\u0131yla temas kurmak ad\u0131na u\u00e7tu\u011fu ve \u0130sko\u00e7ya’da \u00a0-kendisini \u015fa\u015f\u0131rtan bir \u015fekilde -esir al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. H\u00e2l\u00e2 bu konuyla ilgili ar\u015fivler \u00fczerindeki gizlilik karar\u0131 kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. En son 2007’de kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 ilan edilmi\u015fti. Sonra 2017’ye kadar gizlili\u011fin devam\u0131na karar verildi. Bu yaz\u0131y\u0131 yazarken internetten ara\u015ft\u0131rd\u0131m. Gizlilik karar\u0131 2050 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrecekmi\u015f. Bu durumda her iki \u00fclke aleyhine, saklanmak istenen bilgiler oldu\u011funu tahmin etmek me\u015fru oluyor. Hess’in bu u\u00e7usu Hitler’in onay\u0131n\u0131 alarak yapt\u0131\u011f\u0131 malumdur. Hess, \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar “en b\u00fcy\u00fck Nazi kahramanlar aras\u0131nda” say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi, Hess sava\u015ftan sonra Spandau Hapishanesi’nde tutulmu\u015ftur. Gorba\u00e7ov genel sekreter olduktan sonra Hess’in art\u0131k 90 ya\u015f\u0131nda oldu\u011funu ve serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Bunun \u00fczerine o\u011flu babas\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda babas\u0131n\u0131n kendisine, e\u011fer serbest kal\u0131rsa \u0130ngilizlerin kendisini mutlaka \u00f6ld\u00fcreceklerini s\u00f6yledi\u011fini iddia etmi\u015ftir. Nitekim, 1987 y\u0131l\u0131nda hapishanedeki h\u00fccresinde as\u0131lm\u0131\u015f halde bulunmu\u015ftu.<\/p>\n

\u015eimdi biraz ara verelim. Sonra devam ederiz.<\/p>\n

B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM\u00dcN SONU<\/p>\n

NOTLAR:<\/p>\n

\n

1<\/a>\u00a0Mesela ona g\u00f6re, Bach’\u0131n m\u00fczi\u011finde notalar var, d\u00fczen var ama buna ra\u011fmen ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz rastlant\u0131sal ses ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tespit edilebiliyor. Prigigone, Bach’\u0131n yap\u0131tlar\u0131n\u0131n bestelenmi\u015f eserler olduklar\u0131n\u0131 ihmal ediyor. Her \u015feyden \u00f6nce Bach \u00f6rne\u011fi de isabetli de\u011fildir. Karlheinz Stockhausen gibi bir bestecinin baz\u0131 yap\u0131tlar\u0131n\u0131 \u00a0\u00f6rnek olarak vermi\u015f olsa ba\u011flam\u0131na daha uygun olabilirdi. Kald\u0131 ki Stockhausen de olas\u0131l\u0131 nota d\u00fczenlerine, akl\u0131mda yanl\u0131\u015f kalmam\u0131\u015fsa, “kontrol edilmi\u015f olas\u0131l\u0131klar” demi\u015fti.<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a>\u00a01848 diyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00a0\u0130ngiltere’nin de-stabilize etmek istedi\u011fi K\u0131ta Avrupa’s\u0131nda patlak veren devrimler ve \u0130ngiltere’nin tart\u0131\u015fmas\u0131z hegemonik g\u00fc\u00e7 haline gelmesi aras\u0131nda bir ili\u015fki var. \u00a0Bu ili\u015fki basit\u00e7e devrimlerin sonu\u00e7lar\u0131ndan birisi olarak g\u00f6r\u00fclemez. Bu devrimler s\u0131ras\u0131nda \u0130ngiltere’nin oynad\u0131\u011f\u0131 siyasal role bakmak gerekir. Elbette bu rol, y\u00fckseltilen devrimci taleplerin, devrimci hareketlerin me\u015fruiyetini ortadan kald\u0131rmaz. Ancak \u0130ngiliz diplomasinin o hareketleri kendi emperyal siyasal hedefleri i\u00e7in nas\u0131l kullanm\u0131\u015f, yer yer manip\u00fcle etmi\u015f oldu\u011funa dikkat \u00e7eker. Bu bak\u0131mdan 1848’in, yak\u0131nlarda, Orta Do\u011fu’da cereyan eden Arap Bahar\u0131 (Tahrir Meydan\u0131’nda toplananlara Bat\u0131l\u0131 medya, \u201calt\u0131n gen\u00e7lik\u201d san\u0131n\u0131 uygun bulmu\u015ftu. Biraz a\u015fa\u011f\u0131da s\u00f6yleyeceklerim, bu \u201calt\u0131n gen\u00e7lik\u201d in emperyalistler i\u00e7in asl\u0131nda ne anlama geldi\u011fi konusunda fikir verebilir) ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn “renkli devrimleri” ile benzerlikleri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani bug\u00fcn 1848’deki, \u00f6ncesindeki \u00e7o\u011fu etnik milliyet\u00e7i kalk\u0131\u015fmalar\u0131 bu a\u00e7\u0131dan da okuman\u0131n ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. Mesela o s\u0131ralarda Avrupa’n\u0131n do\u011fusunda ve bat\u0131s\u0131nda bir anda p\u0131trak gibi biten “gen\u00e7 \u0130talya”, \u201cgen\u00e7 Almanya\u201d, “gen\u00e7 Polonya”, “gen\u00e7 Macaristan”,\u201dGen\u00e7 Osmanl\u0131\u201d gibi hareketlerin belli bir tesad\u00fcf\u00fcn sonucu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek laz\u0131m. (Sonradan biraz daha ge\u00e7 bir zamanda \u201cGen\u00e7 T\u00fcrk\u201d ad\u0131n\u0131 alacak hareketin 19yy’\u0131n sonuna kadar merkez \u00fcss\u00fc G\u00fclhane’deki Askeri T\u0131bb\u0131ye -hatta sivil olan\u0131n\u0131, Kad\u0131rga’daki M\u00fclkiye T\u0131bb\u0131yesi’ni de buna dahil edebiliriz- idi. Bir de Paris’te bulunan, o s\u0131ralarda ba\u015f\u0131nda Ahmet R\u0131za beyin bulundu\u011fu Me\u015fverret grubu vard\u0131. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f olmak \u00fczere bu iki grup aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131. Sultan 2.Abd\u00fclhamid, serbest \u00e7al\u0131\u015fma olana\u011f\u0131 buldu\u011fu i\u00e7in daha etkili olan d\u0131\u015f grubu yasaklatmak amac\u0131yla Fransa h\u00fck\u00fcmeti \u00fczerinde bask\u0131 yap\u0131yor, ancak pek netice alam\u0131yordu. Ahmet R\u0131za grubunu, Me\u015fverret’i Paris’ten \u00e7\u0131kartm\u0131\u015f olsa da, Cenevre’ye ta\u015f\u0131nmas\u0131na engel olamam\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine Gen\u00e7 T\u00fcrk’leri sat\u0131n alma yoluna gitti. Bunda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. Mesela Askeri T\u0131bb\u0131ye k\u00f6kenli kurucu \u00e7ekirdek kadronun \u00fcyesi, ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn en donan\u0131ml\u0131, en pop\u00fcler \u00fcyelerinin ba\u015f\u0131nda gelen Dr.Abdullah Cevdet’i sat\u0131n alabilmi\u015fti. Sultan’\u0131n bu takti\u011fi sonucunda \u00f6rg\u00fct neredeyse da\u011f\u0131lma noktas\u0131na gelmi\u015f, etkisi azalm\u0131\u015ft\u0131. Ta ki Almanya Ba\u011fdat Demiryolu projesini devreye sokuncaya kadar. O projeyle birlikte \u0130ngiltere de devreye girmi\u015f, Gen\u00e7 T\u00fcrk hareketini te\u015fvik etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Yani elbette Gen\u00e7 T\u00fcrk hareketi \u0130ngiliz emperyalizminin hizmetinde de\u011fildi. Onun taraf\u0131ndan da kurdurulmam\u0131\u015ft\u0131. Ancak \u0130ngiltere bu hareketi emperyal siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na te\u015fvik etmi\u015fti. Genel olarak 1848 devrimlerine de b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m me\u015fru olacakt\u0131r.<\/p>\n

O zaman ki Gen\u00e7 T\u00fcrkler, mesela bug\u00fcnk\u00fc \u201cgen\u00e7 K\u00fcrtler\u201d gibi emperyalizm i\u015fbirlik\u00e7isi de\u011fildi. Emperyalistleraras\u0131 siyasal \u00e7eli\u015fkilerden devrimci ama\u00e7lar ad\u0131na istifade etmek bir \u015fey, onlardan birinin veya bir ka\u00e7\u0131n\u0131n arabas\u0131na ko\u015fulmak ba\u015fka bir \u015feydir. Yak\u0131n Do\u011fu’da iki ulusal hareket bu fark\u0131 g\u00f6remedi\u011fi i\u00e7in tarihsel olarak i\u015fbirlik\u00e7i ve gerici bir konuma sahip olmu\u015ftur. K\u00fcrt ve Ermeni ulusal siyasetleri. Hatta buna G\u00fcrc\u00fcleri de dahil etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onlar da en ileri hallerinde Men\u015fevik idiler. Stalin’e ra\u011fmen her zaman, Men\u015fevik olarak kald\u0131lar. G\u00fcncel olan de\u011ferlendirilirken bu tarihsel referanslar dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu bak\u0131mdan, bug\u00fcn \u201cRojava Devrimi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131 yapanlar\u0131 ibretle izlemek laz\u0131m. Kemalistlerin 20’lerin ba\u015f\u0131ndaki anti-emperyalist direni\u015fine benzeyen Suriye direni\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda karars\u0131z, ama \u00e7o\u011fu durumda s\u0131rt\u0131n\u0131 emperyalistlere dayamay\u0131 tercih eden bir siyasetten devrim beklentisi i\u00e7inde olmak, kom\u00fcnistler ad\u0131na ibretlik bir hal. Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00d6calan’\u0131n yeni mektubundan da \u201cilerici\u201d bir \u015fey \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 beklemek, en hafif tabirle, siyasal bir gaf anlam\u0131na gelir. Yeni mektubunda neler \u00fcf\u00fcrece\u011fini tahmin etmek zor mu? Bu kez de \u201cT\u00fcrkiyelilik\u201d e oynayacakt\u0131r. Onu ba\u011flamlar\u0131ndan kopart\u0131lm\u0131\u015f, “demokratik cumhuriyet”, “modernite” vesair soslara bulayarak yapacakt\u0131r. Daha do\u011frusu kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda AKP rejimiyle, onun M\u0130T’iyle, ve tabii emperyalist patronlarla yap\u0131lm\u0131\u015f m\u00fctabakat\u0131n gere\u011fi yerine getirilecektir. \u201cDemokratik\u201d, \u201cliberal\u201d kamuoyunu co\u015fkuya bo\u011facak kelam… Tayyip’le i\u015fbirli\u011fi yapan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ona benzeyecektir. Onun su\u00e7 orta\u011f\u0131 olacakt\u0131r. En az\u0131ndan onunla birlikte emperyalist siyasetin at\u0131na ko\u015fulacakt\u0131r. Bunlar neden s\u00f6ylenmiyor? Devrimci solumuz ideolojik, teorik tart\u0131\u015fmay\u0131, daha do\u011frusu enformatik m\u00fccadeleyi bir yana b\u0131rakt\u0131. Neden? \u00d6zg\u00fcvenini yitirdi, kendi diliyle konu\u015fmay\u0131 unuttu. D\u00fczenin son 30 k\u00fcsur y\u0131lda sosyalist sol kar\u015f\u0131s\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r bu. BHH’nin bu hali daha da berkitmesi tehlikesi var. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u201ccephe\u201d, \u201c\u00e7at\u0131\u201d tarz\u0131 olu\u015fumlar her zaman sol akl\u0131 k\u00f6relten, ufukunu daraltan etkilere sahip olmu\u015ftur.<\/p>\n

\u00c7\u0131k\u0131p K\u00fcrt siyaset\u00e7ilere sormak laz\u0131m, “bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin en kritik d\u00f6nemecinde”, HDP se\u00e7imlere ba\u011f\u0131ms\u0131z adaylarla kat\u0131l\u0131p, garanti milletvekilliklerini almak varken, neden bu olana\u011f\u0131 riske edip, rejimin kar\u015f\u0131s\u0131na eli g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131kmak istemiyor? Baraj\u0131 ge\u00e7emedi\u011fi takdirde bu i\u015f en \u00e7ok 367 milletvekili isteyen AKP’nin i\u015fine yarayacak. Neden \u00f6zellikle de bu “kritik d\u00f6neme\u00e7te” a\u015f\u0131lmas\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7 bir se\u00e7im baraj\u0131n\u0131 a\u015fmay\u0131 hedefliyor? Neden?<\/p>\n

Ha, bir de akl\u0131ma gelmi\u015fken, \u015fu \u201ckanton\u201d meselesi var. Sosyalistlerin \u201ckantonculuk\u201d u savunmas\u0131 ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir politik gaft\u0131r. \u0130svi\u00e7re bir ulus-devlet de\u011fildir. Bir federasyon, hatta bir konfederesayon da de\u011fildir. Her \u015feyden \u00f6nce uluslararas\u0131 finans oligar\u015fisinin daha \u00e7ok \u201ckara para\u201d i\u015fleri i\u00e7in belli bir i\u015flevsellik y\u00fckledi\u011fi bir t\u00fcr \u201coff-shore\u201d b\u00f6lgedir. Birbirlerine teyellenmi\u015f \u00fc\u00e7 etnik b\u00f6lgeden olu\u015fur. Bu yap\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ululararas\u0131 tarafs\u0131zl\u0131k sayesinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Bu da ona y\u00fcklenmi\u015f politik i\u015flevdir. \u00d6zellikle de kara g\u00fcnlerinde emperyalizm i\u00e7in b\u00f6yle bir \u201csupap\u201d \u0131n ne anlama geldi\u011fini sadece 2.D.Sava\u015f\u0131 g\u00fcnlerine bakarak da g\u00f6rebiliriz. \u0130svi\u00e7re kapitalizmin y\u00fckselme devrindeki \u015fehir devletlerine de benzer.<\/p>\n

Asl\u0131nda bug\u00fcn AB alt\u0131nda emperyalist oligar\u015finin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultsunda fiili, demografik olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde homojen kantonal b\u00f6lgelerin olu\u015fturulmu\u015f oldu\u011funu da tespit edebiliyoruz. AB’nin kendisini ulusal devletler birli\u011fi olarak de\u011fil, \u0130svi\u00e7re gibi, ekonomik-politik manada, hiyerar\u015fik b\u00f6lgesel ya da kantonal bir \u00e7er\u00e7evede kurgulam\u0131\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Zaten bug\u00fcnk\u00fc,yani \u00a0modern AB fikrinin k\u00f6keninde tarihsel olarak Avrupa co\u011frafyas\u0131nda Almanya etraf\u0131nda olu\u015fmu\u015f, merkezinde Kuzey Ren-Vestfalya’n\u0131n, ve onun da merkezini te\u015fkil eden Gronau’nun yer ald\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131r b\u00f6lgeleri modeli ya da anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. AB projesinin etaplar\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak laz\u0131m. Birinci etap, Assembly of Empowered Regions \u2013 g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f b\u00f6lgeler birli\u011fi- ve ikinci etap, toplam 250 b\u00f6lgeyi ihtiva etmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Council of Empowered Municipalities and Regions- g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f belediyeler ve b\u00f6lgeler konseyi olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Buna g\u00f6re mesela \u0130spanya bir \u00fclke de\u011fil, bir b\u00f6lge olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn bu b\u00f6lgeler aras\u0131nda 19 tanesi geli\u015fmi\u015f b\u00f6lgedir. Nufusu 45-50 milyon civar\u0131ndad\u0131r. Ancak en geli\u015fmi\u015f, \u201cmotor\u201d tabir edilen b\u00f6lge, Baden-W\u00fcttemberg, Katalonya,Lombardiya ve Rhone Alpleri b\u00f6lgesidir. Toplam n\u00fcfusu 25-30 milyon kadar d\u0131r. Bug\u00fcn AB, ekonomik, parasal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya buras\u0131d\u0131r. Bu arada ge\u00e7erken, AB ekonomik b\u00fcy\u00fcmesinin yakla\u015f\u0131k 2\/3’n\u00fcn Almanya taraf\u0131ndan sa\u011flanmakta oldu\u011funu da hat\u0131rlatay\u0131m. \u015eimdi tekrar 1848’e ve \u0130ngiltere’ye d\u00f6nelim.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, \u0130ngiltere, 1848’de milliyet\u00e7i, hatta sol kalk\u0131\u015fmalardan kendi ad\u0131na olumlu bir \u015fekilde istifade etmi\u015fti. Devrimleri mesela, 1815 Viyana Kongresi sonras\u0131ndaki siyasal \u015fartlar\u0131, kendi lehine \u00e7evirmek ad\u0131na iyi kullanm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. \u00a01848, hemen Napolyon sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda, Balkanlar’da yine \u0130ngiltere taraf\u0131ndan desteklenmi\u015f ulusal\u00a0ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerinin -\u0130ngiliz deste\u011fi olmasayd\u0131 ne S\u0131rplar ne de Yunanistan o zaman ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanamazlard\u0131- a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir zeminde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Ayn\u0131 bug\u00fcn ABD’nin emperyalist sald\u0131r\u0131lar\u0131na, m\u00fcdahalelerine gerek\u00e7e g\u00f6sterdi\u011fi, “insani”, “medeni” \u00f6l\u00e7\u00fcler, o zaman \u0130ngiltere taraf\u0131ndan g\u00f6sterilmekteydi. Mesela bizim Tanzimat’\u0131n arkas\u0131nda duruyordu. \u0130ngiltere, ilerici ve mazlum halklar aras\u0131nda “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve medeniyet” timsali \u00fclke olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr olmu\u015ftu. Tabii bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc liberal hatta sol ayd\u0131nlar olmadan verilemezdi. Mesela bizde ba\u015fta Mustafa Re\u015fit Pa\u015fa olmak \u00fczere liberal b\u00fcrokratlar, Nam\u0131k Kemal, Ali S\u00fcavi gibi liberal islamc\u0131 ayd\u0131nlar hep \u201c\u0130ngilizci\u201d olmu\u015flard\u0131. Yani bu bak\u0131mdan durum bug\u00fcnk\u00fcnden pek farkl\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n

Britanya’n\u0131n kontrol\u00fcndeki co\u011frafyalara u\u011framayan bu devrimci hareketlerde \u0130ngilizlerin te\u015fvik\u00e7i rol\u00fc oynad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. 1848’de \u0130ngiltere ve Rusya d\u0131\u015f\u0131nda hemen hemen b\u00fct\u00fcn Avrupa \u00fclkelerindeki h\u00fck\u00fcmetler d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130ngiltere’ye \u015fu ya da bu derecede yak\u0131n h\u00fck\u00fcmetler onlar\u0131n yerini alm\u0131\u015ft\u0131. Ve tabii \u0130ngiltere d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde, Avrupa’dan, Amerika’ya, Asya’ya, b\u00fcy\u00fck bir emperyalist “at\u0131l\u0131m” ya da sald\u0131r\u0131 ba\u015flatacak bir imkana kavu\u015fmu\u015ftu. 1848’den pa\u00e7ay\u0131 s\u0131y\u0131ran Rusya’ya, \u0130ngiltere, kuklas\u0131 3.Napolyon sayesinde, tekrar kontrol\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 Fransa ile birlikte K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131’yla yan\u0131t verdi. Hindistan’da s\u00f6m\u00fcrge d\u00fczenini daha f\u00fctursuz \u00f6l\u00e7\u00fclerde yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131. Oradaki kolonyal sistemini do\u011frudan y\u00f6netim haline getirdi. B\u00f6ylece ba\u015fbakan Disraeli(1804-1881), Viktorya’ya, yeni bir \u00fcnvan, “Hindistan \u0130mparoti\u00e7esi” \u00fcnvan\u0131n\u0131 kazand\u0131rd\u0131. Sahillerini Britanya’ya a\u00e7mak istemeyen \u00c7in’i imparatorlu\u011fun yeni “hindistan” \u0131 haline getirmek ad\u0131na 2.Afyon Sava\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Meksika’y\u0131 ve L.Amerika’y\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek i\u00e7in orada Britanya \u0130mparatorlu\u011fu’nu g\u00f6rmek istemedi\u011fini, Monroe Doktrini ile ilan etmi\u015f, Amerika’y\u0131 bu doktrin ad\u0131na hareket edemeyece\u011fi \u015fartlarda tutmak laz\u0131md\u0131. 1848’in Amerika’daki yans\u0131mas\u0131 \u0130\u00e7 Sava\u015f olmu\u015ftur dersek yanl\u0131\u015f bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olmay\u0131z.<\/p>\n

Bunlar\u0131 yaparken Britanya’n\u0131n \u00f6nceden bir haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 var. Mesela uzun zamandan beri kararl\u0131l\u0131kla uygulanan korumac\u0131 “Tah\u0131l Yasas\u0131” n\u0131 1846’da bir tarafa at\u0131p, bu kez emperyal \u00e7\u0131karlar\u0131na uyacak surette, bir “medeniyet \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc” olarak Serbest Ticaret ( veya Serbest Piyasa) \u015fiar\u0131yla kampanya y\u00fcr\u00fctme olana\u011f\u0131na kavu\u015ftu. Serbest Piyasa, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck… Bu sayede mesela, Birinci D.Sava\u015f\u0131’nda Yunanistan, S\u0131rbistan “kurtar\u0131c\u0131” Britanya yan\u0131nda yer ald\u0131lar.\u00a0Sava\u015f sonras\u0131 Yunanistan, hesapta olmayan T\u00fcrk ulusal direni\u015fi nedeniyle, umdu\u011funu tam olarak alamad\u0131. Ancak S\u0131rbistan’a “yugoslavya” daha o zaman hediye edildi. Ge\u00e7erken \u015funu da s\u00f6ylemeden duramayaca\u011f\u0131m: ne 19 yy’daki Viyana Konferans\u0131, ne 1.Sava\u015f sonras\u0131ndaki Paris veya Versailles Konferans\u0131, ne de 1945 Yalta Konferans\u0131 emperyalizmin nedeni oldu\u011fu ululararas\u0131 (a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck) kaos halini ortadan kald\u0131rabildi. Emperyalizm var oldu\u011fu s\u00fcrece de bu kaos sona ermeyecek.<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a>\u00a0\u0130lk ciddi Rus sanayile\u015fme hamlesi onun zaman\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ar’a s\u00fcrekli olarak siyasal reformlar yapmas\u0131, parlamenter bir anayasal yap\u0131n\u0131n Rusya’da da olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yordu. Nitekim, 1905 ayaklanmas\u0131 sonras\u0131ndaki siyasal reformlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc onun yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi \u015feylerdi. Kariyerinin erken zamanlar\u0131nda, demiryollar\u0131 \u015firketinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Trans-Kafkasya ve Trans-Sibirya demiryolu projelerini o ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk proje \u0130ran’a kadar, ikincisi, iyi ili\u015fkiler kurdu\u011fu \u00c7in i\u00e7lerine kadar ilerliyordu. \u0130ngiltere’nin denizden kontrol\u00fcnde tuttu\u011fu Hindistan yolu b\u00f6ylece karadan bypass edilebilecekti. Benzer bir hamleyi Almanya da, mesela Ba\u011fdat demiryolu hatt\u0131yla yapmak istemi\u015fti. Bu projeler tamamlanm\u0131\u015f olsa, ve Almanya, Rusya’n\u0131n \u00f6nemini kavram\u0131\u015f olsa, Londra yerine Berlin d\u00fcnyan\u0131n emperyalist ba\u015fkenti haline gelebilecekti. \u0130ngiltere bu y\u00fczden h\u0131zl\u0131 hareket etmek zorundayd\u0131.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a>\u00a0Bu bak\u0131mdan 3.Napolyon’nun ( ya da “K\u00fc\u00e7\u00fck Napolyon” nun), ilk darbe giri\u015fiminden sonra (1836) ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Londra’da, British Library’de yazm\u0131\u015f oldu\u011fu Des Idees Napoleoniennes’ in , sonraki Frans\u0131z devlet adamlar\u0131 i\u00e7in bir “k\u0131rm\u0131z\u0131 kitap” i\u015flevi g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Hat\u0131rlatmakta fayda olabilir, K\u00fc\u00e7\u00fck Napolyon bu kitab\u0131n\u0131 yazmakta oldu\u011fu s\u0131rada, Britanya’n\u0131n d\u0131\u015f bakan\u0131 olan Lord Palmerston’un da s\u00f6z konusu k\u00fct\u00fcphanede zaman zaman boy g\u00f6stermi\u015f oldu\u011funu tarih\u00e7iler kaydediyorlar .<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a>\u00a0Bu K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131’n\u0131n \u00f6zellikle daha sonraki tarihsel geli\u015fmeler bak\u0131m\u0131ndan, emperyalistler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 olan bir \u00f6zelli\u011fi de, \u0130ngiltere ve Fransa aras\u0131ndaki, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 400 y\u0131l aradan sonra, ilk askeri ittifak olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a>F.D.Roosevelt’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra SSCB’yi, kendisiyle bir dergi ad\u0131na r\u00f6portaj yapmak i\u00e7in \u00a0ziyaret eden o\u011fluna Stalin, babas\u0131n\u0131n so\u011fuk sava\u015f ba\u015flatmak isteyen (Elliot’a g\u00f6re ifade Stalin’e ait) “Churchill \u00e7etesi” taraf\u0131ndan zehirlenerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu, \u0130ngilizlerin kendisini de benzer \u015fekilde \u00f6ld\u00fcrmeye te\u015febb\u00fcs ettiklerini s\u00f6yl\u00fcyor ( O s\u0131rada ABD’nin Sovyet b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi olan so\u011fuk sava\u015f\u0131n ger\u00e7ek veteran\u0131 Averell Harriman \u00fczerinde Churchill’in Roosevelt’ten daha etkili oldu\u011fu biliniyor. Harriman, Churchill ailesinin bir ferdi gibiydi. Churchill’in alkolik ve British Union of Fascists \u00f6rg\u00fct\u00fcyle ili\u015fkileri malum Hitler ve Franco sempatizan\u0131 o\u011flu Randolph’\u0131n kar\u0131s\u0131yla Harriman aras\u0131nda evlilik d\u0131\u015f\u0131 ili\u015fki sava\u015f boyunca s\u00fcrm\u00fc\u015f, yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, daha sonra Harriman ile Churchill’in eski gelini evlenmi\u015flerdi). Elliott Roosevelt bunlar\u0131 As He Saw It (ikinci bask\u0131s\u0131 1974) adl\u0131 kitab\u0131nda anlat\u0131yor. Nitekim Roosevelt’in \u00f6l\u00fcm haberi geldi\u011finde Stalin, o s\u0131ralarda ABD’de Sovyet b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi olan Gromiko’ya ba\u015fkan Roosevelt’in cesedini g\u00f6rmesi i\u00e7in talimat verildi\u011fini, bundan \u00f6nce Gromiko’nun zehirlenmi\u015f bir ceset \u00fczerinde g\u00f6r\u00fclebilecek belirtilerle ilgili olarak e\u011fitildi\u011fini, ama ba\u015fkan\u0131n e\u015fi Eleanor Roosevelt’in buna izin vermedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Dul e\u015fin Gromiko’nun \u0131srar\u0131na ra\u011fmen tabutun a\u00e7\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n

Ba\u015fkan Roosevelt ve e\u015fi aras\u0131nda uzunca bir s\u00fcredir evlilik ba\u011flar\u0131n\u0131n zay\u0131flam\u0131\u015f oldu\u011fu biliniyordu. Ba\u015fkan\u0131n o s\u0131rlarda g\u00f6n\u00fcl ili\u015fkisi i\u00e7inde oldu\u011fu Lucy Mercer Rutherfurd’un arkada\u015f\u0131 ressam Elizabeth Shoumatoff’dan ba\u015fkan\u0131n bir portresini yapmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi, ba\u015fkan\u0131n bu portrenin yap\u0131m\u0131na bizzat modellik etti\u011fi de biliniyor. Ba\u015fkan modellik etti\u011fi g\u00fcnlerden birisinde aniden fenala\u015f\u0131yor ve bir ka\u00e7 saat i\u00e7inde de \u00f6l\u00fcyor.<\/p>\n

O s\u0131rada konutta bulunan bu iki han\u0131m ve o g\u00fcn orada onlar\u0131n misafiri olarak bulunan ressam\u0131n fotograf\u00e7\u0131 erkek arkada\u015f\u0131, yine bir “emigre” Rus olan ki\u015fi \u00f6l\u00fcm haberini al\u0131r almaz apar topar konutu terk edip, s\u0131rra kadem bas\u0131yorlar. Ressam Shoumattof, Sovyet rejimi aleyhtar\u0131, devrim s\u0131ras\u0131nda m\u00fclteci olarak yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir ailenin k\u0131z\u0131. Sovyet rejimi aleyhinde faaliyet g\u00f6steren \u201cbeyaz\u201d Rus diasporas\u0131n\u0131n aktif bir \u00fcyesi. Sava\u015ftan hemen sonra \u0130ngilizlerin Roosevelt kar\u015f\u0131t\u0131 kampanyas\u0131, onun Sovyet ve Stalin dostu, hatta ajan\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu (Bu noktada \u015funu da s\u00f6ylemem laz\u0131m: Nas\u0131l 1.D.Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde Britanya gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc suikastleri anar\u015fist fig\u00fcrlere yapt\u0131rm\u0131\u015fsa, 2.D.Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda da, anglo-amerikanlar bu ve benzeri pis i\u015flerini bir \u00e7ok kez “anti-Sovyet”, Rus ve Ukraynal\u0131 “emigre” ma\u015falara, ya da isterseniz “beyaz” muhalif art\u0131klara yapt\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Hat\u0131rlayacak olursak, altm\u0131\u015flarda, yetmi\u015flerde de Castro muhalifi, ABD yurtta\u015f\u0131 K\u00fcbal\u0131lar -mesela Watergate olay\u0131nda- kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131)<\/p>\n

\u00d6nemli bir nokta, ba\u015fkan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra cesede otopsi yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Tabii bu durumda ba\u015fkan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc do\u011fal \u00f6l\u00fcm olarak kabul ediliyor. Ba\u015fkan\u0131n evinde, kulland\u0131\u011f\u0131 e\u015fyalarda, sonra mesela ressam\u0131n boya \u00e7antas\u0131nda, boya tak\u0131mlar\u0131nda herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131na gerek duyulmuyor. Ailesi ta \u00e7ocuklu\u011fundan beri ba\u015fkan\u0131n k\u0131r\u0131lgan bir sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Metres ve ressam bu konuda hi\u00e7 konu\u015fmuyorlar. Ba\u015fkan\u0131n o\u011flu Elliott babas\u0131n\u0131n bir \u00e7ok d\u0131\u015f gezisinde yer alm\u0131\u015f, zaman zaman bir sekreter i\u015flevi y\u00fcklenmi\u015fti. Stalin’le bu gezileri dolay\u0131s\u0131yla tan\u0131\u015f\u0131yordu. Yine bu gezileri s\u0131ras\u0131nda babas\u0131 ve Churchill aras\u0131ndaki gerilimlere tan\u0131k olmu\u015ftu \u00a0Stalin’in babas\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu kesin bir dille ifade etmesiyle birlikte \u015fok ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Annesinin bu \u0131srarlar\u0131na ra\u011fmen konuda konu\u015fmaya hi\u00e7 yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n

Bu arada ge\u00e7erken, Eleanor Roosevelt, e\u015fi Franklin Roosevelt’in kuzeni oluyordu. Amcas\u0131 da ba\u015fkan Theodore Roosevelt idi(ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6nemi 1901-1909). \u00d6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan McKinley’den sonra se\u00e7ilmi\u015ftir. Yak\u0131nlarda yay\u0131nlanan bir kitapta , Kral 7.Edward’la ne kadar i\u00e7ten bir \u201cmektup arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d kurmu\u015f oldu\u011fu anlat\u0131l\u0131yor (D.Fromkin: The King and the Cowboy, Penguin, 2009). Nitekim, Theodor Roosevelt “anglo-amerikan” emperyalizminin tesisat\u0131 esnas\u0131nda \u00e7ok kritik bir i\u015flev \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n

Bir \u015fey daha, “burjuva cumhuriyeti” ve monar\u015fi rejimleri aras\u0131nda bir t\u00fcr s\u00fcreklilik oldu\u011funu s\u00f6ylememizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir tarihsel olgu var. Bak\u0131n\u0131z mesela bu T.Roosevelt’in babas\u0131 da burjuvazinin hizmetinde siyasal roller \u00fcstlenmi\u015fti. Onun ye\u011feni F.Roosevelt de \u00f6yle. F.Roosevelt’in babas\u0131 James Roosevelt de bir diplomatt\u0131. F.Roosevelt’in finans-kapitalin sol iktisadi \u00f6nlemler alan ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131, onun ger\u00e7ek inan\u00e7lar\u0131ndan kaynaklanm\u0131yordu, o g\u00fcn i\u00e7in (1929 Bunal\u0131m\u0131 \u015fartlar\u0131nda) \u00a0finans-kapital o politikalara ve o politikay\u0131 y\u00fcr\u00fctecek politikac\u0131lara ihtiya\u00e7 duydu\u011fu i\u00e7in \u00f6yleydi. Devam edelim, Kennedy ailesi de bu bak\u0131mdan benzer bir \u00f6zelli\u011fe sahipti. J.F.Kennedy’nin babas\u0131 1938-40’da ABD’nin Londra \u00a0b\u00fcy\u00fckel\u00e7isiydi. Karde\u015flerinin birisi yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, y\u00fcksek adliye de yarg\u0131\u00e7 veya savc\u0131 idi. Di\u011feri \u00f6l\u00fcnceye kadar senat\u00f6rd\u00fc. Yine Bush ailesi de \u00f6yle. Son ba\u015fkan Bush’un b\u00fcy\u00fckbabas\u0131 Prescott Bush, \u00a0“Churchill \u00e7etesi” nin bir eleman\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 zamanda bir Nazi’ydi. Nazilere \u00e7al\u0131\u015fan Thyssen Bankas\u0131’n\u0131n ABD’deki temsilcisiydi. 29 Bunal\u0131m\u0131’n\u0131n mimarlar\u0131ndan, Nazi destek\u00e7isi \u0130ngiliz Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkan\u0131 Montagu Norman’\u0131n adamlar\u0131ndan biriydi. Montagu Norman, Nazi ekonomisinin ba\u015f\u0131na Hjalmar Schacht’\u0131 tavsiye etmi\u015fti. Hitler’in ekonomi bakan\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Churchill ailesi mesela, W.Churchill’in babas\u0131 7.Edward’\u0131n ekibindeydi. \u00a0Erken ya\u015f\u0131nda frengiden \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. O\u011ful Winston onun yerine devam etti. Yine, Chamberlain ailesi bir ba\u015fka \u00f6rnek. Neville de babas\u0131n\u0131n sayesinde y\u00f6netici elit aras\u0131ndaki yerini alm\u0131\u015ft\u0131. Bir t\u00fcr “politik aristokrasi” ya da siyasal aile hanedanl\u0131\u011f\u0131. Demek ki, sadece \u015fark da \u00f6rnekleri yok.<\/p>\n<\/div>\n

Tweetle<\/a><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1.B\u00d6L\u00dcM\u00a0 Bir kaos ortam\u0131nda bulundu\u011fumuzu daha \u00f6nce s\u00f6ylemi\u015ftim. Yaln\u0131z, kaosu krize indirgememek gerekir. Kaos, krizleri i\u00e7erir, maddi ve k\u00fclt\u00fcrel krizlerle kendisini d\u0131\u015fa vurur. Ancak krize e\u015fitlenemez. Kaos bir sistemik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve yeniden olu\u015f halidir. \u00c7\u00f6kenin yerini alacak olan\u0131n olanaklar\u0131n\u0131, olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"gallery","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-2164","post","type-post","status-publish","format-gallery","hentry","category-yazilar","post_format-post-format-gallery"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2164"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2164\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kamilpark.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}